Bruksel, 4 qershor Zhurnal.mk – Zyrat e Presidentit Francez Emmanuel Macron dhe të Kancelarit Gjerman Friedrich Merz kanë përshkruar idetë fillestare të dy qeverive dërguar 25 vendeve të tjera anëtare të BE-së, për atë që ata e quajnë “integrim gradual” të vendeve kandidate.
Në dokumentin “non-paper” të siguruar nga dtt-net.com, të dy vendet anëtare të BE-së thonë se politika e zgjerimit të bllokut ka nevojë për “momentum të ri”, me të cilin blloku evropian “duhet të ofrojë nxitje shtesë si pjesë e një procesi integrimi gradual të bazuar në meritë dhe të përmirësojë procesin aktual për ta bërë atë më efikas dhe për të lejuar një integrim më të shpejtë dhe më të thellë në BE në bazë të kritereve të Kopenhagenit.”
“Puna e vendeve aspirante, Komisionit [Evropian] dhe Këshillit duhet të përqendrohet në substancën e reformave sesa në hapat proceduralë. Konferencat e Rregullta Ndërqeveritare (IGC) mund të mobilizohen më mirë për të siguruar një drejtim të tillë politik”, shkruajnë zyrat e Macron dhe Merz në dokumentin ‘non-paper”.
“Përveç kësaj, ne propozojmë një strategji para-anëtarësimi që përmban një sërë mjetesh me një sërë blloqesh ndërtimi që i sjellin vendet kandidate në mënyrë efektive më afër BE-së përmes një integrimi gradual më të strukturuar, duke ofruar kështu stimuj shtesë për reforma. Këto blloqe ndërtimi duhet të ndërtohen mbi progresin e bërë në procesin e pranimit dhe të jenë të kthyeshme në rast të një kthimi prapa të vendit kandidat përkatës në procesin e tij të reformave dhe në lidhje me vlerat dhe parimet thelbësore të BE-së. Ndërsa çdo vend kandidat duhet të përfitojë nga një qasje e përshtatur, qasja e re do të ofronte përparim të menjëhershëm dhe të prekshëm për të gjitha vendet kandidate. Qëllimi i anëtarësimit të plotë në BE mbetet i paprekur, qëllimi ynë nuk është as të zëvendësojmë anëtarësimin e plotë në BE dhe as të zgjasim rrugën drejt tij, por e kundërta: Ne duam të krijojmë stimuj që nxisin përparim më të shpejtë në atë rrugë. Në këtë mënyrë, ne sigurohemi që integrimi gradual të kontribuojë në zgjerimin e suksesshëm të BE-së – duke forcuar BE-në në tërësi”, thonë qeveritë franceze dhe gjermane, dhe e ftojnë Komisionin
Evropian të paraqesë “propozime për të lehtësuar integrimin gradual” të vendeve kandidate në rrugën e tyre drejt pranimit në BE.
“Kjo duhet të mbulojë, ndër të tjera, qasjen e privilegjuar në Tregun e Brendshëm në bazë të progresit të tyre substancial në negociata dhe lidhjet më të ngushta me institucionet evropiane në procesin e përditshëm të vendimmarrjes, p.sh. duke u dhënë vendeve kandidate statusin e vëzhguesit progresiv në takimet e institucioneve të BE-së në kushte që respektojnë autonominë e procesit të vendimmarrjes së BE-së”, thuhet në “non-paper”.
Në të njëjtën kohë, Parisi dhe Berlini propozojnë takime të përbashkëta të Komisionit Evropian/Anëtarëve të Parlamentit Evropian me përfaqësues të vendeve të Ballkanit Perëndimor dhe Moldavisë (secila dy herë në vit); Komitete të përbashkëta parlamentare më të shpeshta të përbëra nga anëtarë të PE-së dhe parlamentarë kombëtarë nga vendet e Ballkanit Perëndimor dhe Moldavia (Kërkesa: Miratimi i Raportit të Vlerësimit të Përkohshëm të Standardeve (IBAR) + ftesë nga Parlamenti Evropian); Pjesëmarrja në pika specifike të rendit të ditës të takimeve informale të Këshillit Evropian dhe të Këshillit; Pjesëmarrja në pika specifike të rendit të ditës të Këshillit si vëzhgues pa të drejtë vote (Kërkesa: Mbyllja e kapitujve përkatës në Procesin e pranimit); Pjesëmarrja në pika specifike të rendit të ditës të takimeve të Këshillit të Punëve të Jashtme si vëzhgues pa të drejtë vote (Kërkesa: mbyllja e përkohshme e kapitullit 31); Bashkëpunim i zgjeruar në siguri dhe mbrojtje, duke përfshirë partneritetet e sigurisë dhe mbrojtjes, projektet PESCO, bashkëpunim i zgjeruar me Frontex, integrim në Agjencinë e BE-së për Sigurinë Kibernetike dhe sistemin e paralajmërimit të hershëm të BE-së për sulmet kibernetike (Kërkesa: përmbushja e kritereve përkatëse, d.m.th. +mbyllje e përkohshme e kapitullit 31); Pjesëmarrja në programet dhe iniciativat e BE-së, duke përfshirë: Evropën Krijuese/Evropën Dixhitale, shoqërimin zyrtar me Erasmus+, integrimin e mëtejshëm në Horizon Europe, Skemën e Përvojës Rinore, pjesëmarrjen në mekanizmat e bashkimit të BE-së për prokurim të përbashkët, akses të plotë në Instrumentin e Mbështetjes Teknike, forcimin e instrumenteve të Binjakëzimit dhe TAIEX në fushat përkatëse (Kërkesat: Përmbushja e standardeve dhe kërkesave përkatëse); Integrimi Sektorial në Tregun e Vetëm në fushat e mëposhtme: SEPA, Roam Si në Shtëpi, Komuniteti i Transportit, Marrëveshjet për Vlerësimin e Konformitetit dhe Pranimin e Produkteve Industriale (ACAA), tregu i energjisë, Sistemi i Tregtimit të Emetimeve, korsitë e gjelbra, integrimi në politikat e BE-së mbi konkurrueshmërinë/strategjitë e industrisë/lëndët e para kritike, statusi i Operatorit Ekonomik të Autorizuar (AEO), Tregu i Vetëm Dixhital, marrëveshjet SPS më të gjera, reduktimi i mëtejshëm i barrierave tregtare jo-tarifore, përjashtimi nga disa masa mbrojtëse (të ngjashme me shtetet e EEA-së), (kërkesë: përmbushja e standardeve dhe kërkesave përkatëse dhe/ose mbyllje e përkohshme e kapitujve përkatës të negociatave); Pjesëmarrje e plotë në Tregun e Përbashkët bazuar në një model të Zonës Ekonomike Evropiane+ (Kërkesa: miratimi dhe zbatimi i acquis në lidhje me Grupet 1 deri në 5 dhe mbyllja e përkohshme e kapitujve përkatës negociues, pa paragjykuar periudhat kalimtare dhe masat mbrojtëse.
Nga gjashtë vendet e rajonit të Ballkanit Perëndimor, Mali i Zi është në krye të negociatave të pranimit në BE. Që kur nisi negociatat e pranimit në BE në vitin 2012, nga gjithsej 35 kapituj negociues, Podgorica ka hapur 33 për negociata dhe ka mbyllur 14 kapituj. 2 kapituj hapen dhe mbyllen automatikisht.
Zyrtarët e Malit të Zi shpresojnë se vendi do të përfundojë bisedimet e pranimit më vonë këtë vit dhe do të bëhet anëtar i BE-së në vitin 2028.
Shqipëria ka hapur të gjithë kapitujt negociues që nga të parët në tetor 2024, dhe qeveria e saj shpreson për anëtarësim në BE deri në vitin 2030.
Serbia ka nisur negociatat e pranimit në BE në vitin 2015 dhe ka hapur 18 kapituj negociues, nga të cilët 2 janë tashmë të mbyllur përkohësisht.
Në dhjetor 2021, Serbia hapi një Grumbull 4 prej katër kapitujsh – tashmë të hapur dhe që duhet të mbyllen – në bisedimet e pranimit. Që atëherë, ajo nuk ka… nuk hapi dhe as mbylli asnjë kapitull/grup në procesin e negociatave për anëtarësim në bllokun evropian. Negociatat e Serbisë kanë ngecur kryesisht për shkak të refuzimit për t’u bashkuar me sanksionet e BE-së kundër Rusisë dhe mungesës së vazhdueshme të përparimit në bisedimet e ndërmjetësuara nga BE-ja me Kosovën, përveç reformave të pamjaftueshme.
Maqedonia e Veriut nuk ka hapur asnjë kapitull negociues deri më tani, pasi po refuzon të përfshijë komunitetin bullgar në Kushtetutë, një kusht i vendosur nga Bullgaria dhe i pranuar nga 26 anëtarët e tjerë të BE-së në vitin 2022.
Bosnjë dhe Hercegovina (BiH) mori statusin e kandidatit të BE-së në dhjetor 2022, por nuk ka hapur asnjë kapitull për shkak të përparimit të pamjaftueshëm me reformat e vendosura nga Brukseli si pasojë e mosmarrëveshjeve politike midis partive boshnjake, serbe dhe kroate.
Kosova ka aplikuar për anëtarësim në dhjetor 2022, por aplikimi nuk po trajtohet deri më tani, pasi pesë vende (Greqia, Qiproja, Rumania, Sllovakia dhe Spanja) nuk e njohin shtetësinë e saj.
Ukrainës dhe Moldavisë iu dha statusi i kandidatit në qershor 2022 dhe në qershor 2024 BE mbajti konferencën e saj të parë ndërqeveritare me të dy vendet, duke hapur zyrtarisht negociatat e anëtarësimit, por ende nuk janë hapur kapituj negociues me të dy vendeve.
