Nga Daniel Serwer
Washington, 06 Mars 2026, Zhurnal.mk – Ndërsa të gjithë sytë janë tek lufta e Iranit, ndryshime delikate por të rëndësishme po ndodhin në lidhje me Ballkanin Perëndimor. Mendoj se dy më të rëndësishmet janë këto:
1. Administrata Trump po braktis ndërtimin e shtetit dhe në vend të kësaj dëshiron që njerëzit vendas të marrin vendimet themelore për fatet e tyre.
2. Serbia dhe Shqipëria kanë zgjedhur shtetësi të klasit të dytë në Evropë, duke shpresuar që BE do të imitojë qasjen amerikane të mosndërhyrjes.
Zhvillimi i dytë ilustron shumë qartë pse propozimi i parë mund të jetë një gabim, nëse ndiqet shumë ngushtë. Gjithçka varet nga kush janë “njerëzit vendas”. Nëse janë njerëz që nuk duan llogaridhënie, ata do të zgjedhin një fat që përjashton llogaridhënien.
Ajo që duan Kryeministri i Shqipërisë Edi Rama dhe Kryetari i Serbisë Aleksandar Vuçiç është qasje e shpejtë në Tregun e Përbashkët dhe zonën Shengen të BE-së. Me këtë, ata do të heqin dorë nga të drejtat e vetos dhe privilegjet e tjera të anëtarëve të BE-së. Kjo do të ishte e krahasueshme me marrëveshjet e BE-së me Islandën, Lihtenshtajnin dhe Norvegjinë, si dhe me Zvicrën. Funksionon për ata sepse i plotësojnë kërkesat e anëtarësimit në BE, por zgjedhin për arsyet e tyre të mos anëtarësohen. Këto arsye nuk përfshijnë mbrojtjen kundër llogaridhënies, e cila është e fuqishme në të gjitha këto vende.
Partnerë të çuditshëm
Është e çuditshme që Kryeministri Rama do të bashkohej me Kryetarin Vuçiç në këtë mënyrë në këtë moment. Serbia ka mbetur prapa në garën për anëtarësim në BE. Pas zgjedhjes së tij në një platformë pro-BE në vitin 2017, Vuçiç nuk ka bërë asgjë për të mbajtur epërsinë e Serbisë. Edhe politikanët (v.j. Serbë) anti-BE në Mal të Zi kanë ecur përpara Serbisë.
Vuçiç është përqendruar në ruajtjen e lidhjeve të tij të sigurisë me Rusinë dhe zgjerimin e hapjes ekonomike të Beogradit ndaj Kinës. Serbia ka refuzuar të përputhet me sanksionet e BE-së ndaj Rusisë lidhur me Ukrainën.
Vuçiç e ka avulluar pjesën më liberale demokratike të opozitës së tij politike, së bashku me median e pavarur dhe sundimin e ligjit. Dhe ai është përpjekur të shtypë protestuesit kundër dhunës, antikorrupsionit dhe pro-mjedisit. Ai nuk dëshiron asnjë mundësi llogaridhënieje. Freedom House e rendit Serbinë si “pjesërisht të lirë” dhe që po bie ngadalë më tej.
Shqipëria ka përparuar në garën për anëtarësim në BE. Edhe Rama e ka avulluar pjesërisht opozitën e tij liberal-demokratike. Freedom House e rendit Shqipërinë si “pjesërisht të lirë”, por që po ngrihet ngadalë në vend që të bjerë. Rama e mbanë një qëndrim anti-korrupsion në përgjithësi. Por ai ka qenë i pakënaqur në raste specifike dhe është përpjekur të bllokojë veprimet kundër zyrtarëve të nivelit të lartë. Disa mendojnë se ai është i justifikuar ta bëjë këtë.
Pyetja që duhet bërë është pse Rama do të hiqte dorë nga pozicioni kryesor në këmbim të shtetësisë së klasit të dytë në BE? A është i shqetësuar se përqëndrimi i vazhdueshëm i BE-së në llogaridhënie do ta ndjekë atë?
Gabimi amerikan
Amerikanët nuk gabojnë që duan që njerëzit vendas të vendosin vetë fatet e tyre. Por ajo që ata vendosin do të varet nga kë e pyesin. Nëse pyet Vuçiçin dhe Ramën, ata preferojnë mungesën e llogaridhënies ndaj një vendi të vërtetë në tryezë. Dyshoj se do të gjeni shumë studentë që po protestojnë kundër Vuçiçit ose evropianë seriozë në Tiranë që e pranojnë këtë propozim.
Rasti që Administrata Trump të deklaronte qasjen e saj “të re” ishte 30-vjetori i marrëveshjes së Dejtonit. Ajo solli paqe në Bosnjë e Hercegovinë, por shpesh kritikohet se është imponuar. Sekreti i ndyrë është se amerikanët në Dayton imponuan atë që palët ndërluftuese (“njerëzit vendas”) thanë se do ta pranonin. Kjo ishte një kushtetutë që garantonte qëndrueshmërinë në pushtet të nacionalistëve etnikë që kishin luftuar luftën. Asnjë befasi.
Pra, po, konsultohuni dhe fuqizoni njerëzit në Ballkan Perëndimor, por sigurohuni që të paktën disa janë njerëz që ndajnë vërtet vlera demokratike. Kjo është një kërkesë e tepërt nga një administratë që e kapi Presidentin Maduro dhe e la regjimin e tij në pozitë. Ata pa dyshim do të bëjnë të njëjtën gjë nëse u jepet mundësia në Iran. Trump nuk është dikush që e çmon demokracinë nëse nuk garantohet ta zgjedhë atë ose të bëjë urdhrat e tij.
Më mirë është në dispozicion
Serbia dhe Shqipëria meritojnë më mirë. Po ashtu edhe Bosnja dhe Hercegovina, Kosova dhe Maqedonia e Veriut. Por ata duhet të këmbëngulin në gjënë e vërtetë. Kjo është anëtarësimi në BE, i fituar duke përmbushur të gjitha kërkesat e acquis communautaire dhe kriteret e Kopenhagenit.
Mundësia po vjen. Islanda po mendon për një referendum mbi anëtarësimin në BE më vonë këtë vit. Ukraina mund të jetë gati shumë kohë para vitit 2030, me kusht që të mos e humbasë luftën. Kur të hapet dritarja politike për Islandën ose Ukrainën, shpresoj që kandidatët e Ballkanit Perëndimor do jenë të gatshëm dhe të duan.
————————————–
Daniel Serwer është Profesor i Praktikës së Menaxhimit të Konflikteve, si dhe drejtor i Programeve të Menaxhimit të Konflikteve dhe Politikës së Jashtme Amerikane në Shkollën e Studimeve të Avancuara Ndërkombëtare Johns Hopkins.
Ky mendim u botua për herë të parë në faqen e internetit peacefare.net , ndërsa është përkthyer në Shqip nga Agjencia e Lajmeve Zhurnal.mk
