Shkup, 8 gusht Zhurnal.mk – Maqedonia e pret prej shumë kohësh korridorin e saj hekurudhor lindor 8. Për disa breza me radhë është dëgjuar se projekti “do të fillojë së shpejti”, por realiteti vazhdimisht i ka përgënjeshtruar këto pritshmëri. Rrethanat e sotme, me financim ndërkombëtar të siguruar, bashkëpunim ndërkufitar të dakorduar dhe një afat të qartë kohor, krijojnë një pamje ndryshe nga ajo me të cilën publiku ishte mësuar. Megjithatë, vlerësimin përfundimtar nuk do ta japin deklaratat politike, por realizimi i aktiviteteve të paralajmëruara në terren, si dhe pamja e punimeve dinamike ndërtimore dhe kilometrave të hekurudhës së re të ndërtuar.
Ka projekte që bëhen matës i pjekurisë politike të një qeverie dhe të një shteti, i aftësisë për të realizuar objektivat e veta strategjike dhe për t’i shndërruar pritshmëritë e qytetarëve, por edhe premtimet e dhëna ndër vite, në rezultate konkrete.
Korridori Hekurudhor 8 pa dyshim është një nga këto projekte. Për kujtesë, për më shumë se tridhjetë vjet ndërtimi i tij ka qenë pjesë e programeve qeveritare, fushatave zgjedhore dhe bisedimeve ndërmjet shteteve, por ka mbetur i papërfunduar, me shumë pengesa, ndryshime të koncepteve, pasiguri financiare dhe mosmarrëveshje politike.
Ditët e fundit, për herë të parë pas një kohe të gjatë, Qeveria ka konfirmuar se projekti ka një strukturë të mbyllur financiare, koordinim ndërkufitar të dakorduar dhe një afat të qartë për fillimin e ndërtimit gjatë vitit 2026. Nëse këto paralajmërime realizohen, Maqedonia mund të hapë një nga kapitujt më të rëndësishëm infrastrukturorë, e ndoshta edhe politikë, të historisë së saj bashkëkohore.
Nga “hekurudha deri te gjysma e tunelit” te një projekt i përbashkët evropian
Një nga problemet më të mëdha që për vite me radhë e ka shoqëruar pjesën lindore të Korridorit 8 ka qenë mungesa e sinkronizimit ndërmjet Maqedonisë dhe Bullgarisë në disa fusha dhe nivele.
Maqedonia ka investuar në ndërtimin e segmenteve të hekurudhës, ndërsa nga ana tjetër nuk kishte një dinamikë mjaftueshëm të qartë për vazhdimin e trasesë. Në opinion shpesh shtrohej pyetja nëse shteti po ndërtonte një hekurudhë që do të përfundonte përpara tunelit, pa mundësi reale për lidhje hekurudhore.
Pikërisht për këtë arsye, mesazhi më i rëndësishëm që tani po përcillet nga Qeveria është se ekziston marrëveshje për ndërtimin e tunelit ndërkufitar, si dhe detyrime të ndërsjella për modernizimin e infrastrukturës hekurudhore.
Me këtë, projekti më në fund merr një tërësi të plotë dhe jo vetëm segmente të veçanta ndërtimore.
Struktura financiare – garancia më e madhe
Në të kaluarën, pothuajse çdo qeveri e ka paralajmëruar Korridorin 8 si prioritet, por zakonisht kanë munguar shumë elemente: nga vullneti politik, deri te financimi i siguruar.
Tani situata duket ndryshe.
Sipas informacioneve në dispozicion, tuneli ndërkufitar duhet të financohet tërësisht përmes një granti nga Komisioni Evropian (KE), ndërsa seksioni i tretë do të mbështetet nga Banka Evropiane e Investimeve, Banka Evropiane për Rindërtim dhe Zhvillim (BERZH) dhe Korniza Investuese për Ballkanin Perëndimor, me një grant prej 169 milionë eurosh.
Ky është ndoshta argumenti me peshën më të madhe specifike se projekti po hyn në një fazë më të avancuar. Kur pas një investimi të madh infrastrukturor qëndrojnë institucionet më të mëdha financiare evropiane, rreziku për pengesa të reja afatgjata zvogëlohet ndjeshëm.
Tre dekada pengesash administrative dhe politike
Historia e Korridorit 8 është e mbushur me probleme. Ndryshuan qeveritë, ministrat, prioritetet dhe zgjidhjet projektuese. Disa nga trasetë u ridizenjuan, tenderët u përsëritën, ndërsa disa procedura zgjatën me vite.
Përveç sfidave administrative, projekti u rëndua edhe nga marrëdhëniet politike ndërmjet Shkupit dhe Sofjes. Në periudha të caktuara, pikërisht këto marrëdhënie përbënin një pengesë serioze për përshpejtimin e realizimit.
Gjithashtu, kriza ekonomike globale, rritja e çmimeve të materialeve të ndërtimit dhe pandemia ndikuan në vlerën e investimeve infrastrukturore, duke kërkuar rishikimin e përllogaritjeve financiare.
E gjithë kjo kontribuoi që projekti të bëhej simbol i investimeve shtetërore të papërfunduara.
Korridori që ndryshon hartën ekonomike, thonë analistë amerikanë
Korridori 8 nuk ka qenë kurrë vetëm një linjë hekurudhore. Rëndësia e tij qëndron në lidhjen e Detit Adriatik me Detin e Zi, përmes Shqipërisë, Maqedonisë dhe Bullgarisë, duke krijuar një nga boshtet më të rëndësishme të transportit lindje–perëndim në Evropë.
– Për Maqedoninë, kjo nënkupton transport më të mirë të mallrave, eksport më të shpejtë, ulje të kostove logjistike dhe rritje të konkurrueshmërisë së ekonomisë vendase. Në të njëjtën kohë, ndërtimi sjell angazhim të konsiderueshëm për industrinë vendase të ndërtimit, kompanitë inxhinierike, sektorin e transportit dhe një numër të madh kompanish lokale që do të përfshihen si nënkontraktorë.
Efektet nuk kufizohen vetëm te hekurudha – ato ndihen edhe në industri, tregti, turizëm dhe zhvillimin rajonal, si dhe në lidhjen perëndim–lindje, brenda kuadrit të një hapësire euroatlantike dhe perëndimore të interesit, ku Maqedonia konsiderohet pjesë integrale – thotë burimi ynë, analist dhe studiues nga SHBA-ja.
Ai gjithashtu i kushton vëmendje të veçantë dinamikës së realizimit të të ashtuquajturës degë perëndimore të Korridorit 8, për të cilën gjithashtu nevojitet një zgjidhje e shpejtë, në interes të Maqedonisë.
Konkretisht, ndërsa pjesa lindore po merr një dinamikë konkrete, dega perëndimore e Korridorit 8 mbetet një çështje më komplekse. Segmenti Gostivar–Kërçovë–Strugë–kufiri me Shqipërinë do të duhet të realizohet në përputhje me rekomandimet e UNESCO-s, për shkak të mbrojtjes së trashëgimisë natyrore dhe kulturore në Rajonin e Ohrit.
Kjo do të thotë se projekti do të kërkojë analiza shtesë, harmonizime dhe planifikim të kujdesshëm për të arritur një ekuilibër ndërmjet zhvillimit dhe mbrojtjes së mjedisit.
Testi i radhës – tenderi
Paralajmërimi se procedura e tenderimit për seksionin e tretë duhet të përfundojë deri në fund të vitit përfaqëson hapin tjetër kyç.
Në të kaluarën, pikërisht procedurat tenderuese ishin një nga arsyet më të shpeshta për shtyrjen e investimeve të mëdha infrastrukturore. Ankesat, përsëritja e procedurave dhe proceset administrative shpesh e vononin fillimin e punimeve ndërtimore.
Prandaj, përfundimi i suksesshëm i kësaj faze do të jetë treguesi më i fortë se projekti me të vërtetë po kalon nga paralajmërimet politike në realizim praktik.
Është koha që Korridori 8 të mos jetë më një histori për të ardhmen
Maqedonia e pret prej shumë kohësh korridorin e saj hekurudhor lindor 8. Për disa breza me radhë është dëgjuar se projekti “do të fillojë së shpejti”, por realiteti vazhdimisht i ka përgënjeshtruar këto pritshmëri.
Rrethanat e sotme, me financim ndërkombëtar të siguruar, bashkëpunim ndërkufitar të dakorduar dhe një afat të qartë kohor, krijojnë një pamje ndryshe nga ajo me të cilën publiku ishte mësuar.
Megjithatë, vlerësimin përfundimtar nuk do ta japin deklaratat politike, por realizimi i aktiviteteve të paralajmëruara në terren, si dhe pamja e punimeve dinamike ndërtimore dhe kilometrave të hekurudhës së re të ndërtuar.
– Nëse fillimi i paralajmëruar i ndërtimit vërtet ndodh gjatë vitit 2026, atëherë Korridori 8 më në fund do të pushojë së qeni simbol i mundësive të humbura dhe do të bëhet shembull se edhe projektet më të gjata infrastrukturore mund të kenë një epilog të suksesshëm.
Kjo do të ishte një fitore e rëndësishme jo vetëm për sektorin e transportit, por edhe për ekonominë maqedonase, lidhjen rajonale dhe integrimin evropian, si dhe, natyrisht, për pozitën euroatlantike dhe NATO të shtetit – thekson burimi ynë, analisti nga Uashingtoni.
Burimi: Nova Makedonija
