Bruksel , 22 tetor Zhurnal.mk – Ndërsa Bashkimi Evropian i kërkon Serbisë të ndalë dhënien e përshpejtuar të shtetësive për të huajt, veçanërisht për shtetasit rusë, një paralajmërim i ngjashëm vlen edhe për Maqedoninë e Veriut. Komisioni Evropian kërkon heqjen e plotë të mundësisë për marrjen e shtetësisë maqedonase mbi bazën e interesit të veçantë ekonomik, duke vlerësuar se mekanizma të tillë mund të keqpërdoren për të anashkaluar procedurat evropiane të vizave dhe kontrollet e sigurisë.
Pasaporta maqedonase, e cila mundëson udhëtimin pa viza në zonën Shengen, është sërish në fokusin e Komisionit Evropian. Arsyeja nuk lidhet me mënyrën se si qytetarët maqedonas udhëtojnë në Evropë, por me mundësinë ligjore që shtetasit e huaj të marrin shtetësinë maqedonase pa jetuar më parë në vend, nëse vlerësohet se përfaqësojnë një interes të veçantë ekonomik.
Në raportin e tetë për mekanizmin e pezullimit të regjimit pa viza, të publikuar më 19 dhjetor 2025, Komisioni Evropian i kërkoi shprehimisht Maqedonisë së Veriut ta shfuqizojë skemën e shtetësisë për investitorët dhe të heqë bazën ligjore që e mundëson atë.
Komisioni Evropian paralajmëron se shtetësia e dhënë shtetasve të huaj, të cilëve zakonisht u kërkohet vizë për të hyrë në BE, mund t’u mundësojë atyre qasje në zonën Shengen pa kaluar nëpër procedurat e zakonshme të vizave.
E njëjta çështje ditëve të fundit ka tensionuar sërish marrëdhëniet ndërmjet Serbisë dhe Bashkimit Evropian, pasi ky i fundit kërkoi ndalimin e dhënies së përshpejtuar të pasaportave serbe, veçanërisht për shtetasit rusë.
Sipas të dhënave zyrtare të Komisionit Evropian, në vitin 2023 Maqedonia e Veriut miratoi një kërkesë për shtetësi mbi bazën e interesit të veçantë ekonomik, ndërsa në vitin 2024 u miratuan edhe dy të tjera.
Gjatë vitit 2024 u paraqitën tri kërkesa nga shtetas turq, prej të cilave dy u miratuan. Në vitin 2023 u paraqitën pesë kërkesa, nga të cilat njëra u miratua për një shtetas të Bosnjë-Hercegovinës, ndërsa katër të tjerat, sipas të dhënave të raportit, vazhdonin të ishin në procedurë.
Edhe pse numri i rasteve është relativisht i vogël, Komisioni Evropian paralajmëron se rreziku nuk lidhet vetëm me numrin e pasaportave të lëshuara, por edhe me vetë ekzistencën e këtij mekanizmi.
Problemi qëndron te mundësia që persona pa lidhje të mirëfilltë dhe afatgjatë me shtetin të marrin shtetësinë e tij dhe, në këtë mënyrë, edhe të drejtën për të udhëtuar pa viza në zonën Shengen për qëndrime afatshkurtra.
Sipas institucioneve evropiane, mekanizma të tillë krijojnë mundësi për migracion të parregullt, rreziqe të sigurisë dhe keqpërdorime tatimore, veçanërisht kur kontrollet ndaj aplikuesve nuk janë mjaftueshëm të hollësishme.
Ligji maqedonas për shtetësinë, përmes nenit 11, mundëson që një shtetas i huaj të pranohet në shtetësinë maqedonase nëse kjo përfaqëson një interes të veçantë shkencor, ekonomik, kulturor, sportiv ose një interes tjetër kombëtar.
Për interesin ekonomik, më parë ishin paraparë kritere konkrete për investime.
Njëra nga mundësitë ishte investimi i drejtpërdrejtë prej të paktën 400 mijë eurosh, me hapjen e së paku dhjetë vendeve të punës. Një mundësi tjetër ishte investimi prej 200 mijë eurosh në një fond përkatës privat investues.
Por, në shtator të vitit 2026, Ministria e Punëve të Brendshme propozoi ndryshime me të cilat do të hiqeshin pragjet fikse të investimeve dhe do të vendosej vlerësimi individual i çdo kërkese.
Sipas arsyetimit të ndryshimeve të propozuara, institucionet kompetente do të duhej të përcaktonin nëse kandidati konkret përfaqëson vërtet një interes të veçantë për shtetin.
Në vend të një shume të përcaktuar paraprakisht si kriter, vendimi do të varej nga vlerësimi i kontributit që kandidati mund t’i sjellë Maqedonisë së Veriut.
Ministria e Punëve të Brendshme e prezantoi këtë qasje si mënyrë për të parandaluar keqpërdorimin e shtetësisë si një transaksion financiar.
Megjithatë, Komisioni Evropian këmbëngul në heqjen e plotë të skemës së shtetësisë për investitorët dhe jo vetëm në ndryshimin e kushteve për marrjen e saj.
Sipas informacioneve publike për propozimin e shtatorit, mundësia e dhënies së shtetësisë për shkak të interesit të veçantë ekonomik do të vazhdonte të ekzistonte. Deri më 22 tetor 2026 nuk ka informacion të konfirmuar se ndryshimet janë miratuar.
Rasti i Serbisë e ka rikthyer në vëmendje çështjen e pasaportave kombëtare si një mënyrë e mundshme për të fituar qasje në Bashkimin Evropian.
Sipas raportit të Komisionit Evropian, që nga viti 2022, më shumë se 200 shtetas rusë kanë marrë shtetësinë serbe në bazë të dispozitës që lejon pranimin në shtetësi kur kjo është në interes të Republikës së Serbisë.
Një hulumtim i mëvonshëm i Radios Evropa e Lirë, i publikuar në qershor të vitit 2026, flet për më shumë se 300 shtetas rusë që kanë marrë pasaportë serbe mbi këtë bazë.
Sipas hulumtimit, në mesin e tyre ka edhe persona që janë subjekt i sanksioneve ndërkombëtare.
Për institucionet evropiane, problemi qëndron te fakti se shtetasit rusë, të cilëve u nevojitet vizë për zonën Shengen, pas marrjes së shtetësisë serbe mund të udhëtojnë pa vizë për qëndrime afatshkurtra.
Megjithatë, kjo nuk nënkupton heqjen automatike të kontrolleve kufitare ose të sanksioneve eventuale ndaj personave të caktuar.
Ndryshe nga Maqedonia e Veriut, Serbia ka edhe një mospërputhje dukshëm më të madhe me politikën evropiane të vizave.
Ndërsa Beogradi ruan regjimin pa viza me disa shtete, shtetasve të të cilave BE-ja u kërkon viza, Komisioni Evropian vlerëson se Maqedonia e Veriut e ka harmonizuar pothuajse plotësisht listën e vendeve, me vetëm një mospërputhje të mbetur, sipas raportit të dhjetorit 2025.
Paralajmërimi më serioz i Komisionit Evropian lidhet me ndryshimet në mekanizmin evropian për pezullimin e regjimit pa viza.
Sipas rregullave të reja, vetë ekzistenca e një programi për dhënien e shtetësisë në këmbim të investimeve mund të përbëjë bazë për nisjen e procedurës për pezullimin e përkohshëm të regjimit pa viza.
Kjo do të thotë se Bashkimi Evropian ka një mekanizëm ligjor për të reaguar nëse vlerëson se programe të tilla rrezikojnë sigurinë ose integritetin e sistemit evropian të vizave.
Megjithatë, është e rëndësishme të theksohet se Bashkimi Evropian nuk ka marrë vendim për vendosjen e vizave për qytetarët e Maqedonisë së Veriut.
Përkundrazi, në raportin e fundit Komisioni Evropian vlerëson se vendi vazhdon të tregojë nivel të kënaqshëm bashkëpunimi në fushën e migracionit, menaxhimit të kufijve dhe sigurisë.
Megjithatë, mbeten disa rekomandime: harmonizimi i plotë i politikës së vizave, vendosja e kontrolleve biometrike gjatë lëshimit të vizave, monitorimi i qëndrimeve të tejzgjatura të shtetasve maqedonas në zonën Shengen dhe heqja e mekanizmit për dhënien e shtetësisë investitorëve.
Për Maqedoninë e Veriut, kjo çështje ka edhe dimension ekonomik. Tërheqja e investimeve të huaja është pjesë e rëndësishme e politikës ekonomike, por Bashkimi Evropian paralajmëron se shtetësia nuk duhet të funksionojë si një privilegj që mund të fitohet vetëm përmes investimeve financiare.
Dallimi ndërmjet përjashtimeve të lejuara për personat që përfaqësojnë interes të veçantë kombëtar dhe dhënies së pasaportës në këmbim të investimeve po bëhet gjithnjë e më i rëndësishëm.
Nga njëra anë, shteti ka interes të tërheqë investitorë, shkencëtarë, sportistë dhe persona të tjerë, kontributi i të cilëve mund të jetë i rëndësishëm për zhvillimin e tij.
Nga ana tjetër, institucionet evropiane kërkojnë kritere të qarta, kontrolle të rrepta të sigurisë dhe parandalimin e keqpërdorimeve.
Në këto rrethana, çështja kryesore është nëse Maqedonia e Veriut do ta zbatojë kërkesën e Komisionit Evropian dhe do ta heqë plotësisht mundësinë e dhënies së shtetësisë për investitorët, apo do të përpiqet ta ruajë atë përmes kritereve të ndryshuara ligjore.
Mbetet gjithashtu e paqartë se sa kërkesa janë paraqitur gjatë viteve 2025 dhe 2026, sa prej tyre janë miratuar dhe nëse në mesin e aplikuesve ka shtetas të vendeve ndaj të cilave Bashkimi Evropian zbaton kufizime të veçanta për viza.
