Pustec, 15 gusht Zhurnal.mk – Banorët e Pustecit, ku jeton komuniteti maqedonas në Shqipëri, prej vitesh presin që investimet e premtuara të bëhen realitet. Pavarësisht potencialit të madh natyror, kulturor dhe turistik të rajonit, infrastruktura e amortizuar dhe projektet e parealizuara thellojnë ndjenjën e neglizhimit dhe pabarazisë.
Banorët e Pustecit, edhe një herë, publikisht dhe përmes procedurave të përcaktuara me ligj, kanë ngritur shqetësimin se ekziston një mungesë kronike e investimeve publike në zonat ku jeton komuniteti maqedonas. Edhe pse zona ndodhet në zemër të Parkut Kombëtar të Prespës dhe ka një potencial të jashtëzakonshëm natyror e kulturor, rrugët mbeten të amortizuara, ndërsa projektet infrastrukturore janë të papërfunduara ose kanë mbetur vetëm në letër.
„Çdo ditë përballemi me probleme gjatë lëvizjes dhe kjo pengon drejtpërdrejt zhvillimin e turizmit dhe ekonomisë“, thotë një banor i Pustecit, i cili kërkon të mbetet anonim.
Pusteci u riemërtua në Liqenas, ndërsa më pas emri u rikthye sërish në Pustec
Maqedonasit në Pustec për shekuj me radhë kanë ruajtur gjuhën, fenë dhe kulturën e tyre, pavarësisht presioneve të shpeshta asimiluese. Gjatë periudhës së komunizmit, emri i komunës u ndryshua në „Liqenas“, ndërsa në vitin 2013 shteti riktheu sërish emrin origjinal – Pustec.
„Ne jemi maqedonas, por njëkohësisht edhe qytetarë të Shqipërisë. Kemi të drejtë për të njëjtat investime si të gjithë të tjerët“, shprehet një tjetër banor, duke theksuar se çështja nuk është vetëm ekonomike, por edhe çështje e barazisë dhe njohjes së identitetit.
Pavarësisht njoftimeve të shumta për projekte – nga programet gjermane për mbrojtjen e mjedisit deri te fondet evropiane për zhvillim të qëndrueshëm – sipas banorëve, efektet në jetën e përditshme të qytetarëve të Pustecit mbeten minimale.
„Dëgjojmë për miliona euro të ndara për investime, por rrugët tona vazhdojnë të duken sikur janë ndërtuar para gjysmë shekulli“, thotë një tjetër bashkëbisedues anonim.
Prespa, me liqenin e saj, llojet e rralla të shpendëve dhe lokalitetet arkeologjike, ka potencialin të shndërrohet në një nga destinacionet turistike më të rëndësishme në juglindje të Shqipërisë. Por, pa infrastrukturë cilësore, ky potencial mbetet i pashfrytëzuar.
Banorët kërkojnë transparencë për fondet e investuara ndër vite në rajon, si dhe një plan konkret dhe me afate të përcaktuara për rehabilitimin e rrugëve dhe zhvillimin e infrastrukturës lokale.
„Zhvillimi nuk mund të mbetet vetëm në dokumente dhe projekte, por duhet të shndërrohet në rezultate konkrete“, shprehen banorët.
Dinjitet përmes investimeve në të gjitha fushat e shoqërisë
Sipas banorëve, lufta për investime është njëkohësisht edhe luftë për dinjitet. Komuniteti maqedonas në Pustec këmbëngul se identiteti i tij nuk duhet të jetë arsye për neglizhim.
„Ne nuk kërkojmë asgjë më shumë se ajo që u takon të gjithë qytetarëve – rrugë, shkolla, shërbime shëndetësore dhe mundësi për zhvillim ekonomik. Ky është një e drejtë jonë“, thotë njëri prej banorëve.
Pusteci është një kronikë e qëndresës dhe shpresës. Nga brezat që kanë ruajtur gjuhën, traditën dhe kulturën maqedonase, deri te banorët e sotëm që vazhdojnë t’i kultivojnë këto vlera, ky komunitet është dëshmi se identiteti mund të ruhet edhe në kushtet më të vështira.
Por dëshira për të ruajtur vatrat shekullore nuk mjafton nëse nuk ekzistojnë kushte për një jetë dinjitoze. Prandaj, kërkesa për investime nuk është vetëm nevojë ekonomike, por edhe kërkesë për një të ardhme në të cilën Prespa do të jetë urë lidhëse mes kulturave, ndërsa Pusteci shembull i barazisë.
Banorët besojnë se pikërisht përmes investimeve publike mund të hapet rruga drejt zhvillimit – rrugë që do të lidhin vendbanimet, shkolla që do ta forcojnë komunitetin dhe projekte turistike që bukurinë natyrore do ta shndërrojnë në fuqi ekonomike.
„Nëse dikur paraardhësit tanë e shkruanin historinë e tyre në këngë të trishtuara pranë zjarrit, sot ajo histori shkruhet në shifra dhe raporte. Por këto shifra duhet të shndërrohen në rrugë, shkolla dhe shërbime shëndetësore“, thotë një banor i moshuar.
Premtimet e parealizuara nga Tirana rrisin ndjenjën e neglizhimit te komuniteti maqedonas
Me çdo projekt të ri që mbetet vetëm në letër, rritet ndjenja se Pusteci është harruar – sikur të ishte vetëm një shënim në dokumentet administrative dhe jo një vend i gjallë, me njerëz që çdo ditë përpiqen për një jetë më të mirë.
Premtimet e parealizuara krijojnë përshtypjen se zëri i banorëve lokalë nuk arrin deri te qendra e vendimmarrjes. Por, me çdo kërkesë të re publike për barazi, rritet edhe shpresa se komuniteti maqedonas do të marrë atë që i takon – qasje të barabartë në investime dhe trajtim të barabartë me të gjithë qytetarët e tjerë të Shqipërisë.
Kjo shpresë nuk është vetëm politike apo ekonomike, por edhe thellësisht simbolike: shpresa që komuniteti maqedonas në Pustec të shihet dhe të njihet dhe që identiteti i tij të mos jetë arsye për neglizhim, por urë lidhëse mes komuniteteve.
Banorët e Pustecit besojnë se lufta e tyre është pjesë e një historie më të gjerë – asaj se si komunitetet pakicë në Shqipëri kërkojnë të trajtohen me dinjitet dhe si qytetarë të barabartë.
„Ne nuk kërkojmë privilegje, por vetëm atë që është normale – rrugë, shkolla dhe shërbime shëndetësore“, theksojnë ata.
Pikërisht në këtë mesazh të thjeshtë qëndron thelbi i kërkesës së tyre: e drejta për investime nuk është luks, por bazë për një jetë normale dhe dinjitoze.
„Ilinden“-Tiranë kërkon që faqja zyrtare e Bashkisë Pustec të jetë e disponueshme edhe në gjuhën maqedonase
Shoqata maqedonase „Ilinden“-Tiranë i ka drejtuar një kërkesë zyrtare kryetarit të Bashkisë Pustec, kryetarit të Këshillit Bashkiak dhe anëtarëve të Këshillit, me të cilën kërkon që faqja zyrtare e bashkisë, përveç gjuhës shqipe, të jetë e disponueshme edhe në gjuhën maqedonase.
Nisma bazohet në Ligjin nr. 96/2017 „Për mbrojtjen e pakicave kombëtare në Republikën e Shqipërisë“, i cili garanton të drejtat e pakicave kombëtare, përfshirë të drejtën për përdorimin e gjuhës së tyre në komunikimin me organet e vetëqeverisjes vendore në zonat ku ato jetojnë tradicionalisht.
Nga shoqata maqedonase „Ilinden“-Tiranë theksojnë se mundësimi i faqes zyrtare të Bashkisë Pustec edhe në gjuhën maqedonase do të përbënte një hap të rëndësishëm drejt zbatimit praktik të të drejtave të pakicës kombëtare maqedonase.
Sipas tyre, kjo do të përmirësonte qasjen e qytetarëve në informacionet publike, do të avancojë komunikimin me institucionet lokale dhe do të kontribuojë në rritjen e transparencës institucionale, respektimin e diversitetit gjuhësor e kulturor dhe zbatimin e qëndrueshëm të standardeve kombëtare dhe ndërkombëtare për mbrojtjen e të drejtave të pakicave kombëtare.
Kërkesa i është dërguar edhe Komisionerit për Mbrojtjen nga Diskriminimi, si dhe Avokatit të Popullit të Republikës së Shqipërisë.
