Evropa Qendrore për një kohë të gjatë është parë si një hapësirë me kosto më të ulëta, fuqi punëtore më të lirë dhe si një lokacion i përshtatshëm për zhvendosjen e një pjese të prodhimit „nga Perëndimi drejt Lindjes“. Por sot tabloja është shumë më e ndërlikuar dhe e ndryshme. Polonia, Çekia, Hungaria dhe Sllovakia, përkatësisht vendet e Grupit të Vishegradit, nuk janë më vetëm „vazhdime prodhuese“ të kompanive të Evropës Perëndimore. Ato kanë krijuar kapacitete të tyre industriale, tregje të brendshme në rritje, infrastrukturë, fuqi punëtore të kualifikuar dhe fuqi blerëse gjithnjë e më të madhe. Dhe pikërisht për këtë arsye po bëhen të rëndësishme si konsumatorë, e jo vetëm si prodhues. Pikërisht ky fakt, në këtë moment, për Gjermaninë ka shumë rëndësi…
Polonia, Çekia, Hungaria dhe Sllovakia nuk janë vetëm „fabrikat e reja“ të Evropës. Ato janë konsumatorët e rinj, investitorët dhe partnerët ekonomikë. Pikërisht për këtë arsye Evropa Qendrore mund të bëhet një nga shtysat më të rëndësishme për eksportin gjerman në fazën e ardhshme. Dhe këtu fshihet paradoksi i ekonomisë së sotme evropiane. Pikërisht në momentin kur Gjermania po humb një pjesë të pozicioneve të saj në tregjet më të mëdha botërore, shpëtimin nuk po e kërkon domosdoshmërisht përtej oqeanit apo në anën tjetër të botës. Gjithnjë e më shumë po e gjen – në fqinjësinë e saj. Nëse Grupi i Vishegradit është një sinjal për Gjermaninë, atëherë pse këtë sinjal të mos e njohë edhe Maqedonia?
Një statistikë ekonomike ndonjëherë thotë më shumë se qindra faqe analizash ekonomike. Në gjysmën e parë të këtij viti, kompanitë gjermane eksportuan në Poloni mallra në vlerë prej 53,8 miliardë eurosh (ndërsa në Kinë – 36,3 miliardë). Vetë krahasimi është mjaft mbresëlënës. Polonia, një vend që vetëm disa dekada më parë ishte pjesë e një sistemi tjetër ekonomik dhe që për nga madhësia nuk mund të krahasohet me Kinën, sot për industrinë gjermane po shndërrohet në një treg eksporti më të madh se tregu kinez. Edhe më mbresëlënës është trendi. Eksporti gjerman drejt Polonisë është rritur me 9,2 për qind, ndërsa drejt Çekisë me madje 14 për qind. Në të njëjtën kohë, eksporti drejt SHBA-së është ulur me 6,5 për qind. Kjo është një tablo e një tranzicioni të madh ekonomik. Gjermania, ekonomia më e madhe industriale në Evropë, gjithnjë e më intensivisht po e gjen hapësirën e saj ekonomike në fqinjësinë e saj lindore.
Nga „periferia evropiane“ në partner industrial
Evropa Qendrore për një kohë të gjatë është parë si një hapësirë me kosto më të ulëta, fuqi punëtore më të lirë dhe si një lokacion i përshtatshëm për zhvendosjen e një pjese të prodhimit nga Perëndimi drejt Lindjes. Por sot tabloja është shumë më e ndërlikuar. Polonia, Çekia, Hungaria dhe Sllovakia – vendet e Grupit të Vishegradit – nuk janë më vetëm vazhdime prodhuese dhe shtojca të kompanive të Evropës Perëndimore. Ato kanë krijuar kapacitete të tyre industriale, tregje të brendshme në rritje, infrastrukturë, fuqi punëtore të kualifikuar dhe fuqi blerëse gjithnjë e më të madhe. Dhe pikërisht për këtë arsye po bëhen të rëndësishme si konsumatorë, e jo vetëm si prodhues. Ky është ndryshimi thelbësor, dhe ky fakt, në këtë moment, për Gjermaninë ka shumë rëndësi. Ekonomia gjermane nuk fiton në Evropën Qendrore vetëm sepse atje ka fabrika gjermane. Ajo fiton sepse atje ka kompani, ndërtimtari, investime infrastrukturore, industri, bujqësi, energjetikë dhe miliona konsumatorë që kanë nevojë për makineri gjermane, pajisje, automjete, teknologji, produkte kimike dhe produkte gjysmë të gatshme.
Grupi i Vishegradit – infuzioni gjerman
Kur Evropa Qendrore shihet si një hapësirë e vetme ekonomike, pesha e saj bëhet edhe më e dukshme. Polonia, Çekia, Hungaria dhe Sllovakia së bashku përfaqësojnë një treg me dhjetëra miliona banorë, të integruar në tregun e vetëm evropian dhe thellësisht të lidhur me industrinë gjermane. Por kapitali më i rëndësishëm nuk është vetëm numri i banorëve.
Është dinamika ekonomike. Në vendet e Evropës Qendrore po ndërtohen rrugë, hekurudha, qendra logjistike, fabrika, kapacitete energjetike, objekte banimi dhe afariste. Industria po modernizohet, ndërsa fondet evropiane dhe investimet private krijojnë kërkesë shtesë.
Çdo linjë e re prodhuese kërkon automatizim, softuer, pajisje elektrike, robotikë dhe komponentë industrialë.
Dhe pikërisht në këto segmente Gjermania ka çfarë të ofrojë. Prandaj marrëdhënia ekonomike ndërmjet Gjermanisë dhe Evropës Qendrore nuk është një tregti e zakonshme. Ajo po bëhet një ekosistem industrial.
Industria gjermane fiton një thellësi të re
Një nga mësimet më të rëndësishme nga të dhënat aktuale gjermane është se afërsia gjeografike po bëhet sërish një avantazh ekonomik. Për vite me radhë globalizimi u bazua në supozimin se prodhimi mund të bëhej kudo, ndërsa produktet do të udhëtonin kudo.
Por tensionet gjeopolitike, konfliktet tregtare, pandemia, çrregullimet në zinxhirët e furnizimit dhe proteksionizmi në rritje e kanë ndryshuar llogarinë e kompanive evropiane. Papritur, fabrika që ndodhet disa qindra kilometra larg bëhet më interesante se fabrika që ndodhet disa mijëra kilometra larg.
Dhe këtu Evropa Qendrore ka një avantazh të madh. Polonia, Çekia, Hungaria dhe Sllovakia janë mjaft afër për logjistikë në kohë reale, ndërsa njëkohësisht mjaftueshëm të mëdha për të krijuar kërkesë serioze.
Polonia – shembull i ndryshimit ekonomik
Polonia është ndoshta shembulli më i mirë i kësaj gjeografie të re evropiane. Eksporti gjerman drejt Polonisë tregon se një treg evropian me rritje të shpejtë mund të bëhet më i rëndësishëm për një ekonomi të madhe industriale. Polonia është njëkohësisht qendër prodhuese, qendër logjistike dhe treg i madh konsumator. Pikërisht kombinimi i këtyre tri funksioneve e bën atë strategjikisht të rëndësishme.
Çekia, nga ana tjetër, tregon se sa e fortë mund të jetë kërkesa për produktet gjermane kur ekonomia vendase rritet. Gjendja e mirë e sektorit të ndërtimit, për shembull, nënkupton kërkesë më të madhe për produkte gjysmë të gatshme gjermane, pajisje investuese dhe makineri. Pra, eksporti gjerman rritet sepse rriten fqinjët e tij. Kjo është ndoshta mesazhi më i rëndësishëm.
– Shembulli gjerman tregon një të vërtetë ekonomike që shpesh harrohet në shtetet e vogla dhe të mesme evropiane: tregu nuk matet vetëm me numrin e banorëve, por me aftësinë e tij për të blerë, investuar dhe zhvilluar. Evropa Qendrore ka pikërisht një fuqi të tillë absorbuese.
Vlera e saj për ekonominë gjermane nuk qëndron vetëm në kërkesën e sotme, por edhe në atë të ardhshme. Sa më shumë të rriten Polonia, Çekia, Hungaria dhe Sllovakia, aq më shumë rritet edhe potenciali i tregut për produktet gjermane – thonë disa nga bashkëbiseduesit e mi, biznesmenë nga Gjermania.
Pikërisht kjo krijon një spirale pozitive… investimet rrisin prodhimin, prodhimi rrit punësimin, punësimi rrit konsumin, ndërsa konsumi krijon kërkesë të re për produkte dhe shërbime.
– Duhet shmangur edhe përfundimi i gabuar se Evropa Qendrore mund t’i zëvendësojë thjesht Kinën dhe SHBA-në. Nuk mundet. Madhësia e tregut amerikan dhe atij kinez është e pakrahasueshme. Por pyetja për Gjermaninë nuk është më vetëm se ku mund të eksportojmë më shumë, por edhe nga cilat tregje mund të bëhemi më pak të varur. Në këtë kuptim, Evropa Qendrore dhe Lindore po bëhet strategjikisht e rëndësishme. Ajo mundëson diversifikimin e eksportit gjerman pa braktisur hapësirën ekonomike evropiane – thonë biznesmenët gjermanë me të cilët biseduam për këtë temë.
Edhe vendet e Ballkanit Perëndimor në të ardhmen mund të përfaqësojnë një hapësirë shtesë ekonomike për kompanitë evropiane
Nga këtu del edhe mesazhi më i gjerë politik dhe ekonomik. Nëse Evropa dëshiron të jetë konkurruese në një botë ku garojnë SHBA-ja, Kina dhe qendra të tjera të mëdha ekonomike, atëherë tregu i saj i brendshëm duhet të jetë sa më i madh, më mirë i lidhur dhe më thellë i integruar. Zgjerimi drejt lindjes dhe juglindjes nuk është vetëm projekt politik. Është edhe projekt ekonomik!
Kështu, edhe vendet e Ballkanit Perëndimor në të ardhmen mund të përfaqësojnë një hapësirë shtesë ekonomike për kompanitë evropiane. Kjo nënkupton investime të reja, infrastrukturë, zinxhirë prodhimi dhe, natyrisht, kërkesë të re.
Për Gjermaninë kjo është një mundësi për të krijuar një bazë më të gjerë ekonomike evropiane. Për Evropën Qendrore dhe Juglindore kjo është një mundësi për t’u pozicionuar si pjesë e motorit industrial evropian.
Mësimi i ri për Gjermaninë
Gjermania për dekada ka përfituar nga globalizimi. Makineritë, automobilat, produktet kimike dhe teknologjitë e saj industriale shiteshin në të gjitha kontinentet. Por bota po ndryshon. Dhe kur hapësira globale bëhet më e pasigurt, fqinjësia merr vlerë. Gjermania sot po e zbulon fuqinë ekonomike të brezit të saj lindor të fqinjësisë.
Polonia, Çekia, Hungaria dhe Sllovakia nuk janë vetëm „fabrikat e reja“ të Evropës. Ato janë konsumatorët e rinj, investitorët dhe partnerët ekonomikë. Pikërisht për këtë arsye Evropa Qendrore mund të bëhet një nga shtysat më të rëndësishme për eksportin gjerman në fazën e ardhshme. Dhe këtu fshihet paradoksi i ekonomisë së sotme evropiane. Pikërisht në momentin kur Gjermania po humb një pjesë të pozicioneve të saj në tregjet më të mëdha botërore, shpëtimin nuk po e kërkon domosdoshmërisht përtej oqeanit apo në anën tjetër të botës. Gjithnjë e më shumë po e gjen në fqinjësinë e saj. Nëse Grupi i Vishegradit është një sinjal për Gjermaninë, atëherë pse këtë sinjal të mos e njohë edhe Maqedonia?
Nëse Grupi i Vishegradit është një mundësi për Gjermaninë, atëherë pse këtë mundësi të mos e njohë edhe Maqedonia?
Ekonomia përballë mundësisë më të madhe potenciale
Në Evropë po krijohet një gjeografi e re ekonomike. Gjermania, me një nga ekonomitë industriale më të fuqishme në kontinent, në kushtet e rënies së eksportit drejt Kinës dhe SHBA-së, po orientohet dhe po mbështetet gjithnjë e më shumë edhe te Evropa Qendrore dhe Lindore. Polonia tashmë po bëhet një treg i madh eksporti për Gjermaninë. Çekia është menjëherë pas saj. Hungaria dhe Sllovakia janë ndër partnerët më të rëndësishëm tregtarë të Gjermanisë. Ky është një mesazh që Maqedonia duhet ta lexojë me kujdes. Nëse ekonomia më e madhe evropiane sheh në Evropën Qendrore një hapësirë për rritje të re, atëherë një ekonomi e vogël si ajo maqedonase nuk duhet ta injorojë këtë rajon. Ai duhet të jetë – strategji. Pyetja nuk është nëse Maqedonia mund të bëhet Poloni apo Çeki. Nuk mundet. Pyetja është nëse mund të përfshihet në hapësirën ekonomike që po krijojnë këto vende. Përgjigjja është – po.
Polonia, Çekia, Hungaria dhe Sllovakia – Grupi i Vishegradit – përfaqësojnë diçka shumë më tepër se një koordinim politik. Ato janë pjesë e një prej zonave ekonomike më dinamike në Evropë. Shembulli gjerman tregon se sa e madhe është fuqia absorbuese e kësaj hapësire. Në gjysmën e parë të vitit, eksporti gjerman drejt Polonisë arriti në 53,8 miliardë euro, drejt Çekisë 30,3 miliardë euro, ndërsa Hungaria dhe Sllovakia gjithashtu janë ndër njëzet partnerët më të rëndësishëm tregtarë të Gjermanisë. Për Maqedoninë kjo duhet të jetë një motiv i fuqishëm për t’u përfshirë në këtë garë ekonomike. Ne shumë shpesh e masim eksportin tonë sipas asaj se sa mund të shesim sot. Duhet të fillojmë të mendojmë edhe se ku po rritet kërkesa – nesër. Dhe kjo kërkesë po rritet pikërisht në Evropën Qendrore.
Grupi i Vishegradit nuk është vetëm një format politik
Edhe sinjali nga Çekia është veçanërisht i rëndësishëm për Maqedoninë. Kur rritet ndërtimtaria, rritet kërkesa për makineri, pajisje, produkte gjysmë të gatshme, teknologji dhe mallra investuese. Kur modernizohet industria, hapet hapësirë për furnizues. Kur ndërtohen projekte infrastrukturore, krijohet një treg i ri. Ky është mekanizmi ekonomik që Maqedonia duhet ta kuptojë.
Sipas meje, nuk duhet të pyesim vetëm: „Çfarë mund të eksportojmë në Çeki, Poloni, Hungari, Sllovaki?“ Duhet të pyesim: „Çfarë do t’u nevojitet këtyre vendeve gjatë dhjetë viteve të ardhshme? Çfarë do t’i nevojitet Çekisë? Çfarë do t’i nevojitet Hungarisë? Çfarë do t’i nevojitet Sllovakisë?“ Dhe më pas duhet të ndërtojmë produkte dhe shërbime maqedonase pikërisht për këto nevoja. Ky është mendimi im nga pozita e një biznesmeni në Gjermani.
Maqedonia ka një avantazh që nuk duhet ta nënvlerësojë: ekonomitë e vogla janë fleksibile!
Maqedonia nuk mund të konkurrojë me Poloninë për nga madhësia e tregut, e as me Gjermaninë për nga fuqia industriale. Por „madhësia e vogël“ mund të jetë avantazh nëse nënkupton – shpejtësi. Një ekonomi e vogël mund të marrë vendime më shpejt, të ndryshojë rregulloret më shpejt, të lidhë institucionet më shpejt, të hapë një zonë të re industriale më shpejt dhe të përshtatet më shpejt me kërkesën. Kjo do të thotë se Maqedonia nuk duhet të përpiqet të bëhet „Gjermania e vogël“. Duhet të bëhet një partner efikas i ekonomisë polake, çeke, hungareze dhe sllovake.
– Gabimi më i madh do të ishte që Maqedonia sërish të përpiqet ta ndërtojë strategjinë e saj ekonomike vetëm mbi fuqinë punëtore të lirë. Ky është një model me afat të kufizuar. Edhe shembulli gjerman tregon se lidhja moderne ekonomike me Evropën Qendrore nuk bazohet vetëm në zhvendosjen e fabrikave në vende me kosto më të ulëta. Në eksportin gjerman drejt lindjes, pjesa e produkteve gjysmë të gatshme dhe produkteve për përpunim të mëtejshëm është në rënie. Kjo do të thotë se marrëdhënia po bëhet më komplekse. Gjermanët nuk shesin vetëm komponentë për fabrikat e huaja. Ata shesin teknologji, makineri, pajisje dhe zgjidhje për ekonomitë në rritje. Dhe Maqedonia pikërisht këtu duhet ta kërkojë mundësinë e saj – na i ndajnë mendimet e tyre kolegë biznesmenë nga Gjermania, në një bisedë për ristrukturimin e ekonomive të vogla si ekonomia maqedonase dhe nevojën që ajo të jetë fleksibile dhe me fuqi të madhe parashikuese në pjesën e politikave ekonomike, por edhe të dhomave ekonomike, të cilat duhet të përfshihen në mënyrë aktive si organe këshilluese të qeverive.
Ministri i Punëve të Jashtme të Maqedonisë, Mucunski, për Këshillin e Ambasadorëve: Diplomacia ekonomike në qendër të aktivitetit diplomatik
Këtë vit, Këshilli i Ambasadorëve, i cili do të mbahet nesër, është konceptuar si një „përpjekje e diplomacisë maqedonase për të bërë një hap nga retorika klasike diplomatike drejt rezultateve konkrete dhe të matshme“. Mesazhi i ministrit Mucunski është se „përfaqësitë diplomatike nuk duhet vetëm t’i ndjekin proceset globale, por edhe t’i njohin me kohë rreziqet dhe mundësitë për shtetin“. Kjo nënkupton diplomaci më aktive në kushtet e turbulencave serioze gjeopolitike dhe të sigurisë, por edhe koordinim më të fuqishëm institucional brenda vendit.
Dialogu i drejtpërdrejtë i ambasadorëve me kreun e shtetit duhet të sigurojë qëndrime të harmonizuara dhe një strategji më të qartë në veprimin ndaj partnerëve ndërkombëtarë. Në këtë kontekst, integrimi evropian mbetet spiranca kryesore strategjike, me detyrën që diplomatët maqedonas t’i paraqesin në mënyrë më të argumentuar reformat dhe qëndrimet kombëtare para kryeqyteteve evropiane. Por ndoshta ndryshimi më i rëndësishëm është vendosja e diplomacisë ekonomike në qendër të aktivitetit diplomatik. Kërkesa që çdo ambasador të jetë edhe promotor ekonomik hap pyetjen se si marrëdhëniet politike me shtetet e tjera do të shndërrohen në investime, eksporte dhe tregje të reja për kompanitë vendase.
Në të njëjtën kohë, fokusi te digjitalizimi i shërbimeve konsullore dhe diaspora tregon se diplomacia po përpiqet ta afrojë punën e saj me qytetarin. Testi i vërtetë, megjithatë, nuk do të jetë në formulimet e miratuara në Këshillin e Ambasadorëve, por në rezultatet që do të shihen pas tij. Nëse investimet e reja, tregjet e reja, shërbimet më të mira dhe pozicionet më të fuqishme ndërkombëtare bëhen tregues të matshëm, atëherë Këshilli i Ambasadorëve vërtet mund të shndërrohet në një instrument të diplomacisë aktive dhe të orientuar drejt rezultateve! P.R.
Zëvendëskryeministri dhe ministri i Punëve të Jashtme i Republikës së Çekisë, Petr Macinka, në Shkup
Vizita e zëvendëskryeministrit dhe ministrit të Punëve të Jashtme të Çekisë, Petr Macinka, në Shkup vjen në një moment kur perspektiva maqedonase drejt Evropës sërish është në fokusin e politikës së jashtme maqedonase. Takimi me ministrin tonë Mucunski nuk është vetëm protokollar, por hap edhe hapësirë për thellimin konkret të bashkëpunimit politik dhe ekonomik ndërmjet dy vendeve. Veçanërisht e rëndësishme është qëndrimi i Pragës për të konfirmuar edhe më tej mbështetjen e saj për integrimin evropian të Maqedonisë. Përfshirja e Macinkës si folës në Këshillin e Ambasadorëve i jep peshë shtesë politike pranisë së tij në Shkup. Këshilli i Ambasadorëve, nga ana tjetër, duhet të jetë më shumë se një tubim diplomatik. Ai duhet të jetë një test se sa diplomacia maqedonase mund t’i shndërrojë prioritetet politike në rezultate konkrete. Pas një pauze prej shtatë vitesh, mbledhja fizike e ambasadorëve sërish dërgon një mesazh për përpjekjen për koordinim më të fuqishëm të rrjetit diplomatik.
Në kushtet e një gjeopolitike të ndërlikuar rajonale dhe evropiane, pikërisht një koordinim i tillë bëhet kyç për artikulimin e interesave maqedonase. Mbështetja çeke mund të jetë veçanërisht e rëndësishme në periudhën e ardhshme, për çështjet kyçe të lidhura me idetë e elaboruara më sipër.
Ofensiva diplomatike duhet të prodhojë përfitime të matshme politike dhe ekonomike, ndërsa këto të dytat janë edhe më të rëndësishme. Prandaj Këshilli i Ambasadorëve vjen si një mundësi që diplomacia maqedonase jo vetëm të bëjë një përmbledhje të punës së bërë, por edhe të tregojë se ka një strategji të qartë për hapin e ardhshëm, të cilën e kemi elaboruar në tekstin kryesor. P.R.
Ku është mundësia e Maqedonisë?
Maqedonia ka potencial real në disa fusha.
- Së pari, në komponentët industrialë dhe zinxhirët e furnizimit. Nëse Polonia, Çekia, Hungaria dhe Sllovakia vazhdojnë ta zgjerojnë prodhimin, do t’u nevojiten qindra furnizues të vegjël.
- Së dyti, në industrinë e përpunimit të metaleve, pajisjet elektrike, komponentët e makinerive dhe industrinë automobilistike, ku Maqedonia tashmë ka një përvojë të caktuar.
- Së treti, në IT dhe shërbimet e biznesit, ku distanca fizike po bëhet gjithnjë e më pak e rëndësishme.
- Së katërti, në industrinë automobilistike dhe ushqimore, veçanërisht aty ku produktet maqedonase mund të ofrojnë cilësi, specifikë dhe fleksibilitet.
- Së pesti, në logjistikë.
Maqedonia është e vogël, por ndodhet në një aks të rëndësishëm evropian. Nëse lidhet më mirë në aspektin infrastrukturor dhe institucional me veriun dhe perëndimin e Ballkanit, mund të bëhet pjesë e zinxhirëve më të gjerë evropianë të furnizimit.
Autor: Done Prentoski, bashkëpunëtor i „Nova Makedonija“ nga Gjermania
Тежината на Вишеградската група и создавањето нов индустриски екосистем
