Shkup, 18 gusht Zhurnal.mk – Mediat botërore kanë krijuar një rubrikë të re të preferuar me lajme „thashetheme“, që lidhen me zakonet e të rinjve për të konsumuar alkool ose me mungesën e këtyre zakoneve, veçanërisht te e ashtuquajtura Gjenerata Z.
Shkrimet ndonjëherë e ekzagjerojnë situatën, duke pretenduar se rënia e konsumit të alkoolit ndikon në rritjen ekonomike, se lokalet dhe restorantet duhet t’i ndryshojnë ofertat duke iu përshtatur gjeneratave më të vjetra dhe se produktet duhet të ndryshohen për t’iu përshtatur më shumë nevojave të të rinjve.
Por, a është vërtet kështu edhe në Maqedoni? Çfarë tregojnë statistikat, a ka rënë shitja e alkoolit dhe sa „fajtorë“ për këtë janë të rinjtë?
Nga aspekti kulturor, është vërtet e pakëndshme që një gjeneratë e tërë të vihet në shënjestër dhe t’i ngjiten etiketa të shumta, duke u cilësuar si antisociale dhe duke pretenduar se kjo do të çojë në shpërbërjen e vlerave shoqërore, si më pak martesa dhe ulje të natalitetit.
Një nga arsyet e mundshme pse të rinjtë pinë më pak alkool krahasuar me gjeneratat më të vjetra është fakti se ata janë vazhdimisht të ekspozuar ndaj rrezikut që të filmohen me telefonat celularë dhe të publikohen menjëherë në rrjetet sociale.
Deri para dhjetë vitesh, nëse një i ri dehej, turpi për veprimet e mundshme të padëshiruara do të mbetej kryesisht brenda shoqërisë së tij ose mund ta merrnin vesh prindërit. Sot, turpi publik është shumë më i madh. Një video virale me një adoleshent të dehur mund të shihet nga mijëra njerëz dhe të sjellë komente negative, bullizëm dhe ngacmime kibernetike.
Duhet të merret parasysh edhe ndryshimi që ndodhi pas pandemisë. Kur bota praktikisht u ndal për një moment, u ndërprenë edhe daljet dhe shoqërimet e shpeshta me miqtë në kafene, diskoteka dhe lokale. Kështu u ulën edhe zakonet e konsumimit të alkoolit në përgjithësi dhe jo vetëm si pasojë e frikës nga publikimet në rrjetet sociale.
Për më tepër, gjenerata e re është ndoshta më e ndërgjegjësuara deri tani për nevojën për t’u kujdesur për shëndetin mendor. Prandaj, disa nga shkrimet në media duken madje morbide.
Pse një i ri duhet ta dëmtojë shëndetin e tij duke konsumuar sasi të mëdha alkooli? A nuk është ulja e konsumit të alkoolit në fakt një lajm i mirë për shoqërinë?
Interesante është se edhe të dhënat e Entit Shtetëror të Statistikës, bazuar në anketën për konsumin e produkteve nga familjet, tregojnë se vitet e fundit është ulur konsumi i përgjithshëm i alkoolit.
Nëse në vitin 2002, një familje mesatare me katër anëtarë konsumonte mbi 80 litra alkool në vit, në vitin 2025 kjo shifër është ulur për rreth 57 për qind, ose një familje në vitin 2025 ka konsumuar rreth 35,5 litra alkool gjithsej.
Edhe pse këto janë të dhëna nga anketa për konsumin personal të familjeve dhe jo të dhëna për shitjen dhe konsumin total të pijeve alkoolike në Maqedoni sipas viteve, megjithatë mund të vërehen disa tendenca, veçanërisht pas vitit 2020.
Sipas kësaj ankete, konsumi i verës është ulur për 77 për qind për familje, ndërsa konsumi i rakisë është ulur për 86,7 për qind.
Nga ana tjetër, është rritur konsumi i vodkës dhe shllivovicës, edhe pse konsumi i tyre për familje është nën një litër. Megjithatë, është regjistruar rritje prej më shumë se 200 për qind.
Interesant është edhe fakti se që nga viti 2019 në tabelat statistikore shfaqen edhe pijet energjike, konsumi i të cilave është rritur vazhdimisht. Në vitin 2025 ai ka arritur në rreth 0,4 litra për familje.
Sipas vlerësimeve nga të dhënat e disponueshme për shitjen e alkoolit nga Dogana e Maqedonisë, mund të arrihet në shifra prej mbi 150 milionë litrash alkool të plasuar në treg para rreth dy dekadash. Sot, sasia totale e alkoolit në tregun maqedonas vlerësohet në rreth 125 milionë litra, që paraqet një ulje prej rreth 20 për qind.
Megjithatë, fakti që në total është ulur sasia e alkoolit nuk do të thotë domosdoshmërisht se është ulur edhe vlera e alkoolit të blerë.
Me ndryshimin e zakoneve të konsumatorëve ndryshon edhe oferta. Në këtë ndikojnë inflacioni, ndryshimi i vlerës së markave, plasimi i llojeve më të shtrenjta të alkoolit dhe faktorë të tjerë.
Në vitin 2002, qytetarët e Maqedonisë ndanin rreth 4,4 për qind të shpenzimeve të tyre për alkool. Nga viti 2008 deri në vitin 2016, kjo përqindje pothuajse vazhdimisht ishte nën 4 për qind, ndërsa që nga viti 2021 buxheti i përgjithshëm i ndarë për alkoolin ka qenë vazhdimisht mbi 5 për qind të konsumit total.
Sipas analizave të Organizatës Botërore të Shëndetësisë, vitet e fundit është ulur edhe mesatarja e konsumit të litrave të alkoolit të pastër te personat mbi 15 vjeç.
Nëse në vitin 2002, një person mbi 15 vjeç konsumonte mesatarisht 5,2 litra alkool të pastër, vitet e fundit konsumi është ulur ndjeshëm dhe vlerësimi i fundit është nën 4 litra, ose një ulje prej rreth 25 për qind.
Megjithatë, këto shifra nuk duhet të merren si vlera absolute, por më shumë si tregues të tendencave.
Për fat të keq, nuk ka të dhëna relevante për konsumin e alkoolit sipas kategorive të moshës që do të mund të tregonin nëse një gjeneratë e caktuar është „fajtore“ për rënien e tregut të pijeve alkoolike.
Gjithashtu, në Maqedoni nuk është realizuar ndonjë studim gjithëpërfshirës për Gjeneratën Z dhe zakonet e saj konsumuese, llojet e veseve, shpenzimet për alkool, duhan, pije energjike dhe substanca narkotike, përmes të cilit do të mund të krijohej një pasqyrë më e plotë.
Pretendimi se pjesëtarët e Gjeneratës Z „po e shkatërrojnë ekonominë“ sepse pinë më pak alkool është një hiperbolë mediatike dhe kulturore e ekzagjeruar.
Madje, disa tregues globalë sugjerojnë se, me kalimin e Gjeneratës Z në moshë më të madhe, rritet edhe konsumi i tyre i alkoolit dhe afrohet me nivelet e gjeneratave të mëparshme.
Kjo gjeneratë shpenzon më shumë në segmente të tjera, si shëndeti dhe kujdesi personal, ushqimi i shëndetshëm, mirëqenia dhe pijet alternative pa alkool, duke krijuar mundësi të reja për rritje ekonomike përmes përshtatjes së tregut dhe ofertës së markave.
