Shkup, 19 gusht, Zhurnal.mk – Vendet e Vishegradit prej vitesh kanë treguar interes dhe mirëkuptim për Maqedoninë si shtet dhe shoqëri, veçanërisht sa i përket çështjeve të sovranitetit, identitetit kombëtar, gjuhës dhe veçantisë kulturore. Kjo krijon kapital politik. Por kapitali politik ka kuptim vetëm nëse shndërrohet në kapital ekonomik.
Për Maqedoninë, Grupi i Vishegradit nuk duhet të jetë vetëm një grup prej katër shtetesh mike. Ai mund të jetë një portë ekonomike drejt Evropës Qendrore. Polonia mund të jetë treg. Çekia mund të jetë partner industrial. Hungaria mund të jetë lidhje transporti dhe logjistike. Sllovakia mund të jetë partnere në zinxhirin automobilistik dhe industrial. Të gjitha së bashku mund të jenë urë politike dhe ekonomike drejt hapësirës më të gjerë evropiane.
Prandaj, Maqedonia duhet të ketë një strategji të veçantë për bashkëpunimin ekonomik me Grupin e Vishegradit dhe jo vetëm një politikë të përgjithshme ndaj Bashkimit Evropian.
Afërsia politike mund të shndërrohet në kapital ekonomik
Ekziston edhe një dimension tjetër që nuk duhet nënvlerësuar. Vendet e Vishegradit prej vitesh kanë treguar interes dhe mirëkuptim për Maqedoninë si shtet dhe shoqëri, veçanërisht për çështjet e sovranitetit, identitetit kombëtar, gjuhës dhe veçantisë kulturore.
Kjo krijon kapital politik. Por kapitali politik ka kuptim vetëm nëse shndërrohet në kapital ekonomik.
Nuk mjafton që politikanët të takohen. Duhet të takohen kompanitë. Nuk mjaftojnë deklaratat. Duhet të ketë marrëveshje. Nuk mjafton të flasim për miqësi. Duhet të kemi investime të përbashkëta, marrëveshje eksporti, partneritete teknologjike dhe projekte industriale.
Fokus te një “strategji ekonomike vishegrade”
Maqedonia shumë shpesh e zhvillon politikën e saj të jashtme ekonomike në mënyrë reaktive. Presim që një investitor i huaj të vijë. Presim që ndonjë kompani të kërkojë furnizues. Presim që të shpallet ndonjë projekt evropian. Presim që dikush të na ofrojë një treg.
Por Gjermania nuk e ndërton eksportin në këtë mënyrë. Kompanitë gjermane i ndjekin tregjet, investimet dhe kërkesën e ardhshme. Maqedonia duhet të fillojë të bëjë të njëjtën gjë, vetëm duke u mbështetur në mundësitë e veta.
Nevojitet një strategji afatgjatë, le ta quajmë “Evropa Qendrore 2035”, me objektiva konkrete për Poloninë, Çekinë, Hungarinë dhe Sllovakinë. Jo një strategji diplomatike, por një strategji eksporti.
Çfarë do të nënkuptonte kjo në praktikë?
Së pari, shteti dhe odat ekonomike duhet të hartojnë një hartë të detajuar të industrive në vendet e Vishegradit që po rriten më shpejt.
Së dyti, për secilin prej këtyre sektorëve duhet të identifikohen kompanitë maqedonase që mund të bëhen furnizuese.
Së treti, kompanitë maqedonase duhet të prezantohen në mënyrë të organizuar para blerësve – jo vetëm në panaire, por drejtpërdrejt në qendrat industriale të Polonisë, Çekisë, Hungarisë dhe Sllovakisë.
Së katërti, duhet të krijohen instrumente financiare për eksport dhe garanci për hyrjen në këto tregje.
Së pesti, Maqedonia duhet t’i përdorë programet evropiane jo vetëm për infrastrukturë, por edhe për lidhjen industriale.
Dhe së gjashti, diplomacia maqedonase duhet të ketë një funksion shumë më të theksuar ekonomik.
Ambasada nuk duhet vetëm të raportojë se çfarë po ndodh në një vend. Ajo duhet të dijë se cila fabrikë kërkon furnizues, cili investitor kërkon lokacion dhe cili sektor do të rritet gjatë pesë viteve të ardhshme.
Maqedonia mund të bëhet “hallka e vogël” në zinxhirin e madh
Gabimi më i madh është bindja se një vend i vogël nuk ka çfarë të kërkojë në zinxhirët e mëdhenj ekonomikë evropianë. Përkundrazi.
Industria moderne përbëhet nga mijëra hallka. Maqedonia nuk duhet të prodhojë një automobil të tërë për të përfituar nga industria automobilistike. Mund të prodhojë një pjesë. Nuk duhet të prodhojë një makinë të tërë. Mund të prodhojë një komponent preciz. Nuk duhet të krijojë një kompani globale të teknologjisë së informacionit. Mund të jetë partner biznesi i një kompanie të madhe evropiane.
Kështu funksionon Evropa Qendrore. Dhe pikërisht këtë model duhet ta studiojë Maqedonia.
Kur Gjermania mund ta “zbulojë” Evropën Qendrore, mundet edhe Maqedonia
Ekziston një mësim i madh dhe ironik në historinë gjermane. Gjermania është një gjigant ekonomik, me kapacitet të madh industrial, kompani globale dhe qasje në tregjet më të mëdha botërore.
Megjithatë, kur Kina dhe SHBA-ja bëhen më të pasigurta, ajo sërish e sheh fqinjësinë e saj si burim rritjeje.
Maqedonia nuk ka as përafërsisht një fuqi të tillë ekonomike. Por pikërisht për këtë arsye ka edhe më shumë arsye të bëjë të njëjtën gjë.
Nëse për Gjermaninë Evropa Qendrore është treg strategjik, për Maqedoninë ajo mund të jetë një mundësi strategjike për depërtim ekonomik.
Dhe nëse Berlini mund të arrijë në përfundimin se Polonia, Çekia, Hungaria dhe Sllovakia janë shumë të rëndësishme për të qenë vetëm tregje fqinje, atëherë Shkupi duhet të arrijë në përfundimin se këto vende janë shumë të rëndësishme që Maqedonia t’i trajtojë vetëm si shtete mike.
Nga miqësia politike drejt aleancës ekonomike
Maqedonia me vendet e Grupit të Vishegradit ka hapësirë për diçka që Evropa do ta kërkojë gjithnjë e më shumë: partneritete të bazuara në besim, afërsi dhe interes konkret ekonomik.
Këto marrëdhënie duhet të thellohen në arsim, kulturë, shkencë dhe politikë. Por mbi të gjitha – në ekonomi.
Më shumë produkte maqedonase në Poloni. Më shumë investime polake në Maqedoni. Më shumë komponentë maqedonas në zinxhirët prodhues çekë dhe sllovakë. Më shumë kompani hungareze në projektet infrastrukturore dhe energjetike maqedonase. Një prani më e madhe e përbashkët në tregjet e treta.
Ky do të ishte partneriteti i vërtetë strategjik.
Vendet që pozicionohen të parat do të kenë përparësi
Kina, SHBA-ja dhe vendet e Lindjes së Mesme tashmë po e “pushtojnë” Azinë Qendrore. Evropa Qendrore po bëhet gjithnjë e më e rëndësishme për Gjermaninë. Zinxhirët evropianë të furnizimit po ristrukturohen.
Në një moment të tillë, vendet që pozicionohen të parat do të kenë përparësi.
Maqedonia nuk duhet të jetë sërish vetëm spektatore. Nevojitet një strategji shtetërore, por edhe ndryshim te biznesi vendas.
Nevojiten më shumë investime në cilësi, certifikim, produktivitet, digjitalizim dhe njohje të tregjeve të huaja. Mbi të gjitha, duhet të fillojmë më në fund të mendojmë në mënyrë rajonale.
Maqedonia nuk duhet të jetë e madhe për të qenë e rëndësishme
Një vend i vogël nuk mund ta ndryshojë ekonominë evropiane. Por mund të gjejë vendin e vet në të.
Dhe ky vend nuk fitohet me madhësi, por me dobishmëri.
Gjermania tregon se një ekonomi e fuqishme ka nevojë për tregje fqinje në rritje. Grupi i Vishegradit tregon se vendet e Evropës Qendrore mund të shndërrohen nga ekonomi periferike në qendra industriale dhe konsumi.
Maqedonia duhet të nxjerrë mësimin e tretë: Nuk është e nevojshme të jesh treg i madh për të qenë partner i madh!
Por për këtë duhet të ndalojë së shikuari Evropën Qendrore si një pjesë të largët të Bashkimit Evropian dhe të fillojë ta shohë si hapësirën e saj të natyrshme ekonomike.
Nëse Gjermania, në kohë pasigurie globale, po e forcon orientimin e saj ekonomik drejt Lindjes, atëherë për Maqedoninë kjo nuk duhet të jetë vetëm një lajm interesant nga statistikat gjermane. Duhet të jetë një sinjal strategjik.
Kur Gjermania mund ta njohë potencialin e Evropës Qendrore – pse Maqedonia të mos e njohë të njëjtin potencial edhe më herët?
Është koha që miqësia politike me Vishegradin të marrë përmbajtje ekonomike.
Dhe është koha që Maqedonia të fillojë të pyesë jo vetëm se çfarë mund të bëjë Evropa për të, por edhe çfarë mund t’i ofrojë ajo Evropës.
D.P.
“Politikat e përbashkëta evropiane” në provë përballë sfidave të interesit kombëtar të vendeve anëtare të BE-së
Mosmarrëveshja për tatimin e energjisë elektrike zbulon përçarje të thellë në BE
Gjermania kundërshton përpjekjen e Komisionit Evropian që, përmes rregullave për tregun e energjisë elektrike, të vendosë dispozita të cilat, sipas Berlinit, ndërhyjnë thelbësisht në politikën tatimore të shteteve kombëtare.
Problemi për Gjermaninë nuk qëndron vetëm te lartësia e tatimit, por edhe te mënyra se si Brukseli përpiqet të arrijë deri te ai. Berlini konsideron se “objektivi evropian nuk mund të jetë justifikim për anashkalimin e kompetencave kombëtare”.
Përplasja mes Berlinit dhe Brukselit rreth planit për taksim më të ulët të energjisë elektrike nga gazi natyror, në pamje të parë duket si një tjetër mosmarrëveshje rreth politikës evropiane të energjisë, por në thelb hap një pyetje shumë më të rëndësishme për të ardhmen e Bashkimit Evropian.
Gjermania kundërshton përpjekjen e Komisionit Evropian që, përmes rregullave për tregun e energjisë elektrike, të vendosë dispozita të cilat, sipas Berlinit, ndërhyjnë në politikën tatimore të shteteve kombëtare.
Problemi për Gjermaninë nuk është vetëm lartësia e tatimit, por mënyra se si Brukseli përpiqet të arrijë deri te ai, përmes një mekanizmi juridik për të cilin mjafton shumica e cilësuar, edhe pse çështjet tatimore tradicionalisht janë objekt i vendimmarrjes unanime.
Pikërisht këtu qëndron thelbi i mosmarrëveshjes.
Komisioni Evropian dëshiron të elektrifikojë më shpejt industrinë, transportin dhe sektorin energjetik, por Berlini konsideron se objektivi evropian nuk mund të jetë justifikim për anashkalimin e kompetencave kombëtare.
Kështu, pas debatit për çmimin e energjisë elektrike shfaqet sërish dilema e vjetër evropiane: ku përfundon interesi i përbashkët i Unionit dhe ku fillon e drejta sovrane e secilit shtet për të vendosur vetë për çështjet që i konsideron kompetencë të tij.
Kur interesi kombëtar është më i fortë se ai evropian
Ky shembull tregon se sa kompleks është realiteti pas imazhit të një Bashkimi Evropian të vetëm dhe të harmonizuar.
Nga njëra anë, kur bëhet fjalë për tregun e përbashkët, sigurinë evropiane apo zgjerimin, Brukseli synon të flasë në emër të të gjithë Unionit.
Por, nga ana tjetër, kur politikat evropiane përplasen me interesa konkrete ekonomike, politike apo buxhetore, sërish dalin në sipërfaqe prioritetet kombëtare.
Gjermania nuk është kundër politikës evropiane të energjisë, por kundër përpjekjes së Brukselit për të vendosur rregulla në një fushë ku Berlini konsideron se fjalën e fundit duhet ta ketë shteti kombëtar.
“Dyshoj seriozisht se propozimi mund të miratohet me shumicë të cilësuar. Ai është në kundërshtim me kërkesën për unanimitet në të drejtën tatimore. Ai përfshin dispozita të rëndësishme tatimore dhe cenon drejtpërdrejt sovranitetin kombëtar tatimor dhe buxhetor”, thuhet në letrën e nënshkruar nga Bastian Fleig, drejtor i përgjithshëm në Ministrinë gjermane të Financave.
Pikërisht kjo ndarje mes interesit evropian dhe atij kombëtar bëhet edhe më e rëndësishme në momentin kur Unioni po përgatitet të diskutojë për zgjerimin e ardhshëm.
Nëse edhe shtetet më të fuqishme anëtare nuk janë të gatshme të heqin dorë lehtësisht nga një pjesë e kompetencave të tyre, atëherë shtrohet pyetja se si do të duket Unioni me më shumë anëtarë, më shumë interesa kombëtare dhe më shumë prioritete politike të ndryshme.
Këtu mbetet e hapur edhe dilema nëse BE-ja do të lëvizë drejt një integrimi më të thellë, ku vendimet e përbashkëta evropiane do të kenë peshë gjithnjë e më të madhe, apo drejt një modeli në të cilin çdo shtet do ta mbrojë gjithnjë e më zëshëm sovranitetin e vet.
Sovranizmi po rikthehet me të madhe në Evropë
Është më se e qartë se, nëse gjërat shihen nga ky këndvështrim, sovranizmi ngadalë po rikthehet fuqishëm në BE.
Në letër dhe në komunikimin verbal, liderët e shteteve më të fuqishme evropiane vazhdimisht theksojnë se BE-ja dëshiron të bëhet më e madhe, por duket qartë se anëtarët e saj nuk janë gjithmonë të gatshëm të lejojnë që ajo të bëhet edhe më e integruar.
Tani këtë e shohim përmes shembullit të Gjermanisë, por as Franca, Polonia, Italia dhe Holanda nuk mbeten pas. Ato para së gjithash vendosin interesat e tyre kombëtare sa herë që ato ndihen të kërcënuara.
Pas valës së migracionit në enklavën spanjolle Ceuta në korrik, kur dhjetëra mijëra njerëz hynë nga Maroku, Italia jo vetëm që kërkoi kufizimin e regjimit të Shengenit për Spanjën, por vendosi përkohësisht edhe kontrolle selektive për udhëtarët që mbërrinin nga Spanja, me arsyetimin se duhej të mbronte sigurinë e saj kombëtare.
Kështu, kriza e migracionit sërish tregoi se kur qeveritë kombëtare ndiejnë se interesat e tyre të sigurisë apo politike janë të kërcënuara, rregullat e përbashkëta evropiane shumë shpejt i lënë vend logjikës kombëtare.
Paradoksale është që pikërisht migracioni të jetë një nga temat ku më lehtë rikthehen kufijtë e brendshëm, ndonëse Shengen është një nga simbolet më të dukshme të integrimit evropian.
Kjo hap edhe një dilemë më të gjerë për të ardhmen e BE-së: a mund të zgjerohet dhe të thellohet Unioni nëse shtetet e tij anëtare, në momente krize, fillimisht kthehen te kufijtë e tyre dhe interesat e tyre kombëtare?
Nga Greqia në Bullgari: rruga nëpër labirintin e interesave kombëtare
E parë nga këndvështrimi i integrimit evropian të Maqedonisë, e gjithë kjo ngre pyetjen se drejt çfarë Bashkimi Evropian po lëvizim në të vërtetë: drejt një Unioni më të centralizuar, që do të kërkojë transferim më të madh të kompetencave kombëtare, apo drejt një Unioni ku shtetet kombëtare do të vazhdojnë të ruajnë primatin në fushat e ndjeshme?
“Nëse sot Gjermania i kundërvihet Brukselit në emër të sovranitetit të saj, nesër të njëjtin parim mund ta zbatojë Franca apo çdo shtet tjetër anëtar. Pikërisht kjo mund të jetë një nga dilemat më të mëdha përpara zgjerimit të ardhshëm”, vlerësojnë disa analistë evropianë të njohur me procesin e zgjerimit.
Sipas tyre, nga vendet kandidate pritet që t’i harmonizojnë politikat me rregullat evropiane, të pranojnë standardet evropiane dhe të jenë të gatshme për vendimmarrje të përbashkët, ndërsa në të njëjtën kohë vetë shtetet anëtare nuk heqin dorë nga interesat e tyre kombëtare.
“Madje, nën petkun e mbrojtjes së interesave kombëtare, Maqedonia është bllokuar vazhdimisht në integrimin evropian, fillimisht nga Greqia e më pas edhe nga Bullgaria.
Nëse dëshiron të pranojë anëtarë të rinj, BE-ja duhet t’i zgjidhë problemet institucionale. Por nëse reformat nënkuptojnë më pak veto kombëtare dhe më shumë vendime me shumicë të cilësuar, atëherë disa prej anëtarëve mund të ndiejnë se po humbasin sovranitetin dhe mund t’i kundërshtojnë ato.
Ndërsa shumica e shteteve anëtare nuk janë të gatshme të heqin dorë nga vetoja, sepse ajo është i vetmi instrument që kanë për të negociuar me shtetet më të fuqishme brenda Unionit”, përfundojnë disa prej analistëve vendas.
Shkruan, Sasho Tanevski nga “NOVA MAKEDONIJA”
