Kushërinj pranë Vardarit, kështu nuk bëhet. Ideja për anëtarësim në BE “në paketë” me Ukrainën – edhe në një hipotezë pa të drejtë vote – mund të tingëllojë politikisht e përshtatshme, por në këtë fazë është e parealizueshme për ju.
Ka shtete që kërkojnë zgjidhje. Ka edhe të tilla që kërkojnë fajtorë. Në Shkup kohët e fundit sikur edhe presioni atmosferik vjen “nga jashtë”, ndërsa graviteti politik tërheq vazhdimisht poshtë – sërish për shkak të dikujt tjetër. Nëse dëgjojmë deklaratat publike të kryeministrit Hristijan Mickoski, krijohet përshtypja se vendi është nën rrethim të përhershëm – nga fqinjët, nga kushtet evropiane, nga komisionet historike, madje edhe nga pritshmëri “të keqkuptuara” për fqinjësi të mirë.
Në deklaratat e tij, Mickoski ka folur disa herë për “ngacmim”, për “presion” dhe për “përpjekje për diktat” në rrugën drejt Bashkimit Evropian. Linja kryesore është e qartë – Shkupi do të ecë përpara, por dikush vazhdimisht tërheq frenën e dorës. Më shpesh në rolin e këtij “dikushi” përmendet Bullgaria. Çështja e ndryshimeve kushtetuese, e të drejtave të bullgarëve në vend dhe e mosmarrëveshjeve historike paraqitet rregullisht si një sprovë e imponuar nga jashtë, e jo si një domosdoshmëri e brendshme.
Retorika shpesh kalon nga ton diplomatik në ngacmim politik. Krijohet përshtypja se fqinji vendos “ultimatume”, se ndërhyn në identitet dhe se vendos kushte që “nuk qenkan evropiane”. Kështu, presioni i jashtëm shndërrohet në një mjet të përshtatshëm të politikës së brendshme – çdo kritikë brenda vendit mund të justifikohet me ndërhyrje të jashtme.
Por sa më shumë që Shkupi i shpjegon problemet e veta me veprimet e të tjerëve, aq më shumë shtrohet pyetja: kur do të nisë debati për përgjegjësinë e vet? Për reformat që zvarriten. Për gjuhën e urrejtjes që herë pas here rikthehet. Për kulturën politike që shpesh zgjedh konfliktin në vend të dialogut.
Këtu del në pah edhe fakti se të drejtat e komunitetit bullgar nuk janë një trillim i jashtëm, por çështje standardesh evropiane. Problemi nuk është “presioni”, por mungesa e gatishmërisë për të pranuar realitetin e një historie dhe shoqërie të larmishme.
Kur një shtet sheh pengesa kudo – te fqinjët, në Bruksel, në të kaluarën – rrezikon të arrijë në absurditetin që ta pengojë edhe kozmosi. Sepse më e lehtë është ta shpjegosh dështimin me forca të jashtme. Më e vështirë është të shohësh brenda vetes.
Pyetja e vërtetë nuk është nëse Maqedonia e Veriut “po torturohet”, por nëse elita e saj politike është e gatshme të marrë përgjegjësi. Rruga evropiane nuk kalon përmes përplasjeve të vazhdueshme me fqinjët, por përmes pjekurisë, reformave dhe pranimit se historia nuk është armë, por mësim.
Kushërinj pranë Vardarit, kështu nuk bëhet. Ideja për anëtarësim në BE “në paketë” me Ukrainën – edhe në një hipotezë pa të drejtë vote – mund të tingëllojë politikisht e përshtatshme, por në këtë fazë është e parealizueshme për ju.
Për nisjen e negociatave nevojitet konsensus në BE, dhe ky konsensus për Maqedoninë e Veriut tashmë është formuluar qartë. Kushtet dihen, korniza është miratuar, obligimet janë marrë.
Çështja nuk është çfarë duhet bërë, por kur do të përmbushet. Dhe këtu zgjidhja nuk është as në Bruksel, as në Kiev, as në ndonjë kryeqytet tjetër. Zgjidhja është në duart tuaja.
Ndërsa Shkupi lufton me fantazma, koha kalon. Dhe në politikë, ashtu si në Univers, hapësira bosh mbushet shpejt – nëse jo me zgjidhje, atëherë me justifikime të reja.
