Në raportin e ri, Komisioni Evropian evidenton përparim në sektorin e energjetikës. Cilat vlerësime pozitive i konsideroni më të rëndësishme për punën e Ministrisë?
Në raportin e Komisionit Evropian përmenden reforma dhe rezultate konkrete në sektorin e energjetikës. Për ne është veçanërisht e rëndësishme që përparimi vërehet në disa fusha, duke filluar nga korniza ligjore dhe zhvillimi i tregut të energjisë elektrike, deri te efikasiteti energjetik, ndërlidhja infrastrukturore dhe mbrojtja e qytetarëve në gjendje të cenueshme.
Komisioni veçon Ligjin për Burimet e Ripërtëritshme të Energjisë, ndryshimet në kornizën ligjore për efikasitetin energjetik dhe miratimin e metodologjisë për matjen e varfërisë energjetike. Me këta hapa po vendosim rregulla më bashkëkohore për investimet dhe prodhimin e energjisë më të pastër. Njëkohësisht, mund t’i orientojmë më saktë masat drejt familjeve që kanë më së shumti nevojë për mbështetje.
Komisioni veçon edhe funksionalizimin e tregut të energjisë elektrike brenda ditës. Ky treg funksionon që nga maji i vitit 2026 dhe mundëson tregtim më fleksibil, më afër kohës së furnizimit. Kjo është veçanërisht e rëndësishme duke pasur parasysh rritjen e prodhimit të energjisë elektrike nga dielli dhe era.
Komisioni Evropian përmend gjithashtu rifunksionalizimin e naftësjellësit Selanik–Shkup si një kontribut të rëndësishëm për sigurinë e furnizimit në rajon. Në raport përmendet edhe marrëveshja që MEPSO ka lidhur me qendrën rajonale të koordinimit SEleNe. Përmes kësaj marrëveshjeje forcohet koordinimi në menaxhimin e rrjetit të transmetimit të energjisë elektrike.
I rëndësishëm për ne është edhe vlerësimi për forcimin e kapaciteteve të Ministrisë. Institucioni është themeluar në vitin 2024. Paralelisht me kompletimin e stafit, kemi përgatitur ligje dhe kemi punuar në zbatimin e projekteve strategjike. Vlerësimet pozitive janë konfirmim i punës së punonjësve të Ministrisë dhe institucioneve me të cilat bashkëpunojmë.
Sipas vlerësimit të përgjithshëm të Komisionit, vendi shënon njëfarë përparimi dhe mbetet mesatarisht i përgatitur. Ne i theksojmë rezultatet e evidentuara nga Komisioni dhe i pranojmë rekomandimet për punën e mëtejshme, veçanërisht në zbatimin e ligjeve dhe forcimin e kapaciteteve teknike.
Çfarë rezultatesh sjellin këto reforma dhe çfarë nënkuptojnë për të ardhmen e prodhimit vendor të energjisë?
Kjo shihet më së miri nga të dhënat për burimet e ripërtëritshme të energjisë. Sipas raportit, ato përbëjnë 58,22 për qind të kapacitetit të përgjithshëm të instaluar dhe 46,37 për qind të prodhimit vendor të energjisë elektrike. Bëhet fjalë për dy tregues të ndryshëm. I pari i referohet kapacitetit të centraleve të instaluara, ndërsa i dyti energjisë elektrike të prodhuar. Të dy treguesit dëshmojnë për rolin gjithnjë e më të rëndësishëm të energjisë diellore, të erës dhe ujit në sistemin tonë energjetik.
Aktualisht janë në përgatitje 67 projekte energjetike, me kapacitet të përgjithshëm të planifikuar prej 4.416 megavatësh. Bëhet fjalë kryesisht për energji diellore dhe të erës. Potenciali është i konsiderueshëm. Megjithatë, për ndërtimin e kapaciteteve të planifikuara dhe fillimin e prodhimit nevojiten investime, leje përkatëse, kushte për kyçje dhe zhvillim i rrjetit të transmetimit të energjisë elektrike.
Prandaj, zhvillimin e burimeve të reja të energjisë e lidhim me modernizimin e rrjetit dhe magazinimin e energjisë. Synimi ynë është të tërheqim investime dhe të sigurojmë që rrjeti të jetë në gjendje ta pranojë dhe transmetojë në mënyrë të sigurt energjinë e prodhuar, në mënyrë që përfitimet t’i kenë si ekonomia, ashtu edhe qytetarët.
Ankandi i parë për garancitë e origjinës, i organizuar nga MEMO më 28 tetor, është një shembull i zhvillimit të tregut. U ofruan 35.000 garanci për energjinë elektrike të prodhuar nga era, prej të cilave u shitën 34.000. Këto garanci u mundësojnë kompanive të dëshmojnë origjinën e ripërtëritshme të energjisë që përdorin, gjë që është gjithnjë e më e rëndësishme për veprimtarinë e tyre dhe konkurrueshmërinë në tregjet e eksportit.
Vazhdojmë të zbatojmë planet për energjetikë dhe klimë, si dhe të rinovojmë ndërtesat publike për t’i bërë ato më efikase nga pikëpamja energjetike. Programi i miratuar parasheh që çdo vit të rinovohen 3 për qind e fondit të përfshirë të ndërtesave publike në nivel qendror. Qëllimi i këtij detyrimi është ulja e konsumit dhe shpenzimeve, si dhe përmirësimi i kushteve të punës.
Gazifikimi është një nga prioritetet tuaja kryesore. Cilat rezultate dëshmojnë përparimin në ndërlidhjen rajonale të gazit?
Rezultati më i dukshëm është ndërtimi i interkonektorit me Greqinë. Përmes tij fitojmë një drejtim të ri furnizimi, me kapacitet fillestar të planifikuar prej 1,5 miliardë metrash kub në vit. Të dhënat e publikuara nga Ministria më 28 tetor tregojnë gjendjen deri më 19 tetor. Deri në atë datë ishin dorëzuar 64 kilometra gypa, 43 kilometra ishin salduar, ndërsa 18 kilometra ishin vendosur në kanale. Shpronësimi ishte përfunduar në masën 97 për qind.
Komisioni Evropian thekson se gazsjellësi me Greqinë është në ndërtim e sipër, me përfundim të planifikuar në vitin 2027. Ai do të mundësojë qasje në burime dhe drejtime shtesë të furnizimit përmes sistemit grek dhe do të përmirësojë ndërlidhjen energjetike të Maqedonisë me rajonin.
Hapi i dytë i madh është marrëveshja për ndërlidhjen me Serbinë. Kontrata për pjesën maqedonase është nënshkruar më 27 gusht dhe përfshin projektimin dhe ndërtimin e një segmenti me gjatësi prej 22,4 kilometrash. Vlera e kontratës është 29,4 milionë euro, ndërsa përfundimi është planifikuar deri në fund të vitit 2028. Me nënshkrimin e saj është bërë kalimi nga faza përgatitore në atë të realizimit. Që gazsjellësi të funksionojë në tërësi, është e nevojshme që projektet në të dyja anët e kufirit të harmonizohen.
NOMAGAS është anëtarësuar gjithashtu në kornizën e bashkëpunimit të Korridorit Vertikal të Gazit. Në këtë mënyrë e forcojmë bashkëpunimin me operatorët dhe shtetet e tjera, duke krijuar kushte që interkonektorët tanë të bëhen pjesë e një sistemi më të gjerë rajonal.
Në Kuvend këto lidhje i kam quajtur autostrada energjetike të shtetit. Pas këtij përcaktimi qëndrojnë ndërtimi i gazsjellësit me Greqinë, marrëveshja për lidhjen me Serbinë dhe korniza e bashkëpunimit rajonal. Secili prej këtyre hapave kontribuon në krijimin e një sistemi energjetik më të ndërlidhur dhe më rezistent.
Çfarë përfitimesh do të kenë ekonomia dhe qytetarët nga gazifikimi? Si e harmonizoni rekomandimin evropian për çmimet me mbrojtjen e amvisërive?
Përfitimet më të rëndësishme nga lidhjet e gazit janë zgjerimi i mundësive të furnizimit dhe siguria më e madhe. Qasja në më shumë drejtime furnizimi krijon kushte më të mira për konkurrencë ndërmjet furnizuesve dhe ul varësinë nga një lidhje e vetme. Furnizimi i sigurt me energji është një nga kushtet më të rëndësishme që kompanitë të mund ta planifikojnë prodhimin dhe investimet e tyre në afat të gjatë.
Gazsjellësit ndërmjet shteteve përbëjnë bazën. Që përfitimet të arrijnë te më shumë kompani, institucione publike dhe amvisëri, duhet të zhvillohet edhe rrjeti i brendshëm i shpërndarjes. Nevojiten zgjidhje që janë ekonomikisht të arsyeshme për përdoruesit.
Komisioni Evropian thekson se EMV-ja e shet energjinë elektrike me çmim që nuk i mbulon plotësisht shpenzimet dhe vlerëson se funksionimi i saj duhet të jetë financiarisht i qëndrueshëm. Ne e kuptojmë këtë vërejtje. Megjithatë, gjatë çdo ndryshimi të mundshëm të çmimit duhet të merret parasysh edhe ndikimi në standardin jetësor të qytetarëve dhe në ekonomi.
Sipas vlerësimit tonë, çmimi i shitjes së EMV-së për furnizimin e rregulluar mund edhe të dyfishohet nëse kalohet menjëherë në përcaktimin e plotë të këtij çmimi sipas tregut. Ky vlerësim i referohet vetëm çmimit të shitjes së EMV-së. Një ndryshim i tillë do të krijonte presion të madh mbi çmimet përfundimtare dhe mund të rrezikonte standardin jetësor të qytetarëve dhe funksionimin e ekonomisë.
Prandaj, ne po shmangim me vetëdije ndryshimet e menjëhershme. Synimi ynë është t’i mbrojmë qytetarët dhe ekonominë nga goditjet e çmimeve. Për ta forcuar financiarisht sektorin energjetik, nevojitet një qasje graduale, e cila do t’i mbrojë amvisëritë dhe ekonominë nga bartja e menjëhershme e gjithë barrës mbi ta.
Kjo kërkon nga ne rritjen e prodhimit vendor, funksionim më efikas të EMV-së, kontroll të shpenzimeve dhe mbështetje më të orientuar për amvisëritë në gjendje të cenueshme. Reformat duhet të zbatohen gradualisht, mbi bazën e llogaritjeve reale dhe me mbrojtje të qartë për ata që nuk mund ta përballojnë rritjen e menjëhershme të shpenzimeve. Integrimi evropian dhe mbrojtja e standardit jetësor duhet të ecin së bashku.
Pas rrëzimit të interpelancës, me çfarë mesazhi e përmbyllni debatin parlamentar për punën tuaj?
Çdo ministër duhet të japë rregullisht llogari për punën e tij. Në fillim të fjalimit tim i falënderova deputetët që, përmes paraqitjes së interpelancës, më dhanë mundësinë ta prezantoj në tërësi punën e Ministrisë. E respektoj të drejtën e opozitës për të parashtruar pyetje dhe për të kërkuar përgjegjësi. Qytetarët kanë të drejtë të marrin përgjigje të qarta për çështje konkrete.
Në Kuvend prezantuam ndryshimet ligjore, projektet infrastrukturore, masat për efikasitet energjetik, ndërlidhjen rajonale dhe përparimin në transparencë. Puna duhet të vlerësohet në bazë të rezultateve të arritura në këto fusha. Për gazifikimin kemi të dhëna konkrete për ndërtimin, harmonizimi evropian dëshmohet përmes legjislacionit të miratuar, ndërsa për zhvillimin e tregut flasin mekanizmat që tashmë janë funksionalë.
Bashkëpunimi me Kuvendin dha rezultate edhe gjatë miratimit të Ligjit për Energjetikë. Gjatë përgatitjes së ligjit, grupi i punës mbajti 15 takime. Më pas pasuan konsultimet publike dhe harmonizimi me Komunitetin e Energjisë. Gjatë procedurës parlamentare u paraqitën 74 amendamente, prej të cilave 64 u pranuan. Kjo dëshmon se propozimet duhet të shqyrtohen sipas përmbajtjes së tyre dhe se bashkëpunimi për çështje me interes afatgjatë shtetëror është i mundur.
Në fund të fjalimit theksova se mospajtimi politik me një vendim nuk dëshmon vetvetiu se ai është i paligjshëm. Për një pretendim të tillë duhet të identifikohet vendimi konkret dhe të paraqiten dëshmi. I njëjti parim vlen edhe për ne. Kur flasim për rezultate, duhet të jemi në gjendje t’i mbështesim ato me fakte.
Me votimin përfundoi procedura e interpelancës. Megjithatë, detyrimi ynë për të dhënë llogari vazhdon. Gjetjet pozitive të Komisionit Evropian dhe përparimi në projekte janë bazë e mirë për punën e mëtejshme. Kritikat e argumentuara dhe vërejtjet konstruktive duhet t’i marrim parasysh gjatë drejtimit të institucionit.
Në pjesën përmbyllëse të fjalimit tuaj theksuat se funksioni është i përkohshëm, ndërsa përgjegjësia ndaj shtetit mbetet. Cilat rezultate e dëshmojnë më së miri këtë përgjegjësi?
Një nga shembujt më të qartë është mënyra se si e informojmë publikun. Ministria e Energjetikës, Minierave dhe Lëndëve të Para është ministria e vetme me vlerësim prej 100 për qind në Indeksin e Transparencës Aktive për vitin 2026, të përgatitur nga Qendra për Komunikime Qytetare. Bëhet fjalë për një vlerësim të pavarur të publikimit të informacioneve. Ky është një rezultat i rëndësishëm për një institucion që ekziston pak më shumë se dy vjet.
Përgjegjësia dëshmohet edhe përmes rezultateve financiare. Sipas të dhënave të Ministrisë, arkëtimi i kompensimeve koncesionare në sektorin minerar është rritur nga rreth 561,5 milionë denarë në vitin 2024, në rreth 1,222 miliardë denarë në vitin 2025. Diferenca është më shumë se 660 milionë denarë. Janë evidentuar edhe 53 kontrata koncesionare të ndërprera, ndërsa mbikëqyrja vjetore inspektuese është forcuar me edhe tre inspektorë.
Në sektorin e energjetikës, përgjegjësia shihet në përcaktimin e rregullave, planifikimin dhe ndjekjen e zbatimit të tyre. Kemi një kornizë të re ligjore, mekanizma tregu që tashmë funksionojnë, infrastrukturë në ndërtim dhe programe për efikasitet energjetik. Është e rëndësishme që publiku të dijë se çfarë është përfunduar, çfarë është në proces dhe cilët janë hapat e ardhshëm.
Rezultatet janë fryt i punës së punonjësve të Ministrisë dhe institucioneve kompetente, si dhe i bashkëpunimit me partnerët ndërkombëtarë. Komisioni Evropian evidenton një pjesë të këtij përparimi. Për ne është e rëndësishme që ai të vazhdojë të kontribuojë në furnizim më të sigurt, kushte më të mira për investime dhe shfrytëzim më efikas të energjisë dhe burimeve natyrore.
Në fund të fjalimit e theksova thelbin e përgjegjësisë sonë: „Funksioni është i përkohshëm. Përgjegjësia ndaj shtetit mbetet.“ Kjo do të thotë se rezultatet duhet të jenë të verifikueshme dhe për çdo vendim duhet të jemi në gjendje të japim arsyetim. Interesi publik mbetet kriteri kryesor mbi të cilin e bazojmë punën tonë.
