Shkup, 2 tetor, Zhurnal.mk – Si pjesë e turneut të saj nëpër Ballkan, presidentja e Komisionit Evropian, Ursula von der Leyen, vizitoi Prishtinën dhe Podgoricën, duke theksuar dy faza skajshmërisht të ndryshme të integrimit evropian të Ballkanit Perëndimor: kërkesë për stabilitet institucional bazë në Kosovë kundrejt planit ambicioz për përfundimin e negociatave për anëtarësim në Mal të Zi, shkruan Nezavisen, transmeton Zhurnal.
Në kryeqytetin kosovar, vizita zhvillohej në atmosferë tensionesh të brendshme serioze dhe pakënaqësie te publiku. Menjëherë pas mbërritjes së delegacionit evropian në aeroport shpërthyen protesta, të nxitura nga vendimet e dhëna nga Gjykata e Hagës kundër ish‑komandantëve të Ushtrisë Çlirimtare të Kosovës (UÇK), përfshirë ish‑presidentin Hashim Thaçi. Demonstruesit bllokuan rrugë, duke mbajtur pankarta me parulla si “BE, na tradhtove” dhe “Sot Thaçi, nesër Zelenski”.
Në bisedimet me udhëheqjen kosovare, von der Leyen mbrojti fuqishëm pavarësinë e tribunalit ndërkombëtar, duke theksuar se vendimet e gjykatës kanë të bëjnë me përgjegjësinë individuale, e jo me rezistencën historike të popullit kosovar. Ajo dërgoi një mesazh të qartë institucioneve për zgjedhjen e menjëhershme të presidentit, vazhdimin e reformave dhe ndërtimin e vërtetë të besimit me pakicën serbe – si parakusht thelbësor për të ardhmen evropiane.
Nga ana e tij, kryeministri Albin Kurti kërkoi mbështetje zyrtare për avancimin e kandidaturës së vendit për anëtarësim dhe për marrjen e statusit të kandidatit. Ai ishte i vendosur se vendi i tij është i gatshëm. Pavarësisht mospajtimeve juridike, në plan të parë dolën nxitjet ekonomike konkrete: deri në 882 milionë euro në kuadër të Planit Evropian për rritje, fillimi i negociatave për heqjen e kostove të roamingut dhe integrimi në Zonën e Vetme për Pagesa në euro (SEPA).
Kontrasti në Podgoricë ishte i dukshëm. Atje bisedimet nuk u përqendruan në fazën fillestare, por në fazën përfundimtare drejt anëtarësimit të plotë në BE. Von der Leyen konfirmoi se Brukseli parashikon që Mali i Zi të bëhet anëtari i 28‑të që në vitin 2028. Ajo përshëndeti përparimin e vendit – duke theksuar se Mali i Zi është lider rajonal, pasi ka përmbushur mbi 90% të detyrimeve nga Plani për rritje – dhe njoftoi se Komisioni Evropian po përgatit një “udhërrëfyes” konkret me afate të sakta dhe detyra për kandidatët më të avancuar.
Udhëheqësit malazezë treguan pajtim të plotë: kryeministri Milojko Spajiq siguroi se autoritetet janë në “fazë përfundimtare” dhe tashmë kanë dorëzuar kapitujt kryesorë negociues për miratim me qëllim mbylljen e tyre deri në fund të vitit, ndërsa presidenti Jakov Milatoviq konfirmoi formulën “i 28‑ti në ’28‑ën” – përfundimi i negociatave në vitin 2026, nënshkrimi i marrëveshjes së anëtarësimit në vitin 2027 dhe marrja e anëtarësimit në vitin 2028.
Megjithatë, von der Leyen paralajmëroi se procesi kërkon konsensus politik të brendshëm dhe kapërcimin e paqëndrueshmërisë politike aktuale, duke shprehur pritshmëri që çështjet bilaterale me Kroacinë fqinje të zgjidhen në frymën e marrëdhënieve të mira fqinjësore. Sipas saj, Mali i Zi dhe Kroacia duhet të gjejnë një zgjidhje që është e mirë për të dyja palët, duke theksuar se mosmarrëveshjet bilaterale duhet të zgjidhen përmes bisedimeve të drejtpërdrejta.
Në mënyrë më të përgjithshme, ajo tha se po përparon puna për përgatitjen e Marrëveshjes së anëtarësimit të Malit të Zi në BE dhe se javën e ardhshme KE do të paraqesë shqyrtimet e saj të politikave për zgjerimin, me qëllim që të sigurohet se BE është e gatshme të mirëpresë anëtarë të rinj.
“Qëllimi është në horizont. Arritja e tij do të dërgonte një sinjal të fuqishëm nëpër Ballkanin Perëndimor se reformat japin rezultate, dhe anëtarësimi në BE është i arritshëm. Mali i Zi është udhëheqës”, tha von der Leyen duke shtuar se mund të “fitohet shumë” dhe se Mali i Zi mund të mbyllë të gjitha kapitujt negociues të mbetur deri në fund të vitit.
Edhe në të dy kryeqytetet, mesazhi nga Brukseli ishte i qartë: zgjerimi përsëri është prioritet gjeopolitik kryesor, por ritmi varet plotësisht nga parimi i meritave individuale. Në Prishtinë ajo shpjegonte edhe dallimin mes trajtimit dhe statusit të Kanadasë dhe Kosovës, duke thënë se marrëveshjet e BE‑së parashikojnë që vendi që aplikon për anëtarësim në Bashkimin Evropian duhet të jetë vend evropian. Gjeografikisht, Kanadaja nuk është në Evropë, prandaj Kanadaja nuk mund të aplikojë për anëtarësim në Bashkimin Evropian, ndërsa me Kosovën, situata është ndryshe.
“Si vend evropian, mund të jeni anëtar i Bashkimit Evropian, dhe pikërisht kjo është synimi drejt të cilit aspirojmë”, tha von der Leyen para se të theksonte se stabiliteti institucional është kyç për Kosovën.
“Ai është themel për gjithçka tjetër. Reforma. Rritje. Dhe përparim në rrugën evropiane. Kohët e fundit pamë se dialogu mes partive politike është i mundur. Dhe duhet të ndërtoni mbi këtë”, porositi von der Leyen.
Praktikisht edhe në Podgoricë edhe në Prishtinë von der Leyen dha njoftime konkrete dhe pritshmëri edhe më konkrete e kërkesa. Çfarë mund të kërkojë dhe të ofrojë në Maqedoni sot – është diçka që në një masë mund të parashikohet.
Është e qartë se ajo para së gjithash do të kërkojë përparim të mëtejshëm në reformat, sepse sado që të paraqitet kryeministri Hristijan Mickoski si reformator i madh, nga Brukseli qartë thonë se Maqedonia është favorite sepse të tjerët kanë realizuar më pak, e kjo është shumë më pak se sa parashikon Agjenda e Reformave nga e cila mungojnë ende kërkesat kyçe për reforma.
Ndryshe nga vizita e mëparshme, von der Leyen tani mund të na paralajmërojë se kemi humbur momentumin me zgjerimin dhe nuk do të marrim udhërrëfyes si Mali i Zi dhe Shqipëria, por edhe se na është afër garancia e shumë kërkuar se nuk do të ketë vete të tjera në proces, të paktën deri në fund, sepse BE ka ngritur një mekanizëm të tërë për kufizimin e tij në të ardhmen dhe si propozim kjo do të gjendet në strategjinë që do ta paraqesë von der Leyen më 6 tetor.
Ajo do të na ofrojë edhe mundësinë që të kapim hapin me integrimin gradual që si koncept i ri po e ofron tani BE, edhe pse për këto propozime ende në samit nuk janë deklaruar vendet anëtare, por janë një “kafshatë” politike tepër e madhe për të mbetur jashtë rezultatit përfundimtar.
Nuk është rastësi sigurisht që mbrëmë kryeministri publikoi fotografinë nga pritja me presidentin e SHBA, Donald Trump (nëse ishte Trump në fotografi apo fotografia e tij, nuk është e qartë) me mesazh për partneritetin e fortë me SHBA – në kohë kur BE kërkon pozicionim të qartë të vendeve anëtare ndaj përpjekjeve të Uashingtonit për ta ndarë Evropën. Për diplomatë me përvojë nga Bruksel mesazhi është se Mickoski po bën një lëshim të ri, pasi u zhduk argumenti se BE nuk do të zgjerohet, dhe tani mbeti të luajë në kartën se BE po shpërbëhet dhe nuk është aq tërheqëse pas Islandës.
Që von der Leyen do ta përsërisë edhe tani kushtin për reforma kushtetuese nuk ka nevojë as të përmendet. Mediat bullgare me vëmendje e ndjekin vizitën e presidentes së KE në rajon dhe reagimet publike atje janë se eshtrat e Car Samoilit i duheshin qeverisë së re të Rumen Radevit për të mbuluar faktin se BE ua rrëzoi vetot e imagjinuara për Maqedoninë.
