Shkup, 29 tetor, Zhurnal.mk – Bashkimi Evropian e ka vendosur shtetin e së drejtës dhe reformat demokratike në qendër të procesit të zgjerimit.
Por, ndërsa kërkesat ndaj vendeve kandidate janë bërë më të rrepta, një nga kriteret historike të anëtarësimit ka humbur peshë në metodologjinë e negociatave: mbrojtja e pakicave kombëtare.
Ky është paralajmërimi i një analize të përgatitur për Komisionin e Peticioneve të Parlamentit Evropian nga studiuesja Gwendolyn Sasse, e cila evidenton një mospërputhje mes mënyrës se si BE-ja i formulon standardet e zgjerimit dhe rolit që çështjet e pakicave vazhdojnë të luajnë në vendimet politike për anëtarësimin.
Studimi argumenton se qasja Fundamentals First, e cila synon t’u japë përparësi reformave themelore, e ka zvogëluar dukshmërinë e mbrojtjes së pakicave si kusht më vete për anëtarësim.
Në kriteret e Kopenhagës të vitit 1993, respektimi dhe mbrojtja e pakicave përmendeshin shprehimisht krahas demokracisë, shtetit të së drejtës dhe të drejtave të njeriut.
Por në riformulimin e prioriteteve të zgjerimit në vitin 2013 dhe në metodologjinë e re të vitit 2020, kjo kërkesë është përfshirë brenda kategorive më të gjera të të drejtave themelore dhe mosdiskriminimit.
Sipas autores, ndryshimi nuk është thjesht gjuhësor. Mungesa e një trajtimi të veçantë mund të dobësojë monitorimin dhe të krijojë paqartësi mbi standardet që duhet të përmbushin vendet kandidate.
Ballkani, aty ku boshllëku bëhet politik
Rëndësia e këtij problemi është veçanërisht e dukshme në Ballkanin Perëndimor, ku mosmarrëveshjet ndëretnike dhe çështjet e pakicave kanë ndikuar prej dekadash marrëdhëniet mes shteteve dhe perspektivën e tyre evropiane.
Analiza përmend veton greke ndaj Shqipërisë, veton bullgare ndaj Maqedonisë së Veriut dhe marrëveshjet ndërmjet Serbisë dhe Kosovës si shembuj të peshës që këto çështje kanë në politikën e zgjerimit.
Paradoksi, sipas studimit, qëndron në faktin se BE-ja vazhdon t’i trajtojë çështjet e pakicave si elemente të rëndësishme për stabilitetin dhe sigurinë rajonale, ndërsa metodologjia e negociatave nuk u jep atyre të njëjtën dukshmëri si kriter më vete.
Problemi ndërlikohet nga mungesa e standardeve plotësisht të harmonizuara brenda vetë Bashkimit Evropian. Shtetet anëtare kanë qasje të ndryshme ndaj njohjes së pakicave, të drejtave gjuhësore, autonomisë dhe përfaqësimit politik.
Kjo krijon vështirësi për një proces anëtarësimi që synon të mbështetet në kritere objektive dhe të zbatueshme në mënyrë të barabartë.
Parlamenti Evropian kërkon më shumë peshë
Studimi evidenton një dallim mes Komisionit Evropian dhe Parlamentit Evropian. Në rezolutën e tij të marsit 2026 për strategjinë e zgjerimit, Parlamenti riafirmoi shprehimisht rëndësinë e të drejtave të pakicave, duke kërkuar përfaqësim efektiv, mbrojtje të identitetit kulturor dhe gjuhësor, arsimim në gjuhët e pakicave dhe luftë kundër krimeve të urrejtjes.
Autorja propozon që Parlamenti Evropian të përdorë më fuqishëm raportet, seancat dëgjimore dhe mekanizmat e monitorimit për ta rikthyer këtë kriter në qendër të procesit.
Një instrument i rëndësishëm është edhe kompetenca e Parlamentit për të dhënë ose refuzuar miratimin e traktateve të anëtarësimit.
Analiza sugjeron gjithashtu përfshirjen më sistematike të të drejtave të pakicave në raportet për vendet kandidate dhe forcimin e bashkëpunimit me Këshillin e Evropës dhe OSBE-në.
Për Ballkanin Perëndimor, mesazhi është se përparimi në reforma nuk e eliminon domosdoshmërish ndikimin e mosmarrëveshjeve politike mbi anëtarësimin.
Nëse BE-ja nuk përcakton standarde më të qarta dhe të qëndrueshme për mbrojtjen e pakicave, vendet kandidate mund të vazhdojnë të përballen me një proces ku kriteret teknike dhe vendimmarrja politike nuk përputhen gjithmonë.
Pikërisht ky është boshllëku që evidenton studimi: një kriter i zbehur në metodologjinë e zgjerimit, por ende me peshë të konsiderueshme në fatin evropian të Ballkanit. (AP)
