Paris, 2 tetor Zhurnal.mk – Presidenti francez Emmanuel Macron ka kryesuar një videokonferencë të udhëheqësve të G7-ës, kushtuar situatës kritike të energjisë në nivel global. Ky takim vjen pasi më 18 shtator, gjatë një takimi në Pallatin Élysée me kandidatët presidencialë dhe udhëheqësit e partive, Macron kishte njoftuar se Franca – e cila mban presidencën e radhës të G7-ës për vitin 2026 – do të thërriste një samit të tillë mbi energjinë.
Në qendër të diskutimeve këtë herë është karburanti dizel, ku sipas Elizesë synohet adresimi i rritjes së çmimeve dhe disponueshmërisë globale të produkteve të rafinuara. Kjo përfshin gjithashtu një koordinim të mundshëm të përdorimit të rezervave me Agjencinë Ndërkombëtare të Energjisë (IEA). Sipas këtij plani, vendet evropiane do të lironin 50 milionë fuçi naftë, ndërsa anëtarët e IEA-s do të vinin në dispozicion edhe 50 milionë fuçi të tjera naftë bruto.
Presionet nga Uashingtoni dhe kushtet e palës evropiane
Situata bëhet edhe më e ndërlikuar për shkak të presioneve të ushtruara nga Uashingtoni. Administrata Trump dyshohet se i ka kërkuar Gjermanisë dhe Francës që të zvogëlojnë rezervat e tyre të naftës për raste emergjence, duke kërcënuar me një ndalim të mundshëm nga SHBA-ja për eksportet e naftës dhe duke kërkuar lirimin e 100 milionë fuçive brenda njëzet ditësh.
Nga ana e tyre, qeveritë evropiane kanë theksuar se çdo marrëveshje për lirime të reja duhet të shoqërohet me një angazhim të qartë nga Shtetet e Bashkuara për të shmangur çdo ndalim të njëanshëm të eksportit.
Arsyet e tensionit dhe ndërprerja e furnizimeve ndërkombëtare
Tensionet e pranishme në tregun energjetik vijnë si pasojë e drejtpërdrejtë e disa faktorëve kyç gjeopolitikë dhe logjistikë. Furnizimet po ndikohen ndjeshëm nga lufta me Iranin. Ekziston një zgjatje e ndalimit të eksportit të naftës nga Rusia deri në fund të tetorit, i cili lidhet drejtpërdrejt me dëmet e pësuara nga rafineritë ruse pas sulmeve ukrainase.
Rafineritë kineze kanë vendosur të pezullojnë eksportet e karburantit gjatë muajit tetor me qëllim rritjen e furnizimeve në tregun e tyre vendas.
Dilemat e Brukselit dhe rezervat strategjike të kontinentit
Për Brukselin, vendimmarrja paraqitet komplekse. Lëshimi i rezervave të mëtejshme mund të ndihmojë në uljen e çmimeve, por nga ana tjetër Evropa duhet të ruajë rezerva të larta për t’u mbrojtur gjatë stinës së dimrit ndaj një përkeqësimi të mundshëm të krizës. Rezervat strategjike të kontinentit llogariten në afërsisht 39 milionë ton naftë dhe 10.4 milionë ton benzinë. Komisioni Evropian ka sqaruar se kompetencat e tij janë të kufizuara: koordinimi i përgjithshëm i takon IEA-s, këshilli drejtues i së cilës mblidhet, ndërsa vendimi përfundimtar mbetet në dorë të shteteve anëtare individuale.
Precedenti i muajit mars dhe sfidat e ardhshme të G7-ës
Precedenti më i afërt daton që nga muaji mars i këtij viti, pas sulmit ndaj Iranit, kur IEA (që bashkon 32 vende) miratoi unanimisht lirimin e 400 milionë fuçive rezerva globale për të shmangur mungesat dhe për të qetësuar tregjet pas ndërprerjeve në Ngushticën e Hormuzit. Ky vendim e kaloi rekordin e mëparshëm prej 182.7 milionë fuçish të vendosur pas tronditjes energjetike të vitit 2022 nga pushtimi rus i Ukrainës, për të cilin drejtori ekzekutiv i IEA-s, Fatih Birol, pati folur si për ndërprerjen më të madhe në historinë e tregut global të naftës.
Mbetet për t’u parë nëse G7 do të arrijë sërish atë nivel koordinimi. Tri çështjet kryesore që do të përcaktojnë suksesin e këtyre bisedimeve janë nëse shtatë vendet do të arrijnë një qëndrim të përbashkët mbi përdorimin e rezervave; nëse Uashingtoni do të heqë dorë nga kërcënimi për ndalimin e eksporteve të naftës dhe se çfarë vendimesh konkrete do të marrë IEA gjatë kësaj periudhe.
