Shkup, 3 nëntor, Zhurnal.mk – Fitorja e Ilijana Jotovës në zgjedhjet presidenciale në Bullgari forcon pozitën politike të kampit të kryeministrit Rumen Radev, i cili angazhohet për rivendosjen e marrëdhënieve me Rusinë. Por, kur bëhet fjalë për Maqedoninë, nga Sofja nuk ka sinjale për ndryshim të politikës së deritanishme.
Fitorja e Ilijana Jotovës në zgjedhjet presidenciale në Bullgari hap dy pyetje për zhvillimet e ardhshme politike në Sofje: a do të afrohet vendi me Moskën dhe a do të sjellë kjo ndonjë ndryshim në marrëdhëniet me Maqedoninë? “Financial Times” vlerëson se zgjedhja e saj do ta forcojë kampin politik të kryeministrit Rumen Radev, i cili angazhohet për rinovimin e lidhjeve me Rusinë dhe për një qasje ndryshe ndaj luftës në Ukrainë. Jotova dhe Radev kanë vepruar prej vitesh si tandem presidencial, ndërsa fitorja e saj zgjedhore e forcon më tej harmonizimin politik ndërmjet presidencës dhe qeverisë. Kjo i jep më shumë peshë kampit politik që mbështet rivendosjen e kontakteve me Moskën, por nuk nënkupton automatikisht largimin e Bullgarisë nga aleatët e saj perëndimorë.
Megjithatë, analistët paralajmërojnë se ndikimi politik i Jotovës dhe Radevit nuk duhet të barazohet me ndryshimin e statusit ndërkombëtar të Bullgarisë. Anëtarësimi në Bashkimin Evropian dhe NATO vendos kufizime institucionale dhe politike për një orientim të mundshëm drejt Moskës. Efekti më i mundshëm është rritja e peshës politike të qëndrimeve për rivendosjen e marrëdhënieve me Rusinë dhe mosmarrëveshje të mundshme me partnerët perëndimorë. Kur bëhet fjalë për Maqedoninë, rezultati zgjedhor nuk paralajmëron një zhvendosje të ngjashme. Përkundrazi, deklaratat e deritanishme të Jotovës tregojnë se politika bullgare ndaj Shkupit mbetet fort e lidhur me kushtet e kompromisit evropian të vitit 2022.
Jotova, e cila në raundin e dytë fitoi 57,6 për qind të votave, mori besimin për një mandat pesëvjeçar presidencial. Edhe pse presidenti bullgar ka kompetenca të kufizuara ekzekutive, fitorja e saj ka rëndësi më të gjerë politike, veçanërisht sepse ajo është aleate e Radevit. Prandaj, domethënia e rezultatit zgjedhor për Maqedoninë duhet kërkuar më shumë te vazhdimësia e qëndrimeve politike në Sofje sesa te pritshmëritë se presidentja do ta përcaktojë vetë politikën ndaj Shkupit.
Gjorçev: Maqedonia duhet të çlirohet nga iluzionet
Për ish-ambasadorin dhe politikanin Marjan Gjorçev, fitorja e Jotovës nuk duhet të interpretohet si një ngjarje prej së cilës Maqedonia duhet të presë ndryshim në marrëdhëniet me fqinjin lindor. Sipas tij, qëndrimet e saj politike janë të profilizuara qartë dhe vazhdojnë linjën tradicionale të Partisë Socialiste Bullgare lidhur me çështjen maqedonase.
Gjorçev vlerëson se Jotova është anëtare e spikatur e BSP-së dhe se pikëpamjet e saj për maqedonasit si pakicë etnike janë në vijën e doktrinës së kohës së Todor Zhivkovit.
“Ne nuk duhet të presim asgjë, duhet të çlirohemi nga iluzionet se mund të ndryshojë diçka”, thotë Gjorçev në një deklaratë për “Sloboden Peçat”.
Ai konsideron se Maqedonia ka bërë një gabim serioz me nënshkrimin e Marrëveshjes për Fqinjësi të Mirë me Bullgarinë në vitin 2017, veçanërisht me pranimin e formulimeve për histori të përbashkët dhe ngjarje të përbashkëta historike. Sipas tij, shteti duhet të ketë parime të qarta dhe pozicionin e vet në marrëdhëniet me fqinjët, pa lejuar që çështjet historike të bëhen pengesë për perspektivën e tij evropiane.
Gjorçev bën një paralele me periudhën e Perandorisë Osmane, duke theksuar se një pjesë e madhe e popujve ballkanikë kanë jetuar për shekuj në të njëjtën perandori, por kjo nuk do të thotë se sot duhet të kenë histori të përbashkët. Shpërbërja e perandorisë, sipas interpretimit të tij, ishte një proces i krijimit dhe veçimit të shteteve kombëtare, të cilat duhet të ruajnë identitetin e tyre dhe kontinuitetin historik.
Vlerësimi i tij është se Maqedonia nuk duhet të hyjë në bindje të pafundme me Bullgarinë për çështjet historike dhe identitare, por të fokusohet në sundimin e ligjit, reformat dhe përmbushjen e standardeve evropiane.
“Me Jotovën duhet të veprohet në mënyrë shtetërore”, thotë Gjorçev, duke shtuar se marrëdhëniet me Bullgarinë duhet të zhvillohen përmes ekonomisë, tregtisë, turizmit dhe lidhjes infrastrukturore, e jo përmes përballjeve të vazhdueshme politike rreth historisë.
Plani i Veprimit, fushë e re e mosmarrëveshjes?
Një nga çështjet që mund t’i rëndojë më tej marrëdhëniet ndërmjet Shkupit dhe Sofjes është Plani i Veprimit për mbrojtjen e të drejtave të pakicave dhe komuniteteve. Ky dokument është pjesë e kompromisit evropian të vitit 2022, ndërsa zbatimi i tij duhet të monitorohet gjatë procesit të anëtarësimit të Maqedonisë.
Gjorçev konsideron se Maqedonia duhet të këmbëngulë në harmonizimin e Planit të Veprimit dhe të kërkojë nga pala bullgare që të sqarojë konkretisht vërejtjet dhe kërkesat e saj. Ai thekson se përfaqësuesit e komunitetit bullgar në Maqedoni kanë reaguar ndaj versionit të propozuar të dokumentit, duke kërkuar garanci më të forta për mbrojtje nga diskriminimi dhe pjesëmarrje më të madhe në monitorimin e zbatimit të tij.
Ministria bullgare e Punëve të Jashtme reagoi se vërejtjet dhe propozimet e organizatave bullgare nuk janë pranuar plotësisht në draft-planin e rishikuar. Sofja vlerësoi se dokumenti nuk ofron mekanizma mjaftueshëm efikasë për zgjidhjen e problemeve të cilat i theksojnë personat me vetëdije bullgare në Maqedoni.
Sipas Gjorçevit, pikërisht këtu Maqedonia duhet të tregojë gatishmëri institucionale dhe t’i ftojë të gjitha partitë politike të qëndrojnë pas një qasjeje të përbashkët. Në vend të përllogaritjeve të brendshme politike, ai propozon bashkim rreth harmonizimit të dokumentit, por me respektim të standardeve ndërkombëtare dhe pa ndërhyrje në punët e brendshme të shtetit.
“Bullgaria nuk mund të kërkojë përmbushjen e detyrimeve për të drejtat e pakicave, ndërsa njëkohësisht të injorojë vendimet e Gjykatës Evropiane për të Drejtat e Njeriut në Strasburg që kanë të bëjnë me të drejtat e organizatave maqedonase në Bullgari. Kjo çështje mund të bëhet edhe një nga testet nëse dy shtetet mund të vendosin një dialog më të barabartë, ku detyrimet dhe standardet do të vlejnë për të dyja palët”, thotë Gjorçev.
Nga pala maqedonase, për momentin nuk ka njoftime për ndërprerje të komunikimit me Sofjen. Ministri i Punëve të Jashtme dhe Tregtisë së Jashtme, Timço Mucunski, së fundmi porositi se dialogu do të vazhdojë dhe se Maqedonia është e gatshme të pranojë çdo mbështetje nga Bashkimi Evropian dhe vendet anëtare të tij që mund të kontribuojë për një zgjidhje afatgjatë dhe të qëndrueshme.
Mucunski theksoi se Shkupi po bisedon si me palën bullgare ashtu edhe me institucionet evropiane, duke nënvizuar se qëllimi nuk është një zgjidhje e përkohshme që do ta kthente sërish shtetin në të njëjtën pozitë. Nga ana tjetër, Sofja vazhdon të insistojë në përmbushjen e obligimeve të marra, para së gjithash në përfshirjen e bullgarëve në Kushtetutën maqedonase, si parakusht për vazhdimin e procesit të anëtarësimit.
