Tiranë, 29 maj, Zhurnal.mk – Ministri i Drejtësisë, Toni Gogu mori pjesë sot në tryezën trepalëshe me përfaqësues të Komisioneve Ligjore dhe Këshillave të Lartë Gjyqësorë dhe të Prokurorisë, duke ndarë mësimet e reformës shqiptare në drejtësi dhe duke diskutuar mbi sfidat e fazës pas vetingut.
Tre vende me histori të ndryshme reformash, por me të njëjtat pyetje të mëdha mbi sundimin e ligjit dhe rolin e parlamentit, kështu mund të përmblidhet tryeza e sotme e diskutimit, ku Ministria e Drejtësisë e Shqipërisë bashkëndau me homologet rumunë dhe moldavë arritjet, sfidat dhe mësimet e një dekade ndërtimi institucional.
Tryeza mblodhi përfaqësues nga Komisionet Parlamentare për Çështjet Ligjore dhe nga Këshillat e Lartë Gjyqësore dhe të Prokurorisë të të tre vendeve, me fokus të veçantë në dy tema: rolin e parlamentit si motor i refomës gjyqësore dhe bashkëpunimin institucional ndërkufitar si mekanizem i qëndrueshmërisë demokratike.
Në fjalimin e tij përshëndetës, Gogu evidentoi tre dimensionet e rolit parlamentar në reformën shqiptare: hartimi dhe miratimi i paketës kushtetuese dhe ligjore të vitit 2016, procedurat e zgjedhjes së anëtarëve jogjyqtarë të KLGJ dhe KLP dhe mbikqyrja institucionale nëpërmjet raportimeve dhe dëgjesave parlamentare. Ai pranoi gjithashtu se raportet ndërkombëtare, përfshirë Raportin e Komisionit Europian mbi Sundimin e Ligjit të vitit 2025, kanë dokumentuar se mbikqyrja parlamentare mbi ekzekutivin mbetet e kufizuar dhe se proceset e emërimeve kanë nevojë për forcim meritokratik.
Fjalimi u ndërtua mbi dy referenca akademike me rëndësi: argumentin e Daron Acemoglu dhe James Robinson në librin “Korridori i ngushtë”, se liria dhe shteti i së drejtës janë produkt i balancës dinamike ndërmjet institucioneve, jo i vullnetit të njëanshëm politik, dhe tezën morale të lord Tom Bingham në “Sundimi i ligjit”, sipas të cilit sundimi i ligjit nuk kërkon vetëm ligje formalisht të rregullta, por institucione që mbrojnë qytetarin edhe nga shteti vetë.
Procesi i vetingut, që pritet të përmbyllet brenda afatit kushtetues të qershorit 2026, u prezantua si referim konkret: nga 417 vendimet e pritshme, 56% kanë rezultuar në shkarkim dhe 44% në konfirmim, shifra që, sipas Gogut, nuk jane vetem statistika kuadri, por mesazh ndaj qytetarëve shqiptarë se shteti nuk toleron papërgjegjshmërinë.
Ndër investimet e prezantuara: buxheti i konsoliduar i institucioneve të drejtësisë për 2026 arrin 296 milionë euro; Gjykata e Lartë ka reduktuar dosjet e prapambetura me 60% që nga viti 2020; dhe sistemi JURONIX do të digjitalizojë mbi 13 milionë faqe vendimesh gjyqësore që nga viti 1950.
Tryeza u zhvillua ne kontekstin e hapjes nga Shqiperia të grupkapitujve të negociatave me Bashkimin Europian, përfshi grupkapitullin e themeloreve.
Bashkëpunimi me Rumaninë, vend anëtar i BE-së me përvojë të konsoliduar postreformë dhe me Moldavinë, e cila ndërton institucione të reja në kohë sfiduese, u vlerësua si shembull i dialogut analitik brenda hapësirës europiane të drejtësisë.
Tryeza do të vijojë me seancat e punës ku delegacionet do të trajtojnë konkretisht: mekanizmat e mbikëqyrjes parlamentare të organeve gjyqësore pa cenuar pavarësinë e tyre; mësimet e Rumanisë nga faza e pasvetingut; dhe sfidat e Moldavisë në ndërtimin institucional nën presione politike dhe gjeopolitike.
