Antarktidë, 18 tetor Zhurnal.mk – Një nga akullnajat më të mëdha në botë po shkrihet shumë më shpejt nga sa mendohej më parë dhe mund të kontribuojë rreth dy herë më shumë në rritjen globale të nivelit të detit deri në fund të këtij shekulli, krahasuar me parashikimet e mëparshme.
Një studim i ri, i publikuar këtë javë në revistën Nature Communications, zbuloi se akullnaja Thwaites në Antarktidë po humbet me shpejtësi masën e saj, pasi ujërat e ngrohta të oqeanit depërtojnë disa kilometra nën të dhe shkrijnë akullin nga poshtë.
Studiuesit vlerësojnë se ky proces mund të bëjë që Thwaites të kontribuojë deri në 30 milimetra (1.2 inç) në rritjen globale të nivelit të detit deri në vitin 2100, edhe pa ngrohje të mëtejshme përtej kushteve të viteve të fundit.
Në modelet tradicionale të mëparshme të shtresave të akullit, shkencëtarët vlerësonin se akullnaja Thwaites do të kontribuonte rreth 15 milimetra (afërsisht 0,6 inç) në rritjen globale të nivelit të detit deri në vitin 2100.
E cilësuar si “Akullnaja e Kiametit” për shkak të pasojave potencialisht të rënda që mund të sjellë shembja e saj, Thwaites mbulon rreth 192.000 kilometra katrorë në Antarktidën Perëndimore, afërsisht sa madhësia e Senegalit dhe më e madhe se shteti amerikan i Floridës.
Ajo është pjesë e Shtresës së Akullit të Antarktidës Perëndimore, shumë më të madhe, dhe së bashku me akullnaja të tjera, përfshirë atë të Pine Island, shërben si një barrierë që pengon lëvizjen drejt detit të sasive të mëdha të akullit nga brendësia e kontinentit.
Aktualisht, Thwaites është përgjegjëse për rreth 4% të rritjes globale të nivelit të detit. Që nga viti 2000, ajo ka humbur më shumë se 1 trilion tonë akull, ndërsa humbjet vazhdojnë me një ritëm prej rreth 50 miliardë tonësh në vit.
Shkencëtarët e kanë monitoruar nga afër këtë akullnajë që nga vitet 1980, kur zbuluan se ajo po tërhiqej me shpejtësi.
Ujërat e ngrohta të oqeanit që depërtojnë nën akull konsiderohen një nga faktorët kryesorë të këtij procesi. Ndryshimet klimatike të shkaktuara nga aktiviteti njerëzor, veçanërisht ngrohja e lidhur me emetimet nga lëndët djegëse fosile, po rrisin temperaturat e oqeaneve dhe po shtojnë presionin mbi akullnajat në mbarë botën.
Studimi i fundit u përqendrua te e ashtuquajtura “zona e mbështetjes në shtratin e detit” e akullnajës Thwaites, ku akulli që mbështetet mbi shkëmbinj fillon të pluskojë në det.
Modelet e mëparshme shpesh e trajtonin vijën ku akulli shkëputet nga shtrati dhe fillon të pluskojë si një kufi të palëvizshëm. Në vend të kësaj, studiuesit modeluan një zonë më të gjerë, ku baticat e zbaticat e ngrenë dhe e ulin vazhdimisht akullin, duke u mundësuar ujërave të ngrohta të detit të depërtojnë më thellë nën të.
Autori kryesor i studimit, Mattia Poinelli, shkencëtar projekti në Universitetin e Kalifornisë në Los Anxhelos (UCLA), tha se ky proces, i njohur si “pompimi baticor”, u mundëson ujërave të ngrohta të depërtojnë thellë nën akull dhe të shkaktojnë shkrirje intensive.
Modelimi i ri ngre gjithashtu shqetësime se Thwaites mund të shkëputet nga kreshta nënujore Mouginot Ridge, e cila aktualisht ndihmon në kufizimin e lëvizjes së saj.
Simulimet, në përputhje me vëzhgimet e fundit, treguan se ekziston rreth 60% mundësi që akullnaja të shkëputet nga kjo kreshtë deri në vitin 2100, potencialisht që nga fundi i viteve 2030.
Studiuesit paralajmëruan se një ndryshim i tillë mund të përshpejtojë tërheqjen e akullnajës dhe t’i ekspozojë komunitetet bregdetare në mbarë botën ndaj rritjes së nivelit të detit dhe rrezikut të përmbytjeve, në përmasa më të mëdha nga sa parashikohej më parë.
