Shkup, 12 prill Zhurnal.mk – Programi shtetëror i bursave për studime në universitetet më prestigjioze në botë, i konsideruar si një nga investimet më të mëdha në arsim, po përballet me një problem serioz: mungesë totale e monitorimit dhe rezultate të paqarta.
Sipas të dhënave që i referohet Portalb.mk, mbi 450 bursa shtetërore janë ndarë ndër vite, por autoritetet kanë evidencë të qartë vetëm për rreth 100 studentë që janë kthyer dhe janë punësuar në Maqedoninë e Veriut. Pjesa tjetër mbetet praktikisht jashtë radarit institucional.
Shifra të mëdha, pasqyrë e paqartë
Të dhënat e fundit nga Ministria e Arsimit dhe Shkencës (MASH) tregojnë se:
252 bursa janë ndarë për ciklin e parë (179 të përfunduara),
200 për ciklin e dytë (152 të përfunduara),
7 për ciklin e tretë.
Megjithatë, kur bëhet fjalë për efektin real të këtij investimi – kthimin dhe angazhimin e bursistëve – institucionet nuk kanë një pasqyrë të saktë.
Sipas vetë MASH-it, rreth 100 studentë janë kthyer dhe janë punësuar, por kjo shifër nuk bazohet në një sistem të mirëfilltë monitorimi, por në kontakte direkte me studentët.
Regjistri digjital – ende vetëm në letër
Edhe pse ishte paralajmëruar krijimi i një regjistri digjital për ndjekjen e bursistëve dhe lidhjen e tyre me tregun e punës, ky mekanizëm ende nuk jep rezultate konkrete.
Regjistri është i detyrueshëm vetëm për bursistët e rinj nga viti akademik 2025/2026 dhe ata do të regjistrohen vetëm pas diplomimit. Kjo do të thotë se për shumicën e bursistëve aktualë nuk ekziston një bazë funksionale e të dhënave.
Si pasojë, shteti nuk di me saktësi:
sa prej tyre janë kthyer,
ku janë punësuar,
dhe nëse kanë përmbushur detyrimet kontraktuale.
Detyrime kontraktuale pa zbatim real
Sipas kontratave, bursistët janë të obliguar që për çdo vit studimi jashtë vendit të punojnë dy vite në Maqedoninë e Veriut. Ata duhet të presin deri në gjashtë muaj për një angazhim në institucionet shtetërore, e më pas mund të kalojnë në sektorin privat.
Por, në praktikë, këto obligime mbeten kryesisht në letër.
MASH konfirmon se deri më tani nuk është iniciuar asnjë procedurë për kthimin e mjeteve nga studentët që nuk i kanë përmbushur detyrimet. Arsyeja? Kontratat e mëparshme kanë qenë të pazbatueshme për shkak të penaliteteve tepër të larta.
Vetëm 10 raste konkrete angazhimi
Nga e gjithë kjo skemë milionëshe, vetëm rreth 10 studentë janë angazhuar konkretisht në projekte shtetërore përmes iniciativës “Ura për në shtëpi”.
Ky numër minimal hedh hije serioze mbi efektivitetin e programit dhe përdorimin e fondeve publike.
Miliona euro pa llogaridhënie
Sipas Enti Shtetëror i Revizionit, në katër vitet e fundit janë shpenzuar rreth 8.8 milionë euro për këto bursa. Shuma maksimale për një student arrin deri në 40 mijë dollarë në vit.
Megjithatë, mungesa e një sistemi efikas monitorimi bën që shteti të mos ketë përgjigje për pyetjet më themelore:
Sa studentë janë kthyer realisht?
Sa kontribuojnë ata në sektorë kyç?
Dhe sa prej tyre kanë përmbushur obligimet ndaj shtetit?
“Potencial i pashfrytëzuar”
Hulumtimet e Forumi Arsimor Rinor e përshkruajnë këtë situatë si një “potencial të pashfrytëzuar studentor”.
Sipas autores Llucija Çukellovska, pas përfundimit të studimeve, shumica e studentëve dorëzojnë vetëm një dëshmi për diplomimin, ndërsa karriera e tyre nuk ndiqet më nga institucionet.
Këtë e kanë konfirmuar edhe vetë bursistët, të cilët kanë theksuar mungesën e komunikimit me MASH-in pas përfundimit të studimeve.
Përfundim: Investim pa strategji të qartë
Programi i bursave synon të krijojë kuadro të kualifikuara për zhvillimin e vendit. Por pa një sistem funksional monitorimi dhe pa mekanizma të zbatueshëm, ky investim rrezikon të mbetet pa kthim real.
Edhe pas më shumë se një dekade dhe miliona eurosh të shpenzuara, shteti ende nuk ka një përgjigje të qartë se çfarë përfiton nga ky program.
Dhe deri atëherë, një pyetje mbetet pezull: a po investon shteti në të ardhmen, apo thjesht po financon largimin e trurit jashtë vendit?
