Zhvillimet e fundit politike në Serbi, pas zgjedhjeve të 25 tetorit 2026, kanë shënuar një kthesë të rëndësishme në skenën politike të vendit, duke i dhënë fund dominimit 14-vjeçar të Partisë Progresive Serbe dhe duke hapur rrugën për një kapitull të ri politik.
Fitorja e studentëve dhe e Listës Studentore, sipas Kryetares së Komitetit të Helsinkit për të Drejtat e Njeriut në Serbi, Sonja Biserko, përbën shumë më tepër sesa një fitore të zakonshme zgjedhore. Në një intervistë për “Bota sot”, ajo thotë se kjo fitore shënon fundin e një epoke politike, të karakterizuar nga gënjeshtrat, korrupsioni dhe fshehja e përgjegjësisë për luftërat e viteve ’90.
Biserko vlerëson se studentët kanë arritur të thyejnë monopolin e një figure të vetme politike, të sfidojnë një sistem të rrënjosur pushteti dhe t’u rikthejnë qytetarëve besimin se vota e tyre mund të sjellë ndryshime. Megjithatë, ajo paralajmëron se sfidat e vërteta do të nisin pas fitores, pasi institucionet dhe rrjetet e ndikimit politik e ekonomik të ndërtuara ndër vite nuk do të zhduken lehtë.
Duke folur për pozitën e Aleksandar Vuçiqit pas humbjes, Biserko thotë se sjellja e tij tregon se ai e ka përjetuar rëndë këtë rezultat. Ajo vëren gjithashtu se ndryshimet po përhapen me shpejtësi në sektorë të ndryshëm, përfshirë sistemin bankar, prokurorinë dhe policinë.
Një pjesë të rëndësishme të intervistës ia kushton edhe Kosovës. Biserko vlerëson se fitorja e studentëve mund të krijojë kushte për uljen e tensioneve në rajon dhe për një qasje më pragmatike në raportet me Prishtinën. Sipas saj, qeveria e ardhshme e Serbisë duhet të heqë dorë nga pretendimet territoriale dhe instrumentalizimi i çështjes së Kosovës për interesa të brendshme politike, si dhe të zbatojë zotimet e marra në kuadër të marrëveshjeve të Uashingtonit, Brukselit dhe Ohrit.
Ajo nuk pret që autoritetet e reja serbe ta njohin zyrtarisht Kosovën në një të ardhme të afërt, por thekson se Beogradi duhet ta pranojë realitetin politik dhe të ndërtojë marrëdhënie mbi bazën e dialogut, bashkëpunimit dhe respektimit të marrëveshjeve.
Intervista e plotë:
Gazeta “Bota sot”: Si i vlerësoni rezultatet e zgjedhjeve të 25 tetorit në Serbi dhe çfarë mesazhi politik përcjell fitorja e studentëve dhe e Listës Studentore për të ardhmen politike të shtetit serb?
Sonja Biserko: Serbia është një vend që prej kohësh është i bllokuar në një gjendje apatie dhe depresioni politik. Ajo dallon nga vendet e tjera në tranzicion, sepse është gjithashtu një vend pas luftës, i cili vetë i shkaktoi luftërat në rajon. Elitat serbe të pasluftës nuk e braktisën kurrë plotësisht projektin e Serbisë së Madhe, i cili më vonë u riformulua si “Bota Serbe”. Ato gjithnjë e më shumë u përpoqën ta realizonin atë përmes mjeteve diplomatike dhe politike, duke pritur ndryshime në rendin ndërkombëtar, të cilat, sipas tyre, përfundimisht do të krijonin një mjedis më të favorshëm për realizimin e tij.
Prandaj, fitorja e studentëve dhe e Listës Studentore ka një peshë të veçantë. Në thelb, ajo shënon një vijë ndarëse me dyzet vitet e fundit të gënjeshtrave, korrupsionit dhe fshehjes së përgjegjësisë për luftërat e viteve ’90 në Serbi. Në të njëjtën kohë, trashëgimia e asaj periudhe është jashtëzakonisht e madhe dhe sfidat e vërteta, së bashku me vendimet e vështira, do të nisin vetëm pas fitores.
Këto zgjedhje, pra, kanë të bëjnë me shumë më tepër sesa një fitore elektorale. Studentët e thyen monopolin e një figure të vetme politike, mënjanuan një opozitë që kishte dështuar të ofronte një alternativë të besueshme dhe ua rikthyen qytetarëve ndjenjën se vota e tyre mund të sjellë vërtet ndryshim. Ata dëshmuan se një qeveri autoritare mund të mposhtet pa dhunë dhe, ndoshta më e rëndësishmja, ndryshuan mënyrën se si Serbia e imagjinon politikën e saj.
Prandaj, 25 tetori nuk është thjesht një ndryshim i qeverisë. Ai shënon fundin e një epoke politike.
Gazeta “Bota sot”: Pas humbjes së pushtetit, si e vlerësoni pozitën e Aleksandar Vuçiqit dhe çfarë tregojnë zhvillimet e fundit për kontrollin e tij mbi institucionet dhe mekanizmat e pushtetit?
Sonja Biserko: Është e vështirë të parashikohet se çfarë do të ndodhë me Vuçiqin. Sjellja e tij tregon se ai e ka përjetuar shumë rëndë humbjen, gjë që nuk është aspak befasuese. Paraqitjet e tij të përditshme në televizionin Informer duken më shumë si sjellje e një politikani të mundur sesa e dikujt që ende i ka nën kontroll të fortë disa mekanizma të pushtetit.
Ajo që bie veçanërisht në sy është shpejtësia me të cilën po zhvillohen ndryshimet në sektorë të ndryshëm, nga sistemi bankar te prokuroria dhe policia. Po dëshmojmë procese në të cilat vetë qytetarët po marrin iniciativën dhe po ndërmarrin veprime kundër zyrtarëve që janë përfshirë thellësisht në korrupsion.
Edhe pse qeveria e re nuk do të formohet deri në dhjetor, atmosfera e çlirimit tashmë ndihet. Kjo po i inkurajon njerëzit të dalin përpara, të kërkojnë të drejtat e tyre dhe të këmbëngulin që ligji të zbatohet.
Gazeta “Bota sot”: Si mund të ndikojë fitorja e studentëve në marrëdhëniet e Serbisë me Kosovën dhe a krijon ajo kushte për një ulje të tensioneve dhe një qasje më pragmatike në dialogun mes dy vendeve?
Sonja Biserko: Fitorja e studentëve do të krijojë kushtet për një zbutje graduale të tensioneve në të gjithë rajonin, përfshirë edhe marrëdhëniet me Kosovën. Gjatë protestave, Kosova herë pas here është përmendur si pjesë e Serbisë, gjë që pasqyron vazhdimësinë e narrativave të rrënjosura thellë nacionaliste. Megjithatë, kjo retorikë duhet dalluar nga vetëdija gjithnjë e më e madhe se nuk mund të ketë kthim në situatën para vitit 1999 dhe se Kosova nuk mund të riintegrohet në Serbi. Ky është një realitet i rëndësishëm politik me të cilin Serbia përfundimisht do të duhet të pajtohet.
Prandaj, qeveria e re do të përballet me sfidën e shkëputjes nga politika e paqartësisë dhe instrumentalizimit të çështjes së Kosovës, e cila i ka karakterizuar politikën serbe për dekada të tëra. Ndonëse nuk pres njohje formale të Kosovës në të ardhmen e parashikueshme, autoritetet e reja do të duhet ta pranojnë realitetin ekzistues politik dhe t’i zbatojnë zotimet që Serbia ka marrë në kuadër të marrëveshjeve të Uashingtonit, Brukselit dhe Ohrit.
Kjo nënkupton kalimin nga politika e pretendimeve simbolike dhe konfrontimit të vazhdueshëm drejt një qasjeje pragmatike, të bazuar në dialog, stabilitet rajonal dhe normalizim të marrëdhënieve.
Në fund të fundit, e ardhmja evropiane e Serbisë do të varet, në një masë të konsiderueshme, nga aftësia e saj për të kapërcyer trashëgiminë e revizionizmit territorial dhe për të ndërtuar marrëdhënie me fqinjët mbi bazën e respektit të ndërsjellë dhe pranimit të realiteteve politike.
Gazeta “Bota sot”: Çfarë ndryshimesh konkrete duhet të presë Kosova nga qeveria e ardhshme e Serbisë? A mund të shkëputet Beogradi nga instrumentalizimi i çështjes së Kosovës dhe të kalojë drejt zbatimit të marrëveshjeve ekzistuese, edhe pa njohje formale të pavarësisë?
Sonja Biserko: Unë do të bëja dallimin ndërmjet dy niveleve të ndryshimit të mundshëm.
Së pari, mund të ketë një ndryshim të menjëhershëm në atmosferën politike dhe në retorikë. Një qeveri që do të ishte më pak e varur nga mobilizimi nacionalist dhe konfrontimi rajonal mund të ndihmonte në uljen e tensioneve, rivendosjen e komunikimit dhe krijimin e marrëdhënieve më të parashikueshme me Prishtinën dhe kryeqytetet e tjera fqinje.
Së dyti, dhe kjo është shumë më e vështirë, do të ishte një ndryshim thelbësor i politikës. Kjo do të kërkonte nga Beogradi të hiqte dorë nga instrumentalizimi i Kosovës si çështje e përhershme e politikës së brendshme, të pranonte detyrimet që rrjedhin nga marrëveshjet e mëparshme dhe të kalonte drejt një normalizimi praktik të marrëdhënieve. Njohja formale mund të mos jetë politikisht e realizueshme në të ardhmen e parashikueshme, por kjo nuk duhet ta pengojë përparimin konkret.
Prova vendimtare do të jetë nëse qeveria e re është e gatshme ta ndajë çështjen e statusit të Kosovës nga përgjegjësitë praktike të qeverisjes. Ajo duhet të garantojë sigurinë dhe të drejtat e serbëve të Kosovës, duke pranuar se e ardhmja e tyre nuk mund të sigurohet përmes pretendimeve territoriale apo strukturave paralele, por përmes institucioneve funksionale, dialogut dhe të drejtave të garantuara me ligj.
Nuk pres ndonjë përparim të menjëhershëm vendimtar, por një shkëputje nga politika e paqartësisë së përhershme dhe manipulimit taktik të Vuçiqit do të përbënte tashmë një ndryshim të rëndësishëm. Mundësia qëndron në hapjen e një hapësire politike ku çështja e Kosovës më në fund mund të trajtohet në mënyrë pragmatike, në vend që të përdoret për të riprodhuar politikën nacionaliste të së kaluarës.
Bashkimi Evropian e ka bërë të qartë se zotimet ekzistuese mbeten të vlefshme, pavarësisht ndryshimeve politike në Beograd. Kjo përbën një kornizë të rëndësishme mbi bazën e së cilës mund të vlerësohet politika e qeverisë së re.
Gazeta “Bota sot”: Sa mundësi ka që fitorja e studentëve të shndërrohet në reforma të thella demokratike dhe institucionale në Serbi, dhe çfarë ndikimi mund të ketë kjo në stabilitetin e Ballkanit Perëndimor dhe në marrëdhëniet me Kosovën?
Sonja Biserko: Ndikimi politik i kësaj lëvizjeje tashmë është i dukshëm. Fitorja zgjedhore e udhëhequr nga studentët më 25 tetor 2026 e ka transformuar peizazhin politik dhe i ka dhënë fund 14 viteve të pushtetit të Partisë Progresive Serbe. Ajo dëshmoi gjithashtu se një lëvizje e gjerë qytetare, e organizuar jashtë strukturave tradicionale partiake, mund ta sfidojë një sistem të rrënjosur politik përmes mobilizimit paqësor dhe pjesëmarrjes në zgjedhje.
Megjithatë, unë nuk do ta përshkruaja këtë thjesht si një ndryshim të qeverisë. Kjo përfaqëson një shkëputje shumë më të thellë shoqërore dhe politike. Ajo ka rikthyer mundësinë për një Serbi ndryshe.
Por prova e vërtetë është ende përpara. Studentët kanë arritur ta mobilizojnë shoqërinë dhe ta mposhtin establishmentin ekzistues politik, por tani duhet ta shndërrojnë këtë energji në institucione funksionale. Kjo nënkupton reformimin e gjyqësorit, shërbimeve të sigurisë dhe administratës publike, garantimin e lirisë së medias dhe çmontimin e rrjeteve të ndikimit politik dhe ekonomik të ndërtuara gjatë dekadës së fundit. Tranzicioni do të jetë i vështirë, sepse strukturat e vjetra nuk do të zhduken thjesht me ndryshimin e qeverisë.
Sa i përket stabilitetit rajonal, besoj se këto zhvillime krijojnë një mundësi të rëndësishme. Serbia ka qenë një burim i madh i jostabilitetit në Ballkanin Perëndimor, veçanërisht për shkak të marrëdhënies së saj të pazgjidhur me trashëgiminë e luftërave të viteve ’90 dhe ndikimit të vazhdueshëm në Bosnjë dhe Hercegovinë dhe Kosovë. Një Serbi që fillon të trajtojë mangësitë e veta demokratike dhe braktis politikën e konfrontimit të përhershëm mund të kontribuojë ndjeshëm në krijimin e një mjedisi më stabil në rajon.
Sa i përket Kosovës, ndryshimi i atmosferës politike në Beograd mund të hapë hapësirë për një qasje më pragmatike. Qeveria e re do të duhet të largohet nga instrumentalizimi i çështjes së Kosovës në politikën e brendshme dhe të fillojë zbatimin e zotimeve që rrjedhin nga marrëveshjet e Brukselit dhe Ohrit.
Përparimi mund të arrihet përmes bashkëpunimit praktik, respektimit të marrëveshjeve ekzistuese, mbrojtjes së të drejtave dhe sigurisë së serbëve të Kosovës, si dhe zhvillimit gradual të marrëdhënieve të bazuara në realitetin politik dhe jo në pretendimet territoriale.
