Shkup, 7 shtator, Zhurnal.mk – Dokumentet arkivore që dëshmojnë për periudhën para dhe pas 8 shtatorit 1991 tregojnë mozaikun shtetformues të Maqedonisë dhe krijimin përfundimtar të shtetit të pavarur maqedonas në kushte të ndryshimeve të mëdha politike. Këto akte historike e paraqesin në detaje kornizën institucionale të Maqedonisë së atëhershme, duke trasuar rrugën nga zgjedhjet e para demokratike, përmes vullnetit referendar të qytetarëve, e deri te konstituimi kushtetues i shtetit sovran maqedonas. Për to në një intervistë për MIA flet drejtori i Arkivit maqedonas, Dimitar Bogeski, i cili thekson se dokumentet arkivore na mundësojnë ta ndjekim procesin e krijimit të shtetit të pavarur maqedonas, i cili zhvillohej në kushte të ndryshimeve të mëdha politike, përmes akteve konkrete juridike dhe politike.
Për herë të parë Arkivi e hap arkivën dhe para publikut i paraqet fletën origjinale të votimit nga referendumi, procesverbalet nga vendvotimet dhe një sërë dokumentesh të lidhura me përgatitjen dhe organizimin e referendumit. Pas konstituimit të Kuvendit të parë shumëpartiak, thekson ai, pasojnë një sërë dokumentesh të rëndësishme që e trasojnë rrugën drejt pavarësisë: Deklarata për sovranitetin e Republikës së Maqedonisë e 25 janarit 1991; Vendimi për shpalljen e referendumit i 26 korrikut 1991; Deklarata me rastin e vullnetit plebishitar të shprehur nga qytetarët më 17 shtator 1991, si dhe Kushtetuta e Republikës së Maqedonisë e 17 nëntorit 1991.
Secili prej këtyre dokumenteve, sipas tij, ka vendin e vet kyç në proces. Përveç deklaratave dhe akteve kushtetuese të përmendura, siç thotë për MIA, vlerë të veçantë historike dhe juridike kanë dokumentet e lidhura me zbatimin praktik dhe rezultatet përfundimtare të referendumit. Vlera e tyre e veçantë, thekson ai, qëndron në faktin se secili prej tyre shënon një hap konkret institucional.
