Shkup, 13 qershor Zhurnal.mk – Ndërsa ministri i Punëve të Brendshme, Pançe Toshkovski, në televizion lavdërohej se falë projektit “Qyteti i Sigurt” është ulur ndjeshëm numri i viktimave në aksidentet rrugore, një pjesë e banorëve të Butelit po ktheheshin në shtëpi nga protesta.
Ata bllokuan trafikun për të kërkuar prani më të madhe të policisë dhe vendosje të rendit ndaj vozitjes së pakontrolluar, pasi në rrugën e tyre u godit një fëmijë. Në segmentin e rrugës Butelska nuk ka kamera të sistemit “Qyteti i Sigurt”; kamerat e fundit ndodhen rreth gjysmë kilometri më poshtë, drejt Çairit, ndaj shumë shoferë e shfrytëzojnë këtë pjesë për të vozitur me shpejtësi, duke ditur se nuk do të regjistrohen dhe ndëshkohen.
Disa muaj pas nisjes zyrtare të “Qytetit të Sigurt”, BIRN analizoi rezultatet e tij, por edhe problemet me të cilat përballet sistemi që u prezantua si mjeti kryesor për luftimin e kaosit në trafik, i cili çdo vit merr mbi 100 jetë.
Për këtë çështje, Komisioni Evropian e ka paralajmëruar tashmë Maqedoninë e Veriut në raportet e rregullta të progresit. Vitin e kaluar në vend humbën jetën 72 persona për një milion banorë në aksidente trafiku, dukshëm më shumë se mesatarja e Bashkimit Evropian prej 43 viktimash për një milion banorë.
Megjithëse rezultatet e para të “Qytetit të Sigurt” sjellin ndryshime pozitive, të dhënat për tre muajt e parë pas fillimit zyrtar tregojnë se sistemi në Shkup nuk ka ndikuar shumë në uljen e numrit të viktimave në aksidentet rrugore. Ndërkohë, problemet teknike e kanë mbingarkuar Gjykatën e Shkupit me ankesa, ndërsa gjoba janë dërguar edhe për automjete që sipas ligjit gëzojnë privilegje të veçanta dhe më pas duhet të fshihen nga sistemi.
“Kjo nuk mund të jetë një zgjidhje e menjëhershme. Nuk guxon që gjithçka të lihet vetëm në duart e kamerave dhe ‘Qytetit të Sigurt’. Kamerat janë një mjet në duart e MPB-së që duhet të zëvendësojnë një pjesë të detyrave të policëve, por nuk mund t’i përjashtojnë plotësisht ata. Policia duhet të jetë e pranishme në terren, sidomos për shkeljet që sistemi nuk i detekton”, paralajmëron Dejan Trpevski, inxhinier trafiku dhe ekspert gjyqësor.
Së bashku me të u analizuan statistikat e “Qytetit të Sigurt” në Shkup, të cilat BIRN i siguroi nga MPB-ja për tre muajt e parë pas fillimit zyrtar të sistemit, menjëherë pas deklaratave se në muajin prill në kryeqytet nuk kishte asnjë viktimë nga aksidentet rrugore.
Megjithatë, në maj situata ndryshoi. Në një aksident të rëndë në unazën e Shkupit humbën jetën tre të rinj 20-vjeçarë dhe babai i njërit prej tyre. Në një rast tjetër, jetën e humbi një motoçiklist 19-vjeçar, pasi u godit nga një shofer i dehur dhe nën ndikimin e drogës.
Statistikat për periudhën shkurt-prill nuk tregojnë një trend të qartë të uljes së numrit të viktimave në kryeqytet krahasuar me të njëjtën periudhë të tre viteve të fundit. Sipas Trpevskit, është ende herët për të nxjerrë përfundime për numrin e jetëve të shpëtuara.
Këtë vit, në tre muajt e parë të funksionimit zyrtar të “Qytetit të Sigurt”, në Shkup janë regjistruar katër viktima, ndërsa para dy vitesh kishte tre. Edhe më parë ka pasur muaj pa viktima, por kjo nuk ka sjellë domosdoshmërisht një mesatare më të ulët vjetore.
Ajo që është e dukshme tani është ulja e numrit të aksidenteve rrugore në kryeqytet krahasuar me tre vitet e kaluara.
“Për tre muajt e parë rezultatet janë inkurajuese. Numri i aksidenteve po bie; jo në mënyrë drastike, por ka një ulje të konsiderueshme”, vlerëson Trpevski.
Këtë e kanë vërejtur edhe qytetarët me të cilët bisedoi BIRN. Ata thonë se trafiku në Shkup është më i qetë, shoferët ndalojnë në semaforin e kuq dhe te vijat e bardha për këmbësorë, edhe pse ky lloj shkeljeje ende nuk regjistrohet nga kamerat.
Për momentin, sistemi gjeneron gjoba vetëm për tre lloje shkeljesh: tejkalim shpejtësie, kalim në semafor të kuq dhe drejtim të automjetit të paregjistruar. Shkelja më e zakonshme është tejkalimi i shpejtësisë mbi 50 km/h, ndërsa ndryshimi më i madh është te kalimi në të kuqe – në shkurt u dërguan 175 gjoba, ndërsa në muajt pasues numri ra nën 50.
Pritet që vendosja e më shumë kamerave, të cilat do të regjistrojnë edhe lloje të tjera shkeljesh, të sjellë rezultate më të mira. Nga MPB-ja është paralajmëruar zgjerimi i sistemit, por pa afate konkrete. Ajo që sipas Trpevskit mungon është krijimi i një sistemi të ri për trajtimin e pasojave në trafik, i cili duhet të nisë me edukimin që në kopshte.
“Në vendin tonë sistemi nuk është zhvilluar si duhet dhe shpesh ka boshllëqe. Për shembull, ministri doli publikisht dhe tha se do t’i ndjekin motoçiklistët e papërgjegjshëm. Kjo nuk duhet të jetë lajm apo njoftim, por procedurë e rregullt 24 orë në ditë, 7 ditë në javë”, thotë ai.
Ajo që nuk varet nga ministri dhe as nga faktori njerëzor është se kujt do t’i dërgojë gjobë sistemi.
“Sistemi nuk njeh emra, funksione apo pozita – ai regjistron vetëm shkeljen. Ligji vlen për të gjithë”, deklaroi Toshkovski para fillimit zyrtar të projektit.
Megjithatë, ekzistojnë përjashtime për automjetet me përparësi kalimi, si ambulancat dhe zjarrfikëset, por edhe automjetet e eskortës së ushtrisë dhe policisë, për të cilat vlejnë rregulla të veçanta kur janë në detyrë.
Sistemi u dërgon gjoba edhe këtyre automjeteve, por MPB-ja sqaron se më pas verifikohet nëse automjeti ka kryer vërtet shkelje apo jo. Nuk bëhet publike sa është numri i këtyre rasteve, me arsyetimin se ai ndryshon vazhdimisht. Kjo lë hapësirë për keqpërdorime, pasi incizimet fshihen pas 30 ditësh dhe humbet gjurma e shkeljes së regjistruar.
Nga Shërbimi i Urgjencës në Shkup, për shembull, deri më tani dy herë kanë dorëzuar listën e targave të automjeteve sanitare në MPB, në mënyrë që të mos paraqiten për secilën gjobë veçmas.
“Nëse do të duhej të paraqisnim secilën gjobë veç e veç, vetëm me këtë punë do të merreshim”, shpjegon Anita Dimovska, drejtuese e Ndihmës së Shpejtë në Shkup.
Çdo rast që përfundon në gjykatë duhet të shqyrtohet individualisht. Në shkurt, kur filluan të mbërrijnë gjobat nga “Qyteti i Sigurt”, gjykata u përball me 476 ankesa, ndërsa në mars ky numër ra në 65 dhe në prill në 38.
Nga MPB-ja thonë se numri i madh i ankesave në shkurt erdhi për shkak se kompani të ndryshme merrnin gjoba për automjete të dhëna me lizing dhe nxitonin të respektonin afatin ligjor prej tetë ditësh për ankesë.
Megjithatë, për shumë qytetarë zgjidhja gjyqësore ende po pritet. Seancat për ankesat e paraqitura në mes të shkurtit janë caktuar për muajin tetor. Midis tyre janë edhe rastet e qytetarëve që pretendojnë se kanë marrë gjoba për shpejtësi edhe pse kanë vozitur nën 50 km/h, pasi pranë kamerës janë tejkaluar nga motoçikleta, targat e të cilave regjistrohen më vështirë.
Proceset gjyqësore për ankesat ndaj gjobave të “Qytetit të Sigurt” nisën në mesin e majit. BIRN ndoqi seancën e parë. Në njërën anë të sallës ishte vendosur një projektor i madh. Ndërsa gjyqtarja Sanja Lazova-Stojanova analizonte sekondë pas sekonde videon e kamerës, i akuzuari dukej i pakënaqur. Ai ishte i bindur se nuk kishte kaluar në të kuqe, por incizimi tregoi të kundërtën – semafori ishte i verdhë kur ai nisi lëvizjen dhe i kuq kur hyri në kryqëzim pas dy automjeteve që po lëviznin para tij.
Shkeljen e kishte kryer vetëm pak ditë pas aktivizimit të sistemit në Shkup. Ai mori një gjobë prej 250 eurosh, 3.000 denarë shpenzime gjyqësore dhe ndalim drejtimi të automjetit për tre muaj.
“Tani ndalem që larg sapo shoh se drita e gjelbër po pulson”, tha ai pas seancës.
Ndryshime të tilla, nëse nuk mbeten vetëm deklarata para gjykatës, sjellin trafik më të sigurt. Këtë herë nën ndikimin e kamerave dhe gjobave të “Qytetit të Sigurt”.
Kjo megjithatë nuk vlen për rrugën Butelska, e gjatë rreth tre kilometra, ku ka vetëm një kamerë dhe mungojnë kontrollet e rregullta policore. Fundjavën e kaluar aty u vendosën pengesa rrugore për uljen e shpejtësisë. Nëse ato nuk japin rezultat, banorët kanë paralajmëruar se do të protestojnë sërish.
Ky publikim është realizuar me mbështetje financiare të Bashkimit Evropian. Përmbajtja është përgjegjësi e vetme e BIRN-it dhe nuk pasqyron domosdoshmërisht qëndrimet e Bashkimit Evropian.
https://prizma.mk/skopje-megu-kamerite-na-bezbeden-grad-i-realnosta-na-ulitsite/
