Shkup, 25 maj, Zhurnal.mk – Paralajmërimi i fundit i Organizata e Kombeve të Bashkuara për Ushqim dhe Bujqësi se bota ka vetëm gjashtë deri në dymbëdhjetë muaj kohë për të shmangur një krizë të re ushqimore globale nuk është thjesht një alarm ekonomik. Ai përfaqëson një sinjal serioz se tensionet gjeopolitike në Lindjen e Mesme po rrezikojnë jo vetëm tregjet e energjisë, por edhe stabilitetin ushqimor global.
Në qendër të këtij paralajmërimi ndodhet Ngushtica e Hormuzit, një nga korridoret më të rëndësishme detare në botë. Përmes saj kalon një pjesë e madhe e tregtisë globale të naftës, gazit dhe lëndëve të para. Çdo ndërprerje e qarkullimit në këtë zonë do të sillte menjëherë rritje të çmimeve të energjisë, ndërsa efekti domino do të prekte pothuajse të gjithë zinxhirin e prodhimit ushqimor.
Energjia dhe ushqimi – një lidhje më e fortë se sa duket
Krizat ushqimore moderne nuk shkaktohen vetëm nga mungesa e prodhimit bujqësor. Në ekonominë globale, bujqësia është e lidhur ngushtë me energjinë, transportin dhe industrinë kimike. Rritja e çmimit të naftës dhe gazit nënkupton automatikisht rritje të kostove të transportit, prodhimit të plehrave artificiale dhe funksionimit të mekanizmave bujqësorë.
Sipas FAO-s, skenari më i rrezikshëm do të zhvillohej në disa faza. Fillimisht do të rriteshin çmimet e energjisë, më pas çmimet e plehrave dhe farave, duke sjellë ulje të rendimenteve bujqësore. Pas kësaj do të vinte rritja e çmimeve të produkteve bujqësore dhe në fund një valë e re e inflacionit ushqimor global.
Kjo situatë tashmë ka filluar të japë sinjalet e para. Indeksi i çmimeve të ushqimit i FAO-s është rritur për të tretin muaj radhazi, kryesisht si rezultat i tensioneve në Lindjen e Mesme dhe kostove më të larta të energjisë.
Vendet më të rrezikuara
Ndikimi nuk do të jetë i njëjtë për të gjitha shtetet. Vendet më të goditura pritet të jenë ekonomitë më të varfra në Azi, Afrikë dhe Amerikën Latine, të cilat varen nga importi i plehrave azotike nga Lindja e Mesme dhe kanë kapacitete të kufizuara për të absorbuar goditjet ekonomike.
Në shumë prej këtyre vendeve, qytetarët tashmë shpenzojnë pjesën më të madhe të të ardhurave për ushqim. Çdo rritje e re e çmimeve mund të sjellë pasoja sociale dhe politike, përfshirë protesta, destabilitet dhe rritje të varfërisë.
Nga ana tjetër, edhe vendet evropiane nuk janë plotësisht të mbrojtura. Edhe pse Bashkimi Evropian ka kapacitete më të mëdha ekonomike, fermerët evropianë vazhdojnë të përballen me kosto të larta të prodhimit, sidomos për energjinë dhe plehrat artificiale.
Sfida për Evropën
Komisioni Evropian aktualisht po punon për një strategji të re mbi sigurinë ushqimore dhe plehrat artificiale. Megjithatë, Brukseli është fokusuar më shumë në masa afatgjata, si riciklimi i mbetjeve bujqësore dhe zhvillimi i alternativave ekologjike.
Problemi qëndron te fakti se tregu po përballet me rrezik afatshkurtër, ndërsa zgjidhjet e propozuara kërkojnë vite për të dhënë rezultat. Për këtë arsye, disa ekspertë argumentojnë se nevojiten masa të menjëhershme për të ulur kostot e prodhimit, përfshirë lehtësime fiskale ose rishikim të tarifave për importin e plehrave.
Rreziku i një efekti global domino
Kriza e mundshme ushqimore nuk do të ishte vetëm çështje ekonomike. Historia ka treguar se rritja drastike e çmimeve të ushqimit shpesh lidhet me trazira sociale dhe destabilitet politik. Krizat e mëparshme ushqimore kanë kontribuar në protesta masive dhe tensione në shumë rajone të botës.
Pikërisht për këtë arsye, FAO po u bën thirrje qeverive që të veprojnë urgjentisht për të garantuar rrugë alternative tregtare, për të shmangur ndalimet e eksportit të ushqimit dhe për të mbrojtur zinxhirët humanitarë të furnizimit.
Nëse tensionet në Lindjen e Mesme përshkallëzohen dhe Ngushtica e Hormuzit përballet me bllokim serioz, pasojat nuk do të kufizohen vetëm në tregjet e energjisë. Ato mund të përkthehen shumë shpejt në çmime më të larta në supermarketet e gjithë botës, duke e kthyer krizën gjeopolitike në krizë të drejtpërdrejtë për konsumatorët.
