Shkup, 15 shtator Zhurnal.mk – Blegtoria vendase po përballet me një krizë serioze, ndërsa importi i qumështit pluhur po rritet. Blegtorët paralajmërojnë se sëmundjet, çmimet e ulëta të blerjes, vonesat e subvencioneve dhe kontrollet e pamjaftueshme po e zvogëlojnë më tej fondin blegtoral.
Ata kërkojnë kontroll më të madh të importit dhe etiketim të qartë të përbërjes dhe origjinës së qumështit që shitet në markete, si dhe ndryshimin e Rregullores për cilësinë e qumështit të papërpunuar dhe qumështit për konsum. Sipas tyre, duhet të përcaktohet qartë se çfarë përmban produkti që blejnë qytetarët – sa për qind është qumësht i vërtetë, sa ujë dhe sa qumësht pluhur.
Në marketet maqedonase mund të gjendet qumësht i importuar nga Serbia, Bosnje e Hercegovina, madje edhe nga Kosova, ku, sipas blegtorëve, pothuajse nuk ka prodhim të vetë qumështit. Ata paralajmërojnë se kjo situatë po kontribuon më tej në shkatërrimin e fondit blegtoral vendas, ndërsa në tregun maqedonas po shitet qumësht i importuar për të cilin, sipas tyre, konsumatorët nuk kanë informacion të mjaftueshëm për origjinën dhe përbërjen.
Problem shtesë, sipas informacioneve të fundit që kanë blegtorët, është edhe importi i qumështit pluhur nga Ukraina. Ata pretendojnë se qumështi pluhur më pas përzihet me qumësht dhe ujë, paketohet dhe shitet në markete si qumësht për konsum.
Blegtorët kërkojnë ndryshimin e Rregullores për cilësinë e qumështit të papërpunuar dhe qumështit për konsum, duke kërkuar që në mënyrë të qartë të përcaktohet përbërja e produktit që blejnë qytetarët.
Ata konsiderojnë se konsumatorët kanë të drejtë të dinë se çfarë produkti blejnë dhe kërkojnë transparencë më të madhe në etiketimin e qumështit dhe produkteve të qumështit.
Nëse Rregullorja nuk ndryshohet dhe nuk vendosen rregulla të qarta për shënimin e përbërjes dhe origjinës së qumështit, blegtorët thonë se do të krijohet përshtypja se dikush po mbron interesat e qumështoreve në vend, në vend të interesave të prodhuesve vendas dhe konsumatorëve.
“Duhet të ndryshohet Rregullorja dhe të dihet qartë se sa për qind e qumështit është ujë dhe sa për qind është qumësht pluhur. Qumështoret e përziejnë qumështin me ujë dhe qumësht pluhur, kështu që, sipas informacioneve tona, qumështi në tetrapak në 90 për qind të rasteve përbëhet nga qumështi pluhur dhe uji. Pjesa më e madhe e qumështit pluhur importohet nga Ukraina, Çekia dhe shtete të tjera. Një pjesë e madhe e qumështoreve importojnë qumësht nga Serbia dhe Bosnje e Hercegovina, të cilin më pas e përziejnë me ujë, e paketojnë dhe e shesin si qumësht vendas. Në markete ka edhe qumësht me origjinë nga Kosova, ndaj shtrohet pyetja se si mund të importohet në Maqedoni qumësht nga Kosova kur atje nuk ka lopë”, deklaroi për gazetën Veçer Borçe Buçinski, anëtar i Bordit Drejtues të Rrjetit Kombëtar të Bujqësisë.
Ai thotë se problem shtesë është edhe fakti se nuk kryhen kontrolle të përshtatshme të gjendjes shëndetësore të bagëtive vendase, pasi shteti u detyrohet shoqërive veterinare për analizat e kryera në vitet 2024 dhe 2025.
“Shoqëritë veterinare marrin gjak për të kontrolluar nëse kafshët kanë ndonjë sëmundje. Deri tani këtë vit, nuk kanë marrë gjak as nga lopët dhe as nga delet dhe nuk e dimë nëse janë të sëmura. Me këtë rrezikojmë edhe shëndetin tonë, edhe shëndetin e qytetarëve, sepse nuk dihet nëse konsumojnë mish dhe qumësht nga kafshë të shëndetshme apo të sëmura. Përveç kësaj, për shkak të sëmundjeve, kemi frikë se do ta humbim edhe atë prodhim vendas që kemi. Ja, e shihni se çfarë ndodhi me delet: ngordhin duke pritur vaksinat, ndërsa fondi blegtoral po na shkrihet”, shtoi Buçinski.
Fondi blegtoral është zvogëluar ndjeshëm edhe te lopët, ndërsa problem shtesë është se, sipas Buçinskit, 80 për qind e rritësve të bagëtive të mëdha nuk kanë marrë subvencione për viçat e dorëzuar në thertore.
Sipas tij, problem është edhe çmimi i blerjes së mishit. Thertoret e blejnë mishin me rreth 170 denarë për kilogram, ndërsa në mishtore dhe markete ai shitet për rreth 300 denarë. Situatë e ngjashme është edhe me qumështin. Blegtorët e dorëzojnë atë me çmim prej 24 deri në 27 denarë për kilogram, ndërsa në markete çmimi lëviz nga 70 deri në 100 denarë.
Buçinski pretendon se një pjesë e qumështit që shitet në markete përzihet me ujë dhe qumësht pluhur, ndërsa qumështi i prodhuar nga blegtorët ka rreth 4 për qind yndyrë.
Problem shtesë, sipas Buçinskit, janë edhe subvencionet, të cilat janë shumë më të ulëta se ato në Serbi dhe në vendet fqinje, ndërsa edhe pagesat vonohen.
“Ende nuk janë paguar subvencionet për pesë muaj të vitit 2025, ndërsa deri tani është dashur të paguhen edhe për katër muajt e parë të vitit 2026. Pra, vonesa është gjithsej 10 muaj. Në Serbinë fqinje, subvencioni për një lopë është 500 euro, në Slloveni është 2.000 euro, ndërsa tek ne vetëm 8.000 denarë”, thotë Buçinski.
Situata me sëmundjen te delet e thellon më tej problemin e zvogëlimit të fondit blegtoral vendas dhe prodhimit të qumështit, ndërsa rritësit paralajmërojnë se pasojat për blegtorinë mund të jenë afatgjata.
“Situata me sëmundjen është jashtëzakonisht alarmante, ajo po përhapet me shpejtësi të madhe dhe është jashtë kontrollit. Deri tani kanë ngordhur ose janë asgjësuar më shumë se 10.000 dele, ndërsa janë shkatërruar plotësisht dhjetëra tufa, kryesisht në Rajonin Lindor”, deklaroi për gazetën Veçer kryetari i Shoqatës së Rritësve të Deleve, Naser Xhemaili.
Sipas tij, problem shtesë janë edhe kompensimet e ulëta që marrin blegtorët për bagëtitë e asgjësuara. Siç thekson ai, kompensimi që paguan shteti nuk e mbulon vlerën reale të kafshëve. Kompensimi varion nga 5.000 deri në 12.000 denarë për kafshë, që është dukshëm nën çmimin e tregut. Me këto mjete, blegtorët nuk mund t’i kompensojnë humbjet dhe as të rindërtojnë përsëri tufat e tyre.
Edhe pse janë dakorduar 500.000 doza vaksinash si donacion nga Turqia, ardhja e tyre dhe fillimi i vaksinimit vazhdimisht shtyhen për shkak të procedurave administrative dhe vlerësimeve epidemiologjike.
Xhemaili kujton se Shoqata që një vit më parë kishte nisur një fushatë për informimin dhe paralajmërimin e blegtorëve për rreziqet nga sëmundja, por, siç thotë ai, pavarësisht apeleve të vazhdueshme, ende nuk ka një plan gjithëpërfshirës për përballimin e krizës.
Ndërsa prodhimi vendas po pëson humbje të mëdha për shkak të sëmundjeve dhe, siç thonë blegtorët, strategjive të këqija, importi i qumështit dhe produkteve të qumështit në vend vitin e kaluar ka tejkaluar rekordin prej 104 milionë eurosh.
Kompanitë maqedonase importojnë në masë të madhe qumësht pluhur dhe yndyra bimore, përfshirë vajin e palmës, të cilat i përdorin si lëndë të para më të lira në industrinë përpunuese. Sipas blegtorëve, ky import i tepërt ndikon drejtpërdrejt në çmimin e blerjes së qumështit të papërpunuar vendas, duke e bërë blegtorinë vendase gjithnjë e më joprofitabile dhe duke i detyruar të rinjtë të mbyllin fermat dhe të heqin dorë nga kjo veprimtari.
