Edi Rama shton paralajmërimet ndaj protestuesve, ndërsa në mediat pranë mazhorancës qarkullon skenari i një “liste të zezë” për t’u ndaluar hyrjen në Shengen, ndonëse qeveria shqiptare nuk e ka këtë kompetencë. Pas kërcënimeve ndaj mësuesve me përjashtim nga puna, studentëve me heqje bursash dhe prindërve me gjoba financiare, ngrihen dyshime për një tjetër manovër frikësimi ndaj qytetarëve që protestojnë.
Edi Rama shton manovrat për të frikësuar protestuesit. Pasi kërcënoi mësuesit dhe prindërit, në mediat pranë mazhorancës ka nisur të qarkullojë skenari i një “liste të zezë” që do t’u ndalonte hyrjen në vendet e Bashkimit Europian personave të identifikuar si autorë të dhunës gjatë demonstratave.
Paralajmërimi vjen në ditën e shtatë të protestave kundër qeverisë dhe i shtohet një serie masash ndëshkuese të shpallura nga kryeministri ndaj prindërve, nxënësve, studentëve dhe mësuesve. Por pretendimi për ndalimin e hyrjes në Shengen ngre një problem themelor: qeveria shqiptare nuk ka kompetencë të vendosë vetë se kush lejohet të hyjë në territorin e shteteve europiane.
Sipas raportimeve, një prej propozimeve që po shqyrtohet nga mazhoranca parashikon përfshirjen në sistemin TIMS të personave të identifikuar si pjesëmarrës në akte dhune, me synimin që atyre t’u pengohet udhëtimi drejt vendeve të Bashkimit Europian. Propozimi paraqitet si pjesë e paketës së sanksioneve të paralajmëruara nga Rama, por ende nuk është bërë publik një vendim qeveritar apo projektligj që të përcaktojë mënyrën e zbatimit të tij.
Nëse një masë e tillë synon të krijojë përshtypjen se qeveria mund t’u mbyllë protestuesve dyert e Europës, ajo përballet me një pengesë të qartë ligjore. TIMS është sistemi shqiptar i administrimit të të dhënave kufitare dhe nuk mund të shërbejë si instrument për t’u imponuar shteteve të Shengenit vendime për refuzimin e hyrjes. Autoritetet shqiptare mund të regjistrojnë të dhëna, të kryejnë hetime dhe të zbatojnë kufizime udhëtimi kur ekziston një bazë ligjore, por nuk mund të vendosin në mënyrë të njëanshme se kush pranohet në Itali, Gjermani, Greqi apo në vende të tjera të hapësirës Shengen.
Për këtë arsye, përhapja e idesë së një “liste të zezë” pikërisht në kulmin e demonstratave ngre dyshime se paralajmërimi mund të përdoret më shumë për të krijuar frikë sesa si një masë me efekt të drejtpërdrejtë juridik. Mundësia e udhëtimit drejt Europës është veçanërisht e rëndësishme për të rinjtë shqiptarë, për shkak të studimeve, punësimit dhe lidhjeve familjare. Kërcënimi me humbjen e kësaj mundësie mund të ushtrojë presion mbi protestuesit edhe nëse mekanizmi i pretenduar nuk mund të zbatohet në formën që po paraqitet.
Pikëpyetje ngre edhe mënyra se si do të përcaktoheshin personat që do të përfshiheshin në listë. Nuk është sqaruar nëse bëhet fjalë për qytetarë të dënuar me vendim gjykate, persona nën hetim apo individë të identifikuar nga policia gjatë përplasjeve. Këto kategori kanë status të ndryshëm ligjor dhe nuk mund të trajtohen njësoj. Një dyshim për përfshirje në incidente nuk përbën automatikisht provë fajësie dhe nuk mund të përdoret pa procedurë ligjore për të vendosur kufizime ndaj qytetarëve.
Skenari vjen pas kërcënimeve të kryeministrit Edi Rama, i cili gjatë takimit me drejtuesit e Policisë së Shtetit, paralajmëroi pasoja të rënda për disa kategori personash që i akuzoi për përfshirje në dhunën e protestave.
Në shënjestër të deklaratave të tij u vunë fillimisht familjet e të miturve. Rama paralajmëroi se prindërit do të mbajnë përgjegjësi financiare për dëmet e shkaktuara nga fëmijët e tyre gjatë demonstratave, duke deklaruar se fatura e dëmeve mund t’i ndjekë familjet për një kohë të gjatë. Kryeministri i akuzoi prindërit se nuk po i mbrojnë fëmijët kur i lejojnë të përfshihen në përplasje me policinë.
Deklarata e zhvendos presionin edhe te familjarët e protestuesve. Megjithëse dëmet ndaj pronës publike apo private mund të sjellin përgjegjësi civile, kjo përgjegjësi duhet të përcaktohet sipas ligjit dhe rrethanave të çdo rasti. Nuk mjafton që një i mitur të ketë marrë pjesë në protestë për të ngarkuar automatikisht prindërit me një faturë financiare.
Rama paralajmëroi pasoja edhe për nxënësit që largohen nga shkolla dhe përfshihen në sulme ndaj policisë. Sipas tij, këta të rinj nuk do të mund të rikthehen normalisht në procesin mësimor pa masa administrative. Kryeministri shkoi më tej duke deklaruar se nxënësit e përfshirë në veprime të dhunshme nuk do të përfitojnë arsim falas.
Këto deklarata hapin një debat të rëndësishëm mbi të drejtën për arsimim dhe kufijtë e masave disiplinore. Ndëshkimi i një veprimi të paligjshëm nuk mund të përdoret pa një bazë të qartë ligjore për të cenuar të drejta që mbrohen nga Kushtetuta dhe legjislacioni për arsimin. Aq më tepër, çdo masë ndaj të miturve duhet të marrë parasysh moshën, përgjegjësinë individuale dhe garancitë e posaçme ligjore.
Paralajmërimet u shtrinë edhe te studentët. Rama deklaroi se ata që dalin në protesta dhe sulmojnë policinë do të humbasin bursat dhe mbështetjen financiare nga shteti. Ai e paraqiti këtë si një pasojë për personat që përdorin dhunë, duke paralajmëruar se fondet publike nuk do të shkojnë për financimin e studimeve të tyre.
Por heqja e bursave dhe e mbështetjes financiare kërkon kritere ligjore, vendimmarrje të rregullt dhe mundësi ankimi. Një masë e tillë nuk mund të shtrihet te studentët vetëm për shkak të pjesëmarrjes në demonstrata. Edhe kur ekzistojnë dyshime për vepra të paligjshme, përgjegjësia duhet të provohet dhe të trajtohet individualisht.
Një prej deklaratave më të forta të kryeministrit iu drejtua mësuesve. Duke iu referuar një rasti të pretenduar në Lezhë, Rama akuzoi punonjës të arsimit se kishin nxitur nxënësit të dilnin nga shkolla dhe të thyenin xhamat e institucionit. Ai paralajmëroi se mësuesit e përfshirë nuk do të punonin më në shkollë dhe as në institucione të tjera shtetërore, duke përdorur shprehjen “kurrë në shtet më”.
Ky paralajmërim shkon përtej një mase të zakonshme disiplinore. Përjashtimi i përhershëm nga punësimi publik kërkon një bazë ligjore të posaçme dhe nuk mund të vendoset vetëm mbi bazën e akuzave të bëra në një fjalim politik. Nëse ka prova se mësues të caktuar kanë nxitur nxënësit të kryejnë dëmtime, ato duhet të shqyrtohen nga institucionet kompetente, me respektimin e procedurave dhe të drejtës së mbrojtjes.
Në të njëjtin takim, Rama mbrojti veprimet e Policisë së Shtetit dhe njoftoi dhënien e 2 500 eurove për çdo efektiv të angazhuar në përballimin e protestave, si edhe rritje pagash nga 1 janari. Kryeministri deklaroi se qeveria është e gatshme për dialog me të rinjtë, por përjashtoi nga kjo mundësi personat që përdorin dhunë dhe forcat politike që, sipas tij, nuk distancohen prej saj.
