Prespë, 4 shtator Zhurnal.mk – Pas vitesh gjatë të cilave tërheqja e ujit ndryshoi pamjen e bregut të Prespës, këtë vit uji u rikthye. Bashkë me të u kthyen edhe njerëzit – në plazhe, pranë ujit, në perëndim të diellit dhe në fshatrat që gjatë verës sërish marrin ritmin e tyre të njohur.
Nga Kranji deri në Gorno Dupeni, gjatë ditës sërish dëgjohet zhurma e fëmijëve duke luajtur në ujë, ndërsa në mbrëmje, psherëtimat e qeta dhe ëndërrimtare shpërthejnë përballë perëndimit buzë liqenit dhe peizazheve që duken sikur janë krijuar për fotografi.
Të jesh sërish në Prespë, qoftë edhe për një kohë të shkurtër, është privilegj dhe bekim. Një arsye më shumë që historia e Prespës të jetë e gjallë gjatë gjithë vitit.
Maria Sarevska-Todorovska
Foto: Igor Todorovski
Fshatrat dhe plazhet të radhitura si mollët e Prespës
Pjesa jugore e rajonit maqedonas të Prespës, me fshatrat dhe plazhet e shtrira përgjatë bregut të liqenit, këtë vit sërish jeton me ritmin e saj veror.
Në Gorno Dupeni, Sllivnicë, Pretor dhe Kranj, Prespa përjetohet drejtpërdrejt – si një peizazh që ende i përket edhe njeriut që jeton aty, e jo vetëm vizitorit që vjen gjatë verës.
Ajo që vazhdon të mahnitë më shumë është se, gjatë rrugës drejt pjesës më jugore, e cila përfundon me fshatin Gorno Dupeni dhe tashmë plazhin legjendar e sërish të gjallëruar „Dupeni Beach“, Prespa shfaqet ndryshe – qetë, gjerë dhe me gjurmë turistike pothuajse të padukshme.
Këtu qëndrohet në plazh deri në perëndim të diellit dhe edhe pak më gjatë, fillimisht për fotografi të paharrueshme, e më pas për qetësi dhe bashkim me peizazhin e liqenit.
Në momente të rralla mund t’ju duket se edhe ju bëheni pjesë e pikës së fundit të diellit që shkrihet me flakërimin mbi male.
Gorno Dupeni është një nga vendbanimet më jugore në pjesën maqedonase të Prespës, i vendosur rrëzë malit Baba, ndërsa pamja e liqenit gradualisht bëhet pjesë e peizazhit të përditshëm. Këtu natyra dhe hapësira e fshatit ende preken pa një kufi të qartë.
Në vend të komplekseve të mëdha turistike, bregu ruan ndjesinë e një vendi ku vera vjen pa shumë zhurmë, por me të gjitha ndryshimet e saj.
Bregu nuk është i njëjtë në maj, qershor apo gusht. Nëse i keni ndjekur ndër vite ndryshimet e tërheqjes dhe ngritjes së nivelit të ujit, mund t’i dalloni saktësisht pikat ku keni qëndruar në tokë të thatë apo në ujë para dhjetë, pesë apo një viti.
Të lexoni gjurmët e ndryshimeve në rërë, në guaskat e thyera të nxjerra nga uji në breg, apo në guaskat e sapogjetura në ujë, të cilat mund t’i nxirrni vetë edhe pa maskë zhytjeje – është në dorën tuaj nëse do t’i lini të pahapura, duke ruajtur përgjithmonë misterin nëse ndoshta brenda tyre fshihet ndonjë perlë.
Sekretin do ta marrë me vete ai të cilit do t’ia dhuroni.
Përgjatë bregut, përmes një peizazhi ku ndërrohen arat, pemishtet, shtëpitë e fshatit dhe horizonti i liqenit, rruga të çon drejt Sllivnicës.
Sllivnica është një nga plazhet më të preferuara në këtë anë të Prespës. Mbi fshat, në pyllin e dendur gjetherënës në shpatet e Babës, ndodhet manastiri i Sllivnicës „Lindja e Shën Mërisë“, ku mund të mbushni ujë shërues dhe t’i dorëzoheni hapësirës së krijuar për qetësi, sikur po i dorëzoheni një përqafimi të gjithanshëm dhe të pakufishëm të shpirtërores.
Dikur një nga vendet më të njohura të grumbullimit veror në këtë pjesë të Prespës, Pretori edhe sot është vend ku njerëzit vijnë për liqenin, plazhin dhe pushimin. Pas sezonit, ai sërish i kthehet qetësisë karakteristike të kësaj pjese të fushëgropës.
Kranji, ndërkaq, e plotëson pamjen e Prespës jugore me afërsinë e drejtpërdrejtë me liqenin dhe atmosferën e fshatit. Këtu Prespa nuk është vetëm destinacion turistik, por edhe hapësirë ku liqeni, toka e punueshme, shtëpitë dhe rrugët janë pjesë e të njëjtit peizazh.
Pikërisht në këto kalime të vogla – nga fshati në breg, nga rruga në plazh, nga arat drejt horizontit të liqenit – dallohet karakteri i kësaj pjese të Prespës.
Pasuri që i mbledh gjatë rrugës
Në këtë pjesë të Prespës nuk shkohet vetëm për plazh. Gjatë rrugës gjithmonë ka një arsye për të ndaluar.
Njëra prej tyre është Kurbinova, ku, në përqafimin e malit Baba, ndodhet kisha „Shën Gjergji“, e ndërtuar në gjysmën e dytë të shekullit XII dhe e shpallur monument kulture.
Ajo është më e njohur për afreskun e engjëllit të Lajmërimit, fytyra e të cilit është paraqitur edhe në kartëmonedhën prej 50 denarësh.
Edhe pse kisha aktualisht nuk është e hapur për vizitorë për shkak të punimeve restauruese, rruga drejt saj gjithmonë të çon drejt një pamjeje madhështore të malit dhe veçanërisht panoramës së Liqenit të Prespës, pothuajse gjithmonë të qetë.
Sepse në këtë pjesë të Prespës nuk shkoni vetëm për plazh dhe not, as vetëm sepse këtu ndodhet shtëpia familjare e paraardhësve tuaj, apo sepse vini për fundjavë me rekomandimin dhe ftesën e miqve.
Ditët nuk planifikohen. Përkundrazi, rrethina ju fton ta mbushni ditën me bukuritë që ju ndalojnë gjatë rrugës.
Nëse qëndroni pranë plazheve të Prespës, do të bindeni se një vizitë e vetme në fshatrat piktoreske rrëzë Babës nuk do të jetë e mjaftueshme.
Fshati prespan Lubojno është një nga vendet pranë të cilit nuk mund të kaloni thjesht pa u ndalur. I njohur për arkitekturën me karakteristika të një vendbanimi të vogël urban, për shtëpitë e vjetra autentike të arkitekturës tradicionale dhe për nëntë kishat e tri kapelat, Lubojno është i mbrojtur si trashëgimi kulturore kombëtare.
Ndonjëherë, duke kaluar nëpër fshat, ju duket sikur po kaloni nëpër një hapësirë ku pjesë të së kaluarës ende qëndrojnë para syve.
Nuk mund të mos ndaleni, qoftë edhe fshehurazi, për t’u fotografuar pranë ndonjërës prej shtëpive – të banuara apo të lëna ashtu siç kanë qenë dikur, si një fotografi e ngrirë nga një kohë tjetër.
Më tej, rruga të çon drejt Brajçinos, fshatit nëpër të cilin rrjedh lumi Brajçinska, i njohur për ujin e tij kristal të pastër, duke e ndarë fshatin në Mahallën e Sipërme dhe Mahallën e Poshtme.
Ndaloni për të pushuar, mbushni ujë mali dhe ndieni shpërthimin e jetës që rrjedh përmes jush.
Këtu duhet të ndaloni edhe për festën e Shën Premtes, e cila tradicionalisht festohet më 7 dhe 8 gusht, si festa kryesore e fshatit dhe si rast për „Takimet e Brajçinos“.
Prespa nuk është vendi ku duhet patjetër të bëni diçka
Prandaj, kur dikush pyet se çfarë interesante mund të bëhet në Prespë, njohësi i mençur i Prespës do ta përjetojë këtë si një pyetje retorike.
Sepse Prespa nuk është vend ku duhet patjetër të bëni diçka, ku vizitori duhet të argëtohet në mënyrën tradicionale, të paracaktuar.
Këtu nuk vini për zhurmën e rrugëve, suveniret apo argëtimin.
Këtu edhe vizitori i informuar, edhe ai kureshtar, e dinë njësoj pse vijnë: jo për të marrë, por për të përjetuar.
Për të përthithur bukurinë e paçmueshme të shtrirë nga qielli deri në tokë dhe gjithçka në mes, ajrin e freskët malor të ledhatuar nga ujërat e buta të liqenit, trashëgiminë shpirtërore shekullore të shtrirë në lartësi dhe bukurinë natyrore të huazuar nga përjetësia, të ruajtur në një hapësirë që nuk i përket askujt dhe askund, përveç hyjnores.
Këtu as fotografitë nuk janë të nevojshme. Çdo moment i paharrueshëm dhe i papërsëritshëm bëhet një fotografi polaroid në kujtesën tuaj.
Dhe largoheni me ndjesinë se keni qenë pjesë e diçkaje që nuk ndodh vetëm gjatë verës – ajo jehonë e qetësisë së natyrës, me të cilën njihet Prespa.
