Shtatë strategji të mbështetura nga ekspertë mund ta ndihmojnë fëmijën tuaj të bëhet një folës i sigurt në çdo fazë të zhvillimit. Inkurajimi i të folurit është çelësi për ta ndihmuar fëmijën tuaj të arrijë në kohë momente të rëndësishme komunikimi, dhe aktivitete si të folurit, të kënduarit dhe të luajturit ndërtojnë themelet për aftësi të forta gjuhësore që në moshë të vogël, shkruan Parents.com.
“Arritjet e komunikimit janë aftësi që fëmijët duhet t’i fitojnë mesatarisht deri në një moshë të caktuar. Këto aftësi ndërtohen mbi njëra-tjetrën dhe na ndihmojnë të vlerësojmë nëse një fëmijë po zhvillohet siç duhet”, shpjegoi Adena Dacy, një konsulente në patologjinë e të folurit dhe gjuhës për Shoqatën Kombëtare për Edukimin e Fëmijërisë së Hershme (NAEYC).
Por si i mbështesni saktësisht këto aftësi dhe çfarë mund të bëjnë prindërit çdo ditë për të përmirësuar aftësinë e fëmijës së tyre për të kuptuar dhe shprehur veten?
Ekzistojnë shtatë metoda për të inkurajuar zhvillimin e të folurit, të përshtatura për mosha të ndryshme.
Zhvillimi i të folurit tek foshnjat (0 – 18 muaj)
Çdo gumëzhitje është një formë e komunikimit të hershëm. Edhe pse mund të duket si një shqiptim i rastësishëm i tingujve, foshnjat praktikojnë vokalizimet dhe gradualisht mësojnë se si tingujt e tyre mund të tërheqin vëmendjen dhe të shkaktojnë një përgjigje nga prindërit e tyre. Gumëzhitja shfaqet më shpesh rreth muajit të dytë të jetës, dhe reagimi ndaj tingujve të foshnjës suaj e ndihmon atë të mësojë bazat e komunikimit me radhë.
Këndo dhe luaj muzikë
Muzika është një mjet i fuqishëm për zhvillimin e hershëm të gjuhës. Dëgjimi i vjershave për fëmijë ose këndimi i tyre mund të përmirësojë aftësinë e një fëmije për të njohur modelet, ritmin dhe fjalët e reja. Hulumtimet konfirmojnë lidhjen midis një mjedisi muzikor dhe aftësive më të mira të komunikimit tek foshnjat.
Pra, mos ngurroni ta ngrini muzikën në makinë ose të vallëzoni në kuzhinë ndërsa përgatitni një vakt – fëmija juaj mëson me çdo ritëm.
Flisni me gjeste dhe tinguj
Foshnjat janë të ndjeshme ndaj ndryshimeve në lartësinë, volumin dhe ritmin e zërit të tyre shumë kohë përpara se të fillojnë të formojnë fjalët e tyre të para. Këto sinjale i ndihmojnë ata të lidhin tingullin me kuptimin. Për shembull, ata e kuptojnë lidhjen midis të qarit të tyre dhe mbërritjes së prindërve të tyre.
Patologia e Licencuar e të Folurit dhe Gjuhës, Rachel Cortese, për Institutin Child Mind, shpjegoi: “Foshnjat fillojnë të vënë re lidhjen midis vokalizimit dhe përmbushjes së nevojave të tyre. Kjo i inkurajon ata të komunikojnë me qëllim dhe fillojnë të përdorin gishtin, gjuhën e trupit dhe të bëjnë gjithnjë e më shumë tinguj.”
Edhe pse foshnja ende nuk mund të marrë pjesë në një bisedë verbale, ajo ndjek gjithçka që bën prindi dhe e përdor këtë si bazë për zhvillimin e aftësive të saj të komunikimit.
Zhvillimi i të folurit tek fëmijët e vegjël (18 muaj – 2 vjeç)
Ndërsa një fëmijë hyn në fazën e foshnjërisë, mënyra se si komunikon ndryshon gjithashtu, por kjo nuk do të thotë që zhvillimi i të folurit është i plotë. Midis 18 muajsh dhe dy vjeç, një fëmijë mund të arrijë disa momente zhvillimore, të tilla si të thotë 10 deri në 50 fjalë të ndryshme, të ndjekë udhëzime të thjeshta dhe të përdorë frazat e shkurtra me dy fjalë.
Lexoni shpesh dhe rregullisht
Edhe nëse fëmija juaj nuk mund të rrijë ulur, t’i lexoni çdo ditë është një nga mënyrat më efektive për të mbështetur zhvillimin e të folurit. Librat me figura ndihmojnë në ndërtimin e fjalorit përmes njohjes së fjalëve, prezantojnë koncepte të reja dhe nxisin interesin për historitë.
Hulumtimet vazhdimisht e lidhin leximin me rezultate më të mira gjuhësore. Inkurajoni ndërveprimin duke i kërkuar fëmijës suaj të tregojë me gisht figurat, të përsërisë fjalët ose të kthejë faqet me ju.
Përshkruani çfarë po ndodh
Përshkrimi i situatave të përditshme është një mënyrë e thjeshtë dhe efektive për të modeluar gjuhën. Mund të flisni për atë që po bëni, për shembull: “Po palos rrobat tani” ose “Po përgatis një meze të shijshme për ju”.
Është po aq e dobishme të përshkruhet ajo që po bën fëmija: “Po ndërton një kullë me blloqe” ose “Po nget një makinë dhe po i rrotullon rrotat. Është një makinë e gjelbër”. Ky rrjedhë e vazhdueshme fjalësh përshkruese e ndihmon fëmijën të shoqërojë fjalët me veprime dhe objekte, gjë që përfundimisht çon në ndërtimin e fjalive.
Zhvillimi i aftësive: Mosha parashkollore dhe më e vjetër
Ndërsa fëmija juaj i afrohet moshës shkollore, mënyrat se si mund ta mbështesni zhvillimin e të folurit dhe gjuhës ndryshojnë. Ndërsa fëmija juaj do të zhvillojë aftësi komunikimi në çerdhe dhe në shkollë, aktivitetet e përditshme në shtëpi mund të jenë po aq të dobishme. Të folurit, leximi, të luajturit me fjalë dhe tregimi i historive mund ta inkurajojnë fëmijën tuaj të zgjerojë fjalorin e tij dhe të shprehet me më shumë besim.
Inkurajoni lojën me role
Loja me pretendime është më shumë sesa thjesht argëtim; është shumë e mirë për imagjinatën dhe mbështet zhvillimin thelbësor të gjuhës. Kur fëmijët pretendojnë të jenë shefa kuzhine, astronautë ose superhero, ata praktikojnë rrëfimin e historive, shprehjen e emocioneve dhe zhvillimin e dialogut.
Këto lojëra imagjinative ndërtojnë fjalorin dhe i ndihmojnë fëmijët të eksperimentojnë me strukturën e fjalive. Bashkohuni me ta sa herë që të mundeni, ose thjesht dëgjoni. Shpesh do t’i dëgjoni të imitojnë fraza që kanë mësuar nga librat, këngët dhe bisedat.
Bëni pyetje të hapura
Shmangni pyetjet që mund të përgjigjen vetëm me “po” ose “jo”. Në vend të kësaj, bëni pyetje që inkurajojnë shpjegimin. Për shembull, “Çfarë ndërtuat me blloqe sot?”, “Pse mendoni se rosa notoi në rrathë?”, ose “Çfarë do të bënit nëse do të kishit superfuqi?” Ndonjëherë mund të habiteni nga drejtimi që fëmija juaj do ta marrë bisedën dhe do të hapë një temë krejt të re.
Shmangni korrigjimin e tepërt
Ashtu si me çdo proces mësimor, zhvillimi i të folurit ka kurbën e vet të përparimit. Nëse fëmija juaj bën një gabim me kohët gramatikore, foljet ose shqiptimin, mos e korrigjoni ose kritikoni menjëherë. Fëmija mund ta përjetojë një reagim të tillë negativisht, gjë që mund ta bëjë të ndihet i pasigurt për përpjekje të mëtejshme ose të ndihet i turpëruar.
Në vend të kësaj, përpiquni ta përsërisni fjalinë saktë. Kjo qasje i ndihmon fëmijët të mësojnë përdorimin e saktë të gjuhës pa u ndjerë të dekurajuar.
