Shkup, 21 mars – Duke mos pasur zgjidhje konkrete, pushteti ka drejtuar gishtin nga Komisioni Rregullator dhe fajin e ka kërkuar te ndryshimet në Rregulloren për llogaritjen e çmimeve të derivateve të naftës, ku përcaktohet mënyra e formimit të çmimeve në bazë të tregjeve botërore.
Sipas analistit ekonomik, dr. Branimiр Jovanoviq nga Instituti i Ekonomisë në Vjenë, Komisioni Rregullator duhet ta respektojë rregulloren, por qeveria ka kompetencë ta pezullojë përkohësisht.
– Në atë rregullore ekziston një formulë që i lidh çmimet vendore të derivateve me ato botërore dhe, sipas saj, këto janë çmimet e reja. Fajtore është qeveria që nuk e pezullon përkohësisht këtë rregullore, pra që nuk merr vendim për ngrirjen e çmimeve të derivateve. Ata mund ta bëjnë këtë, disa herë në vitet e fundit kanë ngrirë çmimet, por tani nuk duan për ndonjë arsye, theksoi Jovanoviq për “Fokus”.
Sipas tij, qeveria duhej që javën e kaluar, sapo pa se do të ketë rritje të çmimeve të karburanteve, të merrte vendim për ngrirjen e çmimeve të energjisë dhe ushqimit për një muaj. Një veprim të tillë e ndërmorën edhe Serbia dhe Kroacia, të cilat kufizuan menjëherë çmimet e karburanteve.
– Tani, pasi çmimet tashmë janë rritur, duhet të merret vendim për t’i kthyer ato në nivelin para 9 marsit dhe njëkohësisht të ngrihen çmimet e produkteve bazë ushqimore. Fillimisht për një muaj, e më pas edhe më gjatë nëse është e nevojshme.
Ekonomistët kanë një shprehje – inflacioni është si një shpirt i keq që del nga llamba dhe vështirë rikthehet. Prandaj duhet reaguar menjëherë, madje edhe para se çmimet të fillojnë të rriten. Nëse rritja nis, vështirë ndalet. Çmimet janë si enë të lidhura – nëse një produkt rritet, ushtron presion mbi të tjerët, shpjegon Jovanoviq.
Ai u përgjigj edhe pse, sipas tij, qeveria ende nuk ndërmerr masa.
– Mendoj se ende “po flenë”, nuk janë të vetëdijshëm çfarë po ndodh, as në botë as në vend, dhe cilat do të jenë pasojat. Janë të përqendruar në interesa të tjera, ndërsa problemet e qytetarëve nuk u duken të rëndësishme. Si në rastin e pagës minimale, të cilën refuzojnë ta rrisin. Do të vetëdijësohen, por kam frikë se do të jetë vonë – jo për ta, por për qytetarët që do ta paguajnë çmimin përmes rritjes së çmimeve. Dhjetëra mijëra mund të bien në varfëri, ndërsa një numër i vogël do të pasurohet, tha ai.
Profesori thekson se rritjet tashmë kanë filluar, ndërsa me rritjen e dytë të çmimeve të karburanteve do të ketë edhe më shumë, pasi energjia ndikon drejtpërdrejt në çmimet finale për konsumatorët.
– Bizneseve u duhet shumë pak për të nisur këtë valë, dhe nëse qeveria dëshiron ta ndalë rritjen e çmimeve, nuk duhet t’u japë arsye. Kjo rritje prej 30% e karburanteve në vetëm dy javë është edhe arsye, edhe justifikim. Arsye, sepse karburantet janë input në prodhimin e shumë produkteve dhe shërbimeve; kur rritet inputi, rritet edhe outputi. Justifikim, sepse edhe aty ku nuk ka ndikim të madh, disa kompani do ta shfrytëzojnë situatën për të rritur çmimet dhe fitimet, analizon Jovanoviq.
Lufta mes SHBA-së dhe Izraelit me Iranin ka hyrë në javën e tretë dhe ende nuk ka sinjale për armëpushim. Sa më shumë të zgjasë kriza energjetike, aq më e madhe do të jetë edhe kriza ekonomike.
– Varet sa do të zgjasë. Nëse përfundon shpejt, për një apo dy javë, pasojat nuk do të jenë aq të rënda. Çmimet do të rriten, por inflacioni nuk do të jetë dyshifror – ndoshta rreth 6-7%.
Por nëse lufta zgjat disa muaj, siç duket aktualisht, rritjet do të jenë edhe më të mëdha se ato të vitit 2022. Atëherë nuk pati rënie të madhe të ofertës së naftës, por tani ka rënie prej rreth 20%. Aktualisht kjo nuk ndihet për shkak të rezervave dhe lirimit të tyre nga shtetet e mëdha.
Por kjo mund të zgjasë vetëm një muaj. Nëse Ngushtica e Hormuzit mbetet e mbyllur, pasi të shterojnë rezervat, çmimi i naftës mund të rritet në 150 dollarë për disa ditë dhe deri në 200 dollarë brenda dhjetë ditësh. Gjithçka që u pa në vitin 2022 mund të ndodhë dyfish më keq – në plan ekonomik, social dhe politik, paralajmëron Jovanoviq, duke shtuar se është shumë e rëndësishme të ushtrohet presion për ndaljen e luftës.
