Shkup, 17 shtator Zhurnal.mk – Matematika tregon se sot deri te një shtëpi në pronësi mund të arrihet për disa vite më pak sesa para shtatë vitesh. Por thelbi i problemit fshihet te kostoja e jetesës, e cila ndërkohë është rritur madje dyfish. Pagat janë rritur, por janë rritur edhe çmimet e metrave katrorë, ndërsa shtrenjtimi i jetesës e ka “ngrënë” pothuajse të gjithë hapësirën për kursim.
Paradoksi është se qytetarët sot kanë të ardhura më të larta, por megjithatë e kanë më të vështirë të sigurojnë një çati mbi kokë. Sipas përllogaritjeve të Ivan Peshevskit, nënkryetar i Lidhjes së Sindikatave të Maqedonisë, me pagën minimale aktuale prej 26.046 denarësh (423 euro), një punëtor ndërtimi, i cili gjatë gjithë ditës ndërton ndërtesa, do të duhej të ndërtonte një banesë prej 60 metrash katrorë për vete me 350 paga, nëse e gjithë paga do të përdorej vetëm për banesën. Nëse llogariten edhe këstet dhe kamatat, periudha e kredisë mund të zgjasë edhe më shumë se 30 vjet.
Nëse në vitin 2019 një qytetar i Maqedonisë me pagë minimale ëndërronte për një banesë në pronësi, shtatë vjet më vonë kjo ëndërr ende nuk është e lehtë për t’u realizuar. Pagat janë rritur, por është rritur edhe çmimi i metrave katrorë, ndërsa ndërkohë janë rritur edhe shpenzimet e jetesës.
Analiza e gazetës “Veçer” tregon se si ka ndryshuar raporti ndërmjet pagave dhe çmimeve të banesave në Shkup gjatë shtatë viteve, nga viti 2019 deri në vitin 2026. Përllogaritja është bërë për një banesë prej 60 metrash katrorë, pasi kjo konsiderohet si sipërfaqe mesatare e nevojshme për një familje të re.
Në vitin 2019, sipas të dhënave nga Regjistri i Çmimeve dhe Qirave, çmimi mesatar i realizuar për metër katror në tremujorin e fundit ishte 60.121 denarë (rreth 978 euro) në Qendër, 61.005 denarë (rreth 992 euro) në Karposh dhe 52.732 denarë (rreth 857 euro) në Aerodrom. Nëse si pikë referimi merret çmimi mesatar prej rreth 60.398 denarësh (983 euro) për metër katror në Shkup, një banesë prej 60 metrash katrorë kushtonte rreth 3,62 milionë denarë, ose rreth 59 mijë euro.
Në atë kohë, paga mesatare neto në Maqedoni ishte 25.213 denarë, ndërsa paga minimale në fund të vitit ishte 14.500 denarë. Matematika është e thjeshtë: nëse dy të punësuar në një familje do të kursenin një pagë mesatare për banesën, për 60 metra katrorë në vitin 2019 do t’u duheshin rreth 144 muaj, përkatësisht saktësisht 12 vjet. Një i punësuar me pagë minimale, ndërkaq, do të duhej të kursente rreth 250 muaj, ose pothuajse 21 vjet.
Tani ta bëjmë të njëjtën përllogaritje për vitin 2026. Në gjysmën e parë të këtij viti, çmimi mesatar i banesave të vjetra ka arritur në 1.547 euro për metër katror në Qendër, 1.532 euro në Aerodrom dhe 1.523 euro në Karposh. Te banesat e reja nga investitorët, në Qendër mesatarja ka arritur në 1.712 euro për metër katror. Për një banesë prej 60 metrash katrorë, nëse merret çmimi mesatar prej rreth 1.530 eurosh për metër katror, nevojiten rreth 91.800 euro, ose afërsisht 5,64 milionë denarë.
Ndërkohë, paga minimale në vitin 2026 ka arritur në 26.046 denarë, ndërsa paga mesatare neto në qershor ishte 48.381 denarë. Me pagën mesatare të sotme, nëse një person do të mund ta kursente të gjithë pagën, për një banesë prej 60 metrash katrorë do t’i duheshin rreth 116 muaj, ose pak më pak se 10 vjet. Me pagë minimale, përllogaritja del në rreth 216 muaj, përkatësisht rreth 18 vjet.
Në shikim të parë, kjo duket si një lajm i mirë. Punëtori mesatar sot, sipas kësaj matematike të thjeshtë, arrin te banesa për rreth dy vjet më pak sesa në vitin 2019. Edhe për personin me pagë minimale, sipas të njëjtës përllogaritje, rruga është shkurtuar nga rreth 21 në rreth 18 vjet.
Por këtu qëndron thelbi i problemit. Nga paga sot duhet të paguhen shumë më tepër shpenzime, ndërsa shumica e tyre janë shtrenjtuar. Shporta minimale sindikale, e cila tregon se sa i nevojitet një familjeje për shpenzimet bazë të jetesës, nga rreth 32.732 denarë në vitin 2019 ka arritur në 68.675 denarë në gusht të vitit 2026. Kjo është një rritje prej rreth 110 për qind. Në të njëjtën kohë, paga minimale është rritur me rreth 80 për qind, ndërsa paga mesatare me rreth 92 për qind.
Dhe pikërisht këtu shihet problemi. Pagat rriten, por edhe jeta bëhet më e shtrenjtë. Nëse dikur në fund të muajit mund të mbetej diçka për kursim, sot kjo hapësirë për shumë familje është gjithnjë e më e ngushtë. Veçanërisht për ata që marrin pagë minimale.
Në vitin 2019, me një pagë minimale prej 14.500 denarësh mund të bliheshin rreth 0,24 metra katrorë banesë në Qendër, nëse e gjithë paga do të shndërrohej në metra katrorë. Sot, me pagën minimale prej 26.046 denarësh, mund të blihen rreth 0,27 metra katrorë banesë të vjetër në Qendër. Pra, paga minimale sot është më e lartë, por fuqia e saj për të arritur deri te një shtëpi në pronësi nuk është rritur as përafërsisht në të njëjtën masë sa është rritur paga.
Te paga mesatare, situata është disi më ndryshe. Në vitin 2019, me 25.213 denarë mund të bliheshin rreth 0,42 metra katrorë në Qendër, ndërsa me 48.381 denarët e sotëm mund të blihen rreth gjysmë metri katror, përkatësisht rreth 0,51 metra katrorë.
Pastaj vjen edhe një faktor tjetër që blerësi i zakonshëm shpesh nuk e sheh menjëherë: toka ndërtimore. Kush dëshiron të ndërtojë, së pari duhet të blejë tokë. Ndërsa toka në Shkup nuk kushton njësoj kudo. Në Qendër ka vlerësime prej disa mijëra eurosh për metër katror, ndërsa në periferi, si Ilindeni dhe Milladinovci, mund të gjenden çmime të shpallura prej vetëm 20 deri në 25 euro për metër katror. Në Karposh, ndërkaq, për lokacione konkrete si Taftalixhe, në dokumentet urbanistike shfaqen vlera prej rreth 570 eurosh për metër katror. Diferenca ndërmjet lokacioneve tregon qartë pse nuk mund të krahasohet një metër katror në qendër të Shkupit me një metër katror në zonat periferike.
Dhe kur toka është e shtrenjtë, kjo pashmangshëm reflektohet edhe në çmimin e banesës së re. Investitori nuk paguan vetëm beton dhe hekur. Këtu përfshihen toka, lejet, projektet, shërbimet komunale, fuqia punëtore, materialet, financimi, taksat, rreziku i ndërtimit dhe në fund edhe fitimi. Prandaj sot kemi një situatë ku metri katror bëhet gjithnjë e më i shtrenjtë, ndërsa qytetari përpiqet ta blejë me një pagë që, edhe pse është më e lartë se para shtatë vitesh, duhet të mbulojë edhe një jetë shumë më të shtrenjtë.
Se sa lart kanë shkuar çmimet tregon edhe një shembull ekstrem nga Qendra. Në gjysmën e parë të vitit 2026 është regjistruar shitblerja e një banese me sipërfaqe totale prej 50 metrash katrorë, prej të cilave 46 metra katrorë janë hapësirë banimi dhe katër metra katrorë hapësira ndihmëse, për një shumë totale prej 168.000 eurosh. Në Regjistër është evidentuar një çmim i realizuar prej 206.640 denarësh për metër katror.
Sa u përket banesave të vjetra, çmimi mesatar në Qendër ka arritur në 1.547 euro, në Aerodrom 1.532 euro, ndërsa në Karposh 1.523 euro për metër katror. Te banesat e reja në Qendër, mesatarja është edhe më e lartë – 1.712 euro për metër katror.
Ivan Peshevski, nënkryetar i Lidhjes së Sindikatave të Maqedonisë, në një postim në Facebook pikërisht për këtë çështje thekson se banesa nuk duhet të shihet vetëm si investim, por edhe si shtëpi, siguri dhe e ardhme për familjen.
“ Nëse një i ri duhet të punojë me dekada për të blerë 60 metra katrorë, atëherë problemi nuk është se ai nuk di të kursejë. Problemi është se paga nuk e ndjek jetën, përkatësisht nevojat minimale të punëtorit”, shkroi Peshevski.
Ai shton se çmimi i metrit katror duhet të “evropianizohet”, ndërsa paga të mbetet maqedonase. Peshevski thekson se punëtorët nuk kërkojnë banesa të lira, por çmime të drejta në raport me punën dhe një pagë me të cilën mund të jetohet me dinjitet dhe të krijohet një shtëpi.
“Kërkojmë një pagë që nuk do të jetë arsye për emigrim. Sepse paga dinjitoze është e drejtë, jo privilegj”, ka porositur Peshevski.
Sipas përllogaritjes së tij, me pagën minimale aktuale prej 26.046 denarësh (423 euro), një punëtor ndërtimi që gjatë gjithë ditës ndërton ndërtesa do të duhej të ndërtonte një banesë prej 60 metrash katrorë për vete me 350 paga, nëse e gjithë paga do të përdorej vetëm për banesën. Me llogaritjen e kësteve dhe kamatave, kredia mund të zgjasë, sipas kësaj përllogaritjeje, edhe më shumë se 30 vjet.
