Shkup, 19 gusht Zhurnal.mk – Maqedonia e Veriut ka një përqindje të lartë të familjeve të kyçura në rrjetin publik të ujësjellësit, por kur uji kalon nëpër shtëpi, tabloja bëhet shumë më e pafavorshme. Vetëm 75,5 për qind e banesave janë të lidhura me kanalizimin publik, 13 për qind ende përdorin gropa septike, 4,3 për qind kanë rrjedhje të lirë të ujërave të zeza, ndërsa 7,3 për qind nuk kanë fare instalim për shkarkimin e ujërave.
Edhe më shqetësues është fakti se në vitin 2025, madje 72,6 për qind e ujërave të zeza të shkarkuara nuk janë trajtuar.
Të dhënat janë pjesë e një analize të Meta.mk, e cila përmes statistikave zyrtare ngre pyetjen jo vetëm se çfarë uji pinë qytetarët, por edhe si shteti menaxhon ujërat e zeza pasi ato dalin nga shtëpitë.
Pikërisht pjesa e dytë e sistemit tregon një nga dobësitë më të mëdha infrastrukturore të vendit.
Sipas të dhënave të publikuara nga Meta.mk, 91,4 për qind e familjeve individuale furnizohen me ujë të pijshëm nga ujësjellësi publik. Në periudhën nga viti 2013 deri në vitin 2022, më shumë se 90 për qind e analizave të ujit të pijshëm kanë treguar se ai ishte në përputhje me standardet e pritshme sanitare dhe higjienike.
Por mbulimi i lartë me ujësjellës nuk do të thotë se i gjithë cikli i ujit është i rregulluar.
Sa i përket ujërave të zeza, rreth një e katërta e banesave nuk janë të lidhura me kanalizimin publik. Një pjesë përdor gropa septike, një pjesë ka rrjedhje të lirë, ndërsa disa banesa nuk kanë as instalime të përshtatshme për shkarkimin e ujërave.
Veçanërisht shqetësues është përdorimi i gropave septike. Ato nuk nënkuptojnë domosdoshmërisht ndotje nëse janë ndërtuar, mirëmbajtur dhe zbrazur në mënyrë të duhur, por në vendbanimet pa infrastrukturë të zhvilluar të kanalizimit, rreziku rritet nëse ujërat e zeza depërtojnë në mënyrë të pakontrolluar në tokë dhe ujërat nëntokësore.
Analiza statistikore paralajmëron gjithashtu se problemi nuk përfundon vetëm me ekzistencën e tubacioneve të kanalizimit. Një pjesë e konsiderueshme e rrjetit të ndërtuar nuk përfundon në sisteme moderne kolektorësh dhe impiante për trajtimin e ujërave të zeza.
Këtu del në pah shifra që ndoshta më së miri tregon përmasat e problemit.
Në vitin 2025, vetëm 27,4 për qind e ujërave të zeza të shkarkuara janë trajtuar, ndërsa 72,6 për qind janë shkarkuar pa trajtim.
Kjo do të thotë se problemi me ujin nuk mund të reduktohet vetëm në pyetjen nëse nga rubineti del ujë i sigurt për konsum. Po aq e rëndësishme është se ku përfundon uji pas përdorimit dhe nëse mbetjet ndotëse largohen para se të përfundojnë sërish në lumenj, tokë dhe në sistemin më të gjerë ujor.
Kjo çështje mori peshë të shtuar pas krizës së fundit me ujin në Gostivar, e cila sërish e riktheu vëmendjen te gjendja e sistemeve të ujësjellësit, kontrolli i cilësisë dhe përgjegjësia e institucioneve lokale dhe qendrore.
Në analizën e Meta.mk thuhet se të dhënat statistikore tregojnë edhe raste të familjeve që ende përdorin ujë i cili nuk i nënshtrohet kontrolleve të rregullta biologjike dhe kimike. Enti Shtetëror i Statistikave vlerëson se fakti që këto familje kryesisht ndodhen në zonat rurale nuk mund të jetë justifikim për mungesën e furnizimit të sigurt me ujë.
Ministria e Mjedisit dhe Planifikimit Hapësinor, në planin e saj strategjik për periudhën 2026–2028, parashikon projekte për rrjete kanalizimi, sisteme kolektorësh, kanale kulluese dhe kanalizim atmosferik. Ndër investimet e paralajmëruara janë projekte në Tearcë dhe në vendbanime rurale përreth Dellçevës, Tetovës, Demir Hisarit dhe Negotinës.
Por statistikat tregojnë se institucionet përballen me një detyrë shumë më të madhe sesa ndërtimi i rrjeteve të veçanta lokale.
Maqedonia e Veriut duhet njëkohësisht të sigurojë ujë të sigurt për familjet që ende nuk kanë qasje të plotë në ujësjellësin publik, kanalizim për vendbanimet që varen nga gropat septike dhe sisteme që do t’i trajtojnë ujërat e zeza para se ato të përfundojnë sërish në natyrë.
