Projekti SENE3 – “Mbështetja e Zbatimit të Sistemeve Rajonale të Menaxhimit të Mbeturinave në Rajonin Lindor dhe atë Verilindor” të Maqedonisë së Veriut synon të ndihmojë vendin në krijimin e një sistemi të integruar dhe të qëndrueshëm rajonal të menaxhimit të mbeturinave. I financuar nga Bashkimi Evropian në kuadër të Programit IPA II, ai mbështet komunat, ndërmarrjet publike komunale dhe qendrat rajonale të menaxhimit të mbeturinave përmes ndërtimit të kapaciteteve, asistencës teknike dhe fushatave të ndërgjegjësimit publik. Projekti promovon grumbullimin efikas të mbeturinave, riciklimin dhe reduktimin e sasisë së mbeturinave, duke kontribuar në rajone më të pastra, shërbime publike të përmirësuara dhe mbrojtje më të fortë të mjedisit jetësor në përputhje me standardet e Bashkimit Evropian.
Në të gjithë Rajonin Lindor dhe atë Verilindor, peizazhi po fillon të ndryshojë. Zonat që dikur ishin të mbuluara me grumbuj mbeturinash, tymi dhe aroma të pakëndshme, tani po pastrohen, rrethohen dhe po rikthehen në natyrë. Falë Projektit SENE3, të mbështetur nga Bashkimi Evropian, procesi i mbylljes dhe rehabilitimit të deponive jostandarde dhe të paligjshme të mbeturinave është në proces të mirë, duke sjellë përmirësime të dukshme dhe të qëndrueshme në mjedisin jetësor dhe në jetën e përditshme të mijëra njerëzve.
Për dekada të tëra, pothuajse çdo qytet dhe fshat kishte deponinë e vet “të egër” — një vend të hapur ku mbeturinat komunale dhe industriale hidheshin pa kontroll. Shumë prej tyre ndodheshin pranë lumenjve, fushave dhe rrugëve, duke ndotur ujin dhe tokën dhe duke mbushur komunitetet aty pranë me tym toksik kur mbeturinat merrnin flakë. Janë identifikuar më shumë se njëqind lokacione të tilla dhe, një nga një, ato tani po mbyllen dhe rehabilitohen përgjithmonë.
Pastrimi po ndodh hap pas hapi. Në çdo lokacion, mbeturinat hiqen ose zhvendosen në deponi të licencuara, ndërsa toka mbulohet me dhé dhe riformësohet për t’iu përshtatur terrenit natyror. Sistemet e kullimit parandalojnë ndotjen dhe gardhet parandalojnë rishfaqjen e deponive të reja. Në disa vende, toka më vonë do të bëhet zonë e gjelbër publike – hapësira për të cilat komunitetet mund të jenë krenare në vend që t’i shmangin.
Ish-deponitë e mbeturinave janë pastruar, rimodeluar dhe ripërtërire me gjelbërim, ndërsa shumë pika të paligjshme hedhjeje mbeturinash janë hequr dhe rrethuar – duke transformuar zonat e lëna pas dore prej kohësh në hapësira të sigurta, të menaxhuara dhe të rigjallëruara nga ana mjedisore (ekologjike), të cilat tani i hapin rrugën një sistemi modern rajonal të menaxhimit të mbeturinave.
Rezultatet janë tashmë të dukshme. Deponitë e vjetra jostandarde të mbeturinave po shndërrohen në hapësira të pastra dhe të sigurta. Ajri është më i freskët, netët janë pa tym dhe burimet lokale të ujit janë më të pastra. Mbyllja e këtyre lokacioneve do të thotë t’i japësh fund dekadave të ndotjes dhe t’i japësh tokës një shans për t’u ripërtërirë.
Përtej përfitimit ekologjik, ndryshimi sjell një ndjenjë lehtësimi dhe optimizmi. Njerëzit nuk kanë më nevojë të jetojnë pranë grumbujve të hapur të mbeturinave ose të thithin tymin nga djegia e mbeturinave. Për shumë njerëz, është hera e parë në vite që mund të shohin përreth komuniteteve të tyre dhe të shohin se po merr formë progresi i vërtetë.
Duke mbyllur lokacionet jostandarde dhe duke ndërtuar një sistem modern dhe të integruar të menaxhimit të mbeturinave, Rajoni Lindor dhe ai Verilindor po i shndërrojnë mbeturinat në një histori ripërtëritjeje. Toka më e pastër, uji më i sigurt dhe komunitetet më të shëndetshme po bëhen pjesë e jetës së përditshme – provë e qartë se ndryshimi i qëndrueshëm i mjedisit jetësor po ndodh tashmë.