Shkup, 22 tetor – Në Maqedoninë e Veriut provimi i jurisprudencës në gjuhën shqipe nuk ka qenë i mundur më parë, duke shkaktuar dekada pakënaqësie dhe kërkesash nga studentët dhe juristët shqiptarë. Për herë të parë, në tetor 2026, Ministria e Drejtësisë, e udhëhequr nga ministri Jeton Shasivari, ka dalë me një propozim që ky provim të mund të jepet në gjuhën shqipe, konkretisht 2 lëndë/provime në gjuhën shqipe dhe 2 lëndë në gjuhën maqedonase, pjesa praktike. Kjo zgjidhje ka ngjallur debate, ku nga një anë koalicioni VLEN e ka cilësuar si fundin e një padrejtësie shumëvjeçare, ndërsa kryeministri Hristijan Mickoski ka këmbëngulur se gjuha maqedonase mbetet gjuhë bazë e sistemit gjyqësor (“lingua franca”), dhe studentët kërkojnë që provimi të jetë 100% në gjuhën shqipe pa ndarje. Kjo është e hera e parë që këto 12 provime të jepen edhe në gjuhën shqipe, shkruan “Zhurnal.mk”.
Pas rreth 60 viteve provimet e jurisprudencës edhe në shqip!
Për më shumë se 50 vite, kandidatët shqiptarë në Maqedoninë e Veriut janë detyruar ta japin provimin e jurisprudencës vetëm në gjuhën maqedonase. Megjithatë, pas presioneve të shumta nga lëvizjet studentore dhe partitë politike, ka pasur lëvizje institucionale. Kështu që kjo është hera e parë pas shumë dekadash (rreth 57-60 vite) që hapet zyrtarisht mundësia e zhvillimit të pjesës më të madhe të provimit të jurisprudencës në gjuhën shqipe në këtë vend, megjithëse debatet rreth kushtit të gjuhës maqedonase për provimet praktike mbeten ende aktive.
Përfaqësuesit e koalicionit VLEN e kanë cilësuar këtë propozim (12 lëndë në shqip dhe 2 në maqedonisht) si një hap gjigant që i jep fund një padrejtësie 35-vjeçare ndaj juristëve shqiptarë.
Ata e shohin këtë si një formulë funksionale që respekton si ligjin për përdorimin e gjuhëve, ashtu edhe Kushtetutën, duke ruajtur pjesën praktike në gjuhën zyrtare të gjykatave (maqedonisht) për të garantuar zbatueshmërinë e provimit.
Përballë kritikave nga opozita shqiptare, si nga BDI-ja dhe ASH-ja, dhe studentët që kërkojnë provim 100% në shqip, VLEN ka deklaruar se kjo është një zgjidhje konkrete dhe reale. Ata akuzojnë partitë e mëparshme se në dy dekada qeverisje nuk bënë asnjë hap para, duke ofruar vetëm premtime boshe.
Megjithatë, për shkak se studentët ende po shprehin pakënaqësi dhe opozita e quan “gjysmak”, koalicioni mbetet nën presion për të parë nëse ky draft do të pësojë ndryshime gjatë procedurave në Qeveri dhe Parlament, shkruan “Zhurnal.mk”.
Që në vitin 2024 pritej ndryshim i këtyre procedurave
Ministria e Drejtësisë kishte përgatitur një ndryshim ligjor që në vitin 2024, i cili synonte të mundësonte dhënien e provimit në gjuhën shqipe. Megjithatë, për shkak të ndryshimeve në përbërjen e Parlamentit dhe formimit të qeverisë së re, ky propozim nuk u votua kurrë dhe mbeti i bllokuar.
Propozim-ligji i vitit 2024, i cili ishte përgatitur nga Ministria e Drejtësisë, parashikonte që provimi i jurisprudencës të mundësohej plotësisht në gjuhën shqipe, duke u bazuar drejtpërdrejt në Ligjin për Përdorimin e Gjuhëve të vitit 2019.
Propozimi synonte të ndryshonte nenet specifike të Ligjit për Provimin e Jurisprudencës, ku nuk ekzistonte asnjë pengesë eksplicite kushtetuese që e ndalonte shqipen, por thjesht mungonte rregullimi ligjor që do të detyronte Ministrinë të siguronte komisione dhe materiale në dy gjuhë.
Dokumenti dhe amendamentet ishin krejtësisht gati për t’u futur në procedurë parlamentare në fillim të vitit 2024. Mirëpo, me afrimin e zgjedhjeve parlamentare dhe ndryshimin e tërësishëm të përbërjes së Kuvendit dhe Qeverisë, ky propozim u hoq nga agjenda ligjore dhe mbeti i bllokuar në sirtarë.
Opozita e tanishme shqiptare, siç është BDI-ja dhe shoqatat studentore argumentojnë se ligji ekzistues i vitit 2019 tashmë e përcakton gjuhën shqipe si gjuhë zyrtare. Prandaj, ata thonë se nuk ka pasur nevojë për propozime të reja apo “ndarje lëndësh”, pak shqip e pak maqedonisht, por thjesht duhej të zbatohej e drejta kushtetuese që garanton provimin 100% në shqip.
Për shkak se partitë politike shqiptare e kanë përdorur këtë çështje gjatë fushatave zgjedhore për vite me radhë, opinioni publik dhe studentët e shohin modelin aktual të ministrit Jeton Shasivari si një “riciklim” të premtimeve të vjetra, por me një kompromis që detyron studentët të japin sërish një pjesë të provimit në maqedonisht.
Kjo është edhe arsyeja pse opozita dhe shoqatat e studentëve po e kundërshtojnë modelin aktual të koalicionit VLENç ata argumentojnë se zgjidhja e pastër (100% në shqip) ka qenë e shkruar dhe e gatshme që në vitin 2024, ndërsa modeli i ri sjell një kompromis që rikthen gjuhën maqedonase në pjesën praktike, shkruan “Zhurnal.mk”.
Propozimi i Shasivarit, zgjidhje më e shpejtë dhe më e arritshme
Ministria argumenton se meqenëse gjuha maqedonase është “lingua franca” në sistemin gjyqësor të Maqedonisë së Veriut dhe të gjitha dokumentet zyrtare të gjykatave hartohen në këtë gjuhë, mbajtja e pjesës praktike në maqedonisht siguron që kandidatët të jenë të përgatitur për proceset reale gjyqësore.
Ky propozim (12 lëndë në shqip dhe 2 në maqedonisht) është zgjidhja më e shpejtë dhe më e arritshme për të thyer barrierën shumëvjeçare, duke shmangur bllokimet e plota nga partitë maqedonase në Qeveri dhe Parlament.
Ky propozim mundëson që studentët aktualë të fillojnë menjëherë dhënien e provimit (pjesën dërrmuese prej 12 lëndësh) në gjuhën shqipe. Refuzimi i plotë mund ta kthejë çështjen në pikën zero, duke penalizuar gjenerata të tëra që presin diplomimin dhe punësimin.
Në politikë, ndryshimet shpesh vijnë me hapa gradualë. Duke u pranuar ky ligj, zyrtarizohet për herë të parë e drejta e përdorimit të shqipes në këtë provim, gjë që krijon një precedent ligjor mbi të cilin mund të ndërtohet më tej në të ardhmen për të kërkuar 100% të drejtat.
Pasi të kalojnë provimin, këta juristë do të punojnë në gjykatat e Maqedonisë së Veriut, ku gjuha maqedonase mbetet gjuhë e procesit. Dhënia e 2 lëndëve praktike në maqedonisht shihet si një mjet për t’i bërë ata më konkurrues dhe të aftë në terrenin real ligjor, shkruan “Zhurnal.mk”.
