Bruksel, 12 shtator Zhurnal.mk – I margjinalizuar dhe i injoruar plani i ish-presidentit të Bankës Qendrore Evropiane, Mario Draghi, për rritjen e konkurrueshmërisë së BE-së, i paraqitur saktësisht para dy vitesh
Raporti i Mario Draghit duhej të ishte një thirrje për një kthesë strukturore në politikën ekonomike evropiane, por zbatimi i ngadaltë deri tani tregon se pengesa më e madhe për konkurrueshmërinë e BE-së është përplasja ndërmjet objektivave mbikombëtare të elitave të BE-së në Bruksel, nga njëra anë, dhe interesave kombëtare, nga ana tjetër, krahas praktikave dhe politikave të vjetruara të Brukselit.
Draghi dhe raportet e tjera evropiane për konkurrueshmërinë dhe tregun e vetëm të BE-së i kanë identifikuar prej kohësh dobësitë, por pyetja është nëse qeveritë kombëtare të vendeve anëtare janë të gatshme të heqin dorë nga një pjesë e interesave të tyre kombëtare në emër të një interesi më të gjerë evropian dhe nëse institucionet e BE-së janë të afta t’i shndërrojnë mjaft shpejt objektivat e dakorduar në politika konkrete.
Dy vjet pas paralajmërimit të ish-kryeministrit italian dhe ish-presidentit të Bankës Qendrore Evropiane, Mario Draghi, se Evropa rrezikon të zhytet në një agoni të ngadaltë nëse urgjentisht nuk rikthen konkurrueshmërinë e saj, Bashkimi Evropian ende përballet me të njëjtin problem si atëherë – ka një diagnozë të qartë dhe një ilaç të propozuar, por nuk ka vullnet dhe mekanizma të mjaftueshëm politikë për ta zbatuar këtë recetë.
Raporti i Draghit duhej të ishte një thirrje për një kthesë strukturore në politikën ekonomike evropiane, por zbatimi i ngadaltë deri tani tregon se pengesa më e madhe për konkurrueshmërinë e BE-së është përplasja ndërmjet pikëpamjes aktuale kryesore të Brukselit për mënyrën se si duhet të zhvillohet Bashkimi, nga njëra anë, dhe forcave politike që vendosin theksin te interesat kombëtare, të cilat nga Brukseli aktual etiketohen si antievropiane, madje edhe ekstremiste.
Veçanërisht bie në sy fakti se vetëm 15,7 për qind e 383 rekomandimeve në raportin e Mario Draghit ishin zbatuar plotësisht deri në korrik, sipas monitorimit të qendrës analitike Këshilli për Inovacionin e Politikave Evropiane, ndërsa 41,3 për qind të tjera janë zbatuar shumë pak ose vetëm pjesërisht.
Një analizë tjetër, e Institutit “Montenj”, duke përdorur një metodologji tjetër, paraqet një pamje më optimiste dhe vlerëson se janë realizuar rreth 30 për qind e rekomandimeve. Por, pavarësisht dallimeve në metodologji, të dy vlerësimet çojnë në të njëjtin përfundim – reformat më të vështira dhe politikisht më të ndjeshme për BE-në janë ende larg realizimit.
Premtimet e Von der Leyen mbeten të parealizuara
Përparimi i kufizuar vjen pavarësisht premtimeve të përsëritura të liderëve të BE-së dhe të presidentes së Komisionit Evropian, Ursula von der Leyen, se ringjallja ekonomike do të jetë në qendër të agjendës evropiane.
Të mbështetura nga Von der Leyen si plan për mandatin e saj të dytë, propozimet e Draghit ndërkohë janë margjinalizuar për shkak të angazhimeve të Brukselit lidhur me luftën në Ukrainë, migracionin dhe betejën politike rreth buxhetit të ardhshëm shtatëvjeçar të Unionit.
Në thelb, problemi evropian është përplasja ndërmjet nevojës për një strategji të përbashkët dhe përpjekjes së qeverive kombëtare për të ruajtur kontrollin mbi prioritetet e tyre.
Ambicia e madhe për rritjen e konkurrueshmërisë, e përfshirë në planin e propozuar nga Mario Draghi, përplaset me makinën legjislative të vjetëruar të BE-së, negociatat e gjata dhe nevojën për harmonizimin e interesave të 27 shteteve.
Përparim sporadik dhe i pamjaftueshëm në zbatimin e rekomandimeve të Draghit
Rekomandimi kryesor i Draghit ishte që fondet që deri tani orientohen drejt bujqësisë dhe pagesave rajonale të ridrejtohen gradualisht drejt konkurrueshmërisë dhe inovacionit.
Komisioni Evropian e ndoqi këtë qasje në propozimin e tij për buxhetin e viteve 2028–2034, duke propozuar një Fond të ri Evropian për Konkurrueshmërinë, me vlerë 410 miliardë euro.
Megjithatë, në negociatat buxhetore, qeveritë kombëtare u larguan nga kjo logjikë dhe, natyrshëm, mbizotëruan interesat kombëtare rreth mënyrës së shpërndarjes së fondeve.
Situatë e ngjashme paraqitet edhe me rekomandimet e tjera kyçe. Qendra e pushtetit evropian i ka çrregulluar dhe fragmentuar tregjet e energjisë. Edhe pse ekziston një shkallë relativisht e lartë pajtimi për drejtimin në të cilin duhet të ecë Evropa, ende nuk ka marrëveshje se si të arrihet deri atje.
Pikërisht këtu shihet hendeku më i madh ndërmjet politikës deklarative evropiane dhe zbatimit të saj të ngadaltë në praktikë. Pasojat e kësaj ngadalësie po bëhen gjithnjë e më serioze, sepse gara ekonomike globale nuk po e pret Evropën.
SHBA-ja dhe Kina po e zgjerojnë epërsinë e tyre në inteligjencën artificiale, qendrat e të dhënave, gjysmëpërçuesit e avancuar dhe teknologjitë e tjera strategjike.
Që nga korriku i vitit 2024, SHBA-ja vazhdimisht e ka tejkaluar BE-në për nga rritja e Prodhimit të Brendshëm Bruto, ndërsa investimet amerikane në teknologjitë e reja po e thellojnë edhe më tej këtë diferencë.
Draghi dhe raportet e tjera evropiane për konkurrueshmërinë dhe tregun e vetëm i kanë identifikuar prej kohësh dobësitë, por pyetja mbetet nëse qeveritë kombëtare janë të gatshme të heqin dorë nga një pjesë e interesave të tyre kombëtare në emër të një interesi mbikombëtar evropian, përfitimet e të cilit, sipas kësaj kritike, i shohin kryesisht elitat e Brukselit me politikën e tyre konformiste.
Shtrohet pyetja nëse institucionet e BE-së janë në gjendje t’i shndërrojnë objektivat e diagnostikuara në politika konkrete.
Për të kapërcyer përplasjet ndërinstitucionale, Komisioni Evropian, Parlamenti Evropian dhe vendet anëtare në fillim të këtij viti ranë dakord për afate konkrete për zbatimin e agjendës së konkurrueshmërisë.
Ish-kryeministri italian Enrico Letta, autor i një raporti të veçantë për integrimin e tregut të vetëm, për këtë arsye së fundmi shprehu më shumë optimizëm, duke vlerësuar se planet dhe afatet e qarta mund ta ndihmojnë Evropën t’i përmbushë detyrimet e marra.
Koha për veprim po skadon, ndërsa pakënaqësia në Evropë po rritet
Një tjetër ish-kryeministër italian, Mario Monti, autor i një raporti për tregun e vetëm të BE-së, paralajmëron se propozimet e Draghit mund të kenë të njëjtin fat si iniciativat e mëparshme evropiane për reforma.
Rekomandimet më të rëndësishme kërkojnë nga qeveritë të heqin dorë nga një pjesë e kompetencave të tyre ose të pranojnë një integrim më të thellë ekonomik – hapa që mbeten politikisht të ndjeshëm.
Jo rastësisht, një vit pasi Draghi shprehu pakënaqësinë për zbatimin e ngadaltë të planit të tij, zhgënjimi i tij po bëhet gjithnjë e më i dukshëm.
Krijimi i grupit të ekspertëve “Rhein”, të cilin Draghi e bashkëthemeloi së fundmi me drejtuesin e “Stripe”, Patrick Collison, me pjesëmarrjen e liderëve të biznesit, ekonomistëve dhe ish-politikëbërësve, mund të shihet gjithashtu si një shenjë se institucionet evropiane nuk po lëvizin me shpejtësinë që kërkon realiteti i ri ekonomik global.
Shprehja “institucione të paafta të BE-së” mund të jetë politikisht e tepruar, por është shumë më pranë realitetit. Grupi vlerëson se Evropa sot është “në një pozitë më të vështirë” sesa në shtator të vitit 2024 dhe paralajmëron se rënia do të jetë e pashmangshme nëse qeveritë nuk veprojnë urgjentisht.
Dy vjet pas publikimit të raportit të Draghit, hendeku ndërmjet ambicies dhe zbatimit mezi është zvogëluar, ndërsa koha për bllokun evropian po skadon.
Ndërsa Brukseli përpiqet të arrijë një kompromis ndërmjet interesave kombëtare, konkurrentët e tij globalë tashmë po investojnë, prodhojnë dhe pushtojnë tregje të reja.
Pikërisht për këtë arsye, çështja e konkurrueshmërisë evropiane po shndërrohet në një çështje të aftësisë politike të Unionit për të vepruar si një forcë e përbashkët në një botë ku shpejtësia e vendimmarrjes po bëhet po aq e rëndësishme sa edhe vetë vendimi.
