Sofje, 21 tetor Zhurnal.mk – Ilijana Jotova kryeson me 47,3 për qind të mbështetjes para zgjedhjeve presidenciale në Bullgari, më 25 tetor, por qëndrimet e saj të deritanishme nuk paralajmërojnë ndryshim në politikën bullgare ndaj Maqedonisë. Edhe pse bën thirrje për dialog, presidentja aktuale e Bullgarisë mbetet e prerë se ndryshimet kushtetuese dhe përfshirja e bullgarëve në Kushtetutën e Maqedonisë janë kusht për vazhdimin e negociatave me Bashkimin Evropian. Pyetja për Shkupin është nëse një mandat i ri do të hapte hapësirë për marrëveshje apo do ta forconte bllokadën aktuale.
Sondazhi i fundit i agjencisë „Market Links“, i publikuar më 21 tetor në televizionin bullgar bTV, tregon se dyshja presidenciale Ilijana Jotova – Kiril Vëlçev gëzon mbështetjen e 47,3 për qind të qytetarëve.
Në vendin e dytë renditen Andrej Gjyrov dhe Georgi Kandev me 30,6 për qind, ndërsa lideri nacionalist i partisë „Rilindja“, Kostadin Kostadinov, ka 10,3 për qind të mbështetjes.
Hulumtimi është realizuar nga 13 deri më 19 tetor, me një mostër prej 1.006 qytetarësh të rritur. Pjesëmarrja e parashikuar në zgjedhje është rreth 39 për qind, prandaj pritet që të ketë një raund të dytë më 1 nëntor, nëse konfirmohet kjo pjesëmarrje.
Epërsia e Jotovës nuk është rezultat i izoluar. Edhe sondazhet e mëparshme të agjencive „Mjara“, „Gallup“ dhe „Alfa Research“ e renditnin atë në vendin e parë, me mbështetje prej rreth 45 deri në 48 për qind.
Por për Maqedoninë është shumë më e rëndësishme se çfarë politike do të ndiqte Jotova sesa sa e madhe është epërsia e saj ndaj kundërkandidatëve.
## Jotova tashmë e drejton Bullgarinë, qëndrimet e saj janë të njohura
Ilijana Jotova nuk është një figurë e re në krye të shtetit bullgar. Ajo mori detyrën e presidentes më 23 janar 2026, pas dorëheqjes së Rumen Radevit, i cili iu bashkua politikës partiake.
Koalicioni i tij „Bullgaria Progresive“ fitoi zgjedhjet parlamentare në prill, duke siguruar 131 nga 240 vendet në Kuvend. Më 8 maj, Radev u zgjodh kryeministër.
Jotova tani garon në zgjedhjet presidenciale me mbështetjen e të njëjtit grupim politik dhe të Partisë Socialiste Bullgare.
Kjo do të thotë se një mandat i mundshëm i ri i Jotovës do të siguronte vazhdimësi politike mes institucionit presidencial dhe qeverisë së Radevit.
Kjo vazhdimësi ka rëndësi të drejtpërdrejtë për marrëdhëniet me Maqedoninë.
Si Radev, ashtu edhe Jotova prej vitesh mbajnë qëndrimin se përparimi i Maqedonisë drejt Bashkimit Evropian duhet të lidhet me përmbushjen e detyrimeve nga korniza negociuese evropiane, përfshirë ndryshimet kushtetuese.
Jotova nuk ka publikuar asnjë paralajmërim se pas marrjes së një mandati të ri do të hiqte dorë nga ky kusht.
## Çfarë i tha Jotova Siljanovska-Davkovës?
Qëndrimi i saj u bë më i qartë gjatë takimit me presidenten e Maqedonisë, Gordana Siljanovska-Davkova, më 10 qershor 2026, në kuadër të samitit të Procesit të Bashkëpunimit të Evropës Juglindore.
Sipas njoftimit zyrtar të Presidencës bullgare, Jotova atëherë kërkoi që Maqedonia t’i përmbushë detyrimet nga kompromisi evropian i vitit 2022.
Ajo theksoi se përfshirja e bullgarëve në Kushtetutën e Maqedonisë nuk është vetëm kërkesë bullgare, por pjesë e kornizës së dakorduar të negociatave me Bashkimin Evropian.
Njëkohësisht, ajo kërkoi respektimin e të drejtave të qytetarëve që identifikohen si bullgarë dhe ndërprerjen e gjuhës së urrejtjes.
Këtu qëndron dallimi i rëndësishëm mes pritjeve politike në Shkup dhe qëndrimit zyrtar në Sofje.
Qeveria e Maqedonisë kërkon garanci se pas ndryshimeve të mundshme kushtetuese nuk do të hapen çështje të reja dypalëshe që do t’i bllokonin negociatat.
Jotova, përkundrazi, konsideron se korniza ekzistuese negociuese tashmë i përcakton detyrimet dhe se përmbushja e tyre duhet t’i paraprijë përparimit të mëtejshëm.
Për Maqedoninë, kjo do të thotë se suksesi i mundshëm zgjedhor i Jotovës nuk do të përbënte një fillim të ri në kontestin me Bullgarinë, por vazhdim të qëndrimeve tashmë të njohura.
## E hapur për bisedime, por pa hequr dorë nga kushtet
Më 3 tetor, gjatë vizitës në Bllagoevgrad, Jotova foli përsëri për Maqedoninë.
Sipas Agjencisë Telegrafike Bullgare, ajo deklaroi se Sofja mbetet e hapur për bisedime me Shkupin, por pa ultimatume dhe pa hequr dorë nga politika e saj evropiane.
Po atë ditë, Presidenca bullgare njoftoi se Jotova i kishte bërë thirrje kryeministrit Hristijan Mickoski që ta lexonte me kujdes politikën evropiane të zgjerimit.
Mesazhi i saj ishte se Maqedonia nuk duhet ta paraqesë çështjen vetëm si një kontest dypalësh me Bullgarinë, pasi kushtet tashmë janë përfshirë në procesin evropian.
Ky qëndrim ndryshon drejtpërdrejt nga përpjekjet e Qeverisë së Maqedonisë për të siguruar garanci shtesë nga Bashkimi Evropian.
Më 2 tetor, pas takimit me presidenten e Komisionit Evropian, Ursula von der Leyen, Mickoski kërkoi që Bashkimi Evropian të përfshihej më aktivisht në bisedimet me Bullgarinë.
Ai theksoi se Maqedonia nuk kërkon që Brukseli të mbajë anën e saj, por të ndihmojë në krijimin e një zgjidhjeje me detyrime të qarta dhe pa mundësi për hapjen e vazhdueshme të kushteve të reja.
Dallimi mes dy qëndrimeve mbetet thelbësor. Shkupi kërkon parashikueshmëri për fazat e ardhshme të procesit, ndërsa Sofja këmbëngul që fillimisht të zbatohet ajo që tashmë është dakorduar.
## Çështjet historike mbeten temë e ndjeshme
Jotova nuk kufizohet vetëm te ndryshimet kushtetuese kur flet për Maqedoninë.
Më 3 tetor, ajo përshëndeti kthimin e eshtrave të car Samuilit në Bullgari, duke e paraqitur këtë ngjarje si një sukses të rëndësishëm për historinë dhe identitetin bullgar.
Edhe më herët, ajo ka mbrojtur në mënyrë aktive qëndrimet historike bullgare, përfshirë çështjet që lidhen me të kaluarën e përbashkët dhe figurat historike.
Këto tema mbeten të ndjeshme në marrëdhëniet mes Maqedonisë dhe Bullgarisë, pasi interpretimet e historisë dhe çështjet e identitetit prej vitesh shkaktojnë mosmarrëveshje politike.
Në deklaratat e saj gjatë tetorit, Jotova ngriti edhe rastin e Iva Mihajllovës nga Koçani, për të cilën autoritetet bullgare kërkojnë mundësi trajtimi mjekësor në Bullgari.
Presidentja bullgare e paraqet këtë rast si çështje të mbrojtjes së të drejtave të një personi që identifikohet si bullgare. Nga ana tjetër, institucionet e Maqedonisë duhet të respektojnë edhe procedurat ligjore vendore që lidhen me këtë rast.
Kjo tregon se agjenda dypalëshe nuk përfundon me kushtin formal për ndryshimin e Kushtetutës. Në të mbeten edhe çështjet e të drejtave të pakicave, trashëgimisë historike dhe trajtimit të rasteve konkrete.
## Sa mund ta ndryshojë presidentja politikën bullgare?
Edhe pse Jotova ka ndikim të rëndësishëm politik, presidentja bullgare nuk e përcakton e vetme politikën e shtetit në Bashkimin Evropian.
Sipas Kushtetutës së Bullgarisë, Qeveria udhëheq politikën e brendshme dhe të jashtme. Këshilli i Ministrave përcakton qëndrimet që përfaqësuesit bullgarë mbrojnë në institucionet e BE-së.
Megjithatë, presidentja ka rol të rëndësishëm diplomatik dhe politik. Përmes takimeve ndërkombëtare, paraqitjeve publike dhe nismave institucionale, ajo mund të ndikojë në përmirësimin e klimës së marrëdhënieve me fqinjët.
Në rrethanat aktuale, kjo do të thotë se Jotova mund të ndihmojë në rifillimin e komunikimit të drejtpërdrejtë mes Shkupit dhe Sofjes, por nuk mund ta ndryshojë e vetme kornizën negociuese evropiane ose t’i heqë në mënyrë të njëanshme kushtet.
Një faktor tjetër është shumica parlamentare e „Bullgarisë Progresive“. Qeveria e Radevit ka numër të mjaftueshëm deputetësh për ta zbatuar politikën e saj pa pasur nevojë për një koalicion të gjerë.
Prandaj, një mandat i ri presidencial i Jotovës do të nënkuptonte përafrim institucional me qeverinë, e jo ndryshim të politikës në Sofje.
## A mund të ndryshojë diçka për Maqedoninë?
Në analizën e pasojave të mundshme duhet të dallohen dy çështje: dialogu politik dhe procesi formal evropian.
Sa i përket dialogut, ekziston hapësirë për përmirësim. Jotova deklaron publikisht se është e gatshme për bisedime, ndërsa në qershor tashmë zhvilloi një takim të drejtpërdrejtë me Siljanovska-Davkovën.
Mbajtja e kontakteve të rregullta mund të ulë tensionet dhe të mundësojë bashkëpunim më sistematik në ekonomi, infrastrukturë dhe çështjet ndërkufitare.
Por situata është më e ndërlikuar sa u përket negociatave evropiane.
Komisioni Evropian, në raportin për Maqedoninë të nëntorit 2025, konstatoi se ndryshimet kushtetuese ende nuk janë miratuar. Në qershor 2026, edhe presidenti i Këshillit Evropian, Antonio Costa, përsëriti se ato mbeten hapi i domosdoshëm i radhës për hapjen e grupit të parë të kapitujve negociues.
Kjo tregon se problemi nuk varet më vetëm nga marrëdhëniet politike mes pushteteve në Maqedoni dhe Bullgari, por edhe nga vendimet e miratuara të institucioneve evropiane.
Edhe nëse Sofja tregon më shumë fleksibilitet diplomatik, ajo nuk mund ta ndryshojë e vetme të gjithë procesin negociues.
Nga ana tjetër, nuk duhet përjashtuar mundësia e bisedimeve më intensive për mënyrën e përmbushjes së detyrimeve, monitorimin e tyre dhe garancitë shtesë politike që kërkon Maqedonia.
Megjithatë, deri më tani Jotova nuk ka paraqitur ndonjë propozim konkret për një zhvillim të tillë.
## Zgjedhjet mund të sjellin mandat të ri, por jo domosdoshmërisht politikë të re
Katër ditë para votimit, sondazhet tregojnë një epërsi të konsiderueshme të Jotovës, por rezultati përfundimtar mbetet në duart e votuesve bullgarë.
Deklaratat e saj të deritanishme nuk japin bazë për të pritur ndryshim të kushtit bullgar për ndryshimet kushtetuese. Njëkohësisht, gatishmëria e saj për bisedime lë hapësirë për komunikim diplomatik.
Për Maqedoninë, pyetja thelbësore nuk është vetëm se kush do të jetë president i Bullgarisë pas 25 tetorit ose pas raundit të mundshëm të dytë më 1 nëntor.
Më e rëndësishme është nëse Shkupi dhe Sofja do të arrijnë të gjejnë një mekanizëm përmes të cilit detyrimet e dakorduara do të zbatohen pa hapjen e vazhdueshme të mosmarrëveshjeve të reja politike.
Qëndrimet e deritanishme të Jotovës tregojnë se politika bullgare do të vazhdojë në të njëjtën linjë. Nëse kjo vazhdimësi do të shoqërohet me dialog më konstruktiv, do të varet nga veprimet konkrete të të dyja qeverive dhe nga roli i Bashkimit Evropian.
Për momentin, sondazhet japin përgjigjen se kush kryeson në garën presidenciale në Bullgari, por jo nëse rezultati zgjedhor do të sjellë ndonjë ndryshim në procesin e integrimit evropian të Maqedonisë.
