Agjencia Zhurnal.mk
Kuriozitete

Bërthama e tokës është një miliard vjet e vjetër, sa vjen e ngurtësohet

Solidifikimi gradual i bërthamës së tokës ka forcuar fushën e saj magnetike. Një studim i ri thotë se bërthama solide e Tokës është vetëm një miliardë vjet e lashtë.

Toka e kohëve moderne është si pak shtresat e një ëmbëlsire, ka një mbështjellë të jashtme solide, më pas një shtresë të nxehtë viskoze, dhe më pas një bërthamë të brendshme solide.

Bërthama e brendshme solide rritet gradualisht pasi qendra e saj e hekurt ftohet dhe kristalizohet ne rritje. Ky proces ndihmon në lëvizjen rrotulluese të pjesës së jashtme të lëngshme të bërthamës, me të cilën krijohet fusha magnetike që rrethon planetin tonë, e cila na mbron nga radiacioni i dëmshëm kozmik.

Pra në fjalë të tjera, brendësia e tokës është shumë e rëndësishme për planetin.

Por në fakt nuk dihet shumë për topin e hekurt 1,500-milje (2,442 kilometra) të gjerë në qendër të planetit tonë. Llogaritjet e moshës së tij i japin një moshë nga gjysmë deri në 4 miliardë vjet, thuajse po aq e vjetër sa 4.5-miliardë vjetet e llogaritura të vetë tokës.

Por një studim i ri me anë të shtypjes së një cope hekuri mes dy diamantëve, dhe bombardimit me rreze lazer, thotë se mosha e kores së tokës është nga 1 deri në 1.3 miliardë vjet, që në fakt koinçidon me llogaritjet e përforcimit të fushës magnetike të tokës rreth kësaj kohe.

“Toka është një planet unik në sistemin diellor pasi ka fushë magnetike, dhe është e banueshme,” tha autori i studi it Jung-Fu Lin, gjeo-shkencëtar i Universitetit të Texas. “Rezultatet tona mund të përdoren për të studiuar se përse planetë të tjerë në sistemin tonë diellor nuk kanë fusha magnetike”.

Fusha magnetike e tokës merr energjinë nga ajo që shkencëtarët quajnë “gjeo-dinamo”.

Kjo është lëvizja e lëngut të hekurt në bërthamën e jashtme, e cila e kthen planetin tonë në një magnet gjigant. Ajo sjell krijimin e Polit të Veriut dhe Polit të Jugut, dhe të fushës së padukshme magnetike që bllokon pjesëzat e ngarkuara që vijnë nga dielli.

Një pjesë e lëvizjes në bërthamën e tokës është fuqizuar nga nxehtësia, e njohur si burimi termal i energjisë. Por teksa korja e tokës gradualisht ftohet, ajo nis kristalizimin nga brenda jashtë. Edhe procesi i kristalizimit çliron energji që nxisin lëvizjen e pjesë së lëngshme të mbetur të bërthamës, shton Lin.

Ai dhe grupi i tij përdorën prova eksperimentale për të përcaktuar energjinë e secilit prej këtyre burimeve.

Studiuesit rikrijuan në miniaturë kushtet e bërthamës së tokës, duke nxehur një copë hekuri vetëm 6 mikron të gjatë (thuajse sa gjatësia e një qelize të gjakut), në temperatura rreth 2,700 gradë Celsius, dhe e shtypën atë mes dy diamantëve për të imituar presionin në bërthamën e tokës.

Më pas ata matën përçueshmërinë e metalit në këto kushte.

Matja e përcueshmërisë i lejonte studiuesve të llogarisnin ftohjen termike të bërthamës, e cila ndihmon në shtytjen e dinamos të tokës. Ata llogaritën se gjeo-dinamo përftonte rreth 10 terawatt energji nga ftohja e bërthamës së ngurtë — që është rreth një e pesta e nxehtësisë që toka  shpërndan në hapësirë nga sipërfaqja e saj (46 terawat).

Pas llogaritjeve të firove të energjisë, Lin thotë se me këtë mund të llogaritet mosha e bërthamës së tokës, duke llogaritur se sa kohë eshte nevojitur për të arritur në masën aktuale solide në bërthamë.

Rezultati i tyre prej 1 deri në 1.3 miliardë vjet, sugjeron se Toka është relativisht e re, shton Lin.

Lin shtoi se eksperimenti i fundit përdor metoda më të besueshme, duke hedhur poshtë një llogaritje të ngjashme të vitit 2016, që tha se mosha e kores së tokës ishte vetëm 700 milionë vjet.

Shkëmbinjtë e lashtë magnetikë tregojnë se fusha magnetike e tokës nisi të përforcohej rreth 1 deri në 1.5 vjet më parë, sipas një studim të vitit 2015, çka përkon dhe me studimin e fundit, thotë Lin, sipas të cilit kristalizimi i bërthamës së tokës i ka dhënë një “nxitje” fushës së saj magnetike.

Por ai shton se ka ende të panjohura pasi nuk janë llogaritur efektet e materialeve të tjera përbërëse të bërthamës, përvec hekurit. Megjithse ato janë më të lehta, toka ka në përbërien e brendshme karbon, hidrogjen, oksigjen dhe sulfur, të cilat ndikojnë në përcueshmërinë elektrike të brendësisë.

“Ne tashmë po përpiqemi të kuptojnë nëse ekzistenca e këtyre elementëve ka ndikim në cilësitë termale,” shtoi Lin.

Postime të ngjashme

Flamingot në Keni, në zhdukje

S.B.

Burgu me kanal televiziv

S.B.

Balerina ruse interpreton “Liqenin e Mjellmave” në minus 15 gradë Celsius

S.B.

Si më ka ndryshuar një vit pa bibliotekën time

S.B.

Kjo është historia e trishtë e 8 Marsit

S.B.

Një avokat ka zbuluar një mashtrim të thjeshtë që do t’ju ndihmojë të identifikoni një gënjeshtar

S.B.

This website uses cookies to improve your experience. We'll assume you're ok with this, but you can opt-out if you wish. Akcepto Më tepër...