Shkup/Bruksel, 31 tetor Zhurnal.mk – Aventurizmi i von der leyenit tregon se be-ja nuk ka kapiten në krye të anijes. Ne e kemi thënë dhe paralajmëruar se plani për krijimin e njëfarë „BE-Kanadanisë” është një virus i rrezikshëm, gjë që tashmë u dëshmua edhe në Montreal. Megjithatë, problemi është shumë më i madh, sepse goditja e parë ndaj kësaj ideje të Ursula von der Leyen erdhi nga Gjermania, ndërsa e dyta nga Donald Trump dhe nga vetë brenda Kanadasë. Prandaj, me të drejtë shtrohet pyetja: a është i dënuar të dështojë edhe plani për zgjerimin e BE-së drejt Ballkanit, një çështje veçanërisht e rëndësishme për Maqedoninë, e cila ka pritur kaq gjatë për anëtarësim, pikërisht për shkak të mungesës së koordinimit dhe faktit se anija evropiane duket se nuk ka kapiten?
Jo shumë kohë më parë shkruam se nga laboratori i presidentes së Komisionit Evropian, Ursula von der Leyen, kishte dalë një virus i quajtur „BE-Kanadania”. Atëherë paralajmëruam se bëhej fjalë për një virus të rrezikshëm, që synon bashkimin e BE-së dhe Kanadasë në një lloj strukture të re transatlantike. Von der Leyen e nisi këtë „operacion” pasi u bë e qartë se Islanda nuk kishte ndërmend të anëtarësohej plotësisht në BE, për të shmangur cenimin e sovranitetit, identitetit dhe ekonomisë së saj.
Deri ku ka arritur ideja e „BE-Kanadanisë”? Ajo u pengua në Montreal, pikërisht në samitin BE-Kanada. Megjithatë, të thuash se u pengua nuk mjafton, sepse kjo çështje meriton një analizë më të thellë, e cila mund të na hapë dritare për të parë më qartë se ku ndodhet sot bota dhe si janë pozicionuar fuqitë e saj. Kështu mund të kuptojmë më mirë se në çfarë pozicioni do të ulet Maqedonia në BE.
Mund të mendohej se bëhej fjalë për një gabim frojdian, pra se nëndërgjegjja e presidentes së Komisionit Evropian kishte folur, kur ajo shpiku një koncept të quajtur „anëtarësim i asociuar pa anëtarësim” për Kanadanë. Ndërsa për vendet e Ballkanit Perëndimor, të cilat janë kandidate për anëtarësim, ekziston edhe një shpjegim shtesë: një periudhë prove prej 15 vjetësh. Natyrisht, kjo nuk është ndonjë gabim frojdian, por një përpjekje e dëshpëruar për të gjetur një rrugëdalje nga pozicioni në të cilin ndodhet BE-ja në tabelën globale të shahut.
Mbretëresha është para rënies, sepse kjo ide nuk është përpunuar as brenda vetë Evropës dhe as në konsultim me aleatët, e aq më pak me fuqitë globale si Kina dhe Rusia. Më poshtë do të shpjegojmë pse kjo është e rëndësishme.
Sapo hapi paketën e ofertës për Kanadanë, Von der Leyen mori menjëherë një paralajmërim nga kancelari gjerman Friedrich Merz, i cili bëri të qartë se Berlini nuk pajtohet me këtë ofertë dhe se ajo duhet të tërhiqet. Këtu lind menjëherë pyetja: kush është kapiteni i anijes së BE-së dhe a ka ajo fare një kapiten? A ka konsultime ndërmjet Brukselit dhe vendeve anëtare?
Pavarësisht kësaj goditjeje nga Gjermania, Von der Leyen deklaroi se nuk heq dorë nga ideja e saj që Kanadaja të bëhet anëtare e asociuar e BE-së. Tani është rënë dakord që deri në samitin e ardhshëm të kërkohet një terminologji e re. Por çfarë mund të zgjidhë ndryshimi i terminologjisë?
Maqedonia mund të dëshmojë nga përvoja e saj se terminologjia nuk ka zgjidhur asnjë problem, përkundrazi, ka krijuar probleme të reja. Problemi kryesor qëndron te standardet e dyfishta të BE-së, të cilat shihen pikërisht në rastin e Kanadasë, por që mund të evidentohen edhe te vende si Ukraina apo Moldavia. Procesi i negociatave për anëtarësim në BE është komprometuar plotësisht! Prandaj, tani do të kërkohet një dalje përmes formulimeve të reja, për të dalë nga balta ku është zhytur BE-ja bashkë me gjithë Evropën, ndërsa anëtarësimi do të zëvendësohet me një partneritet të përforcuar. Tingëllon e njohur, apo jo?
BE-ja si „Eurovision”
Çfarë nënkupton, sipas presidentes së Komisionit Evropian dhe ekipit të saj, dhënia e statusit të anëtarësimit të asociuar për Kanadanë?
„Kjo është e hapur vetëm për partnerët tanë më të afërt jashtë Evropës, të cilët janë të gatshëm të hapin së bashku horizonte të reja – të përcaktojnë drejtimin, të mendojnë përtej kufijve të partneritetit tonë të sotëm, drejt versionit më ambicioz të asaj që mund të ndërtojmë… Dhe nuk mund të imagjinoj një partner më të natyrshëm se Kanadaja, me të cilën mund ta nisim këtë rrugëtim. Kanadaja nuk mund të bëhet anëtare e plotë e BE-së për arsye gjeografike”, deklaroi Von der Leyen.
Gjeografia nuk është pengesa më e madhe, sepse Traktati i Lisbonës mund të hapë një dritare të caktuar mundësish, nëse ekziston vullneti. Megjithatë, BE-ja nuk është „Eurovision”. Këto manovra të BE-së po ndiqen me vëmendje nga fuqitë dhe ekonomitë e mëdha, para së gjithash nga Shtetet e Bashkuara të Amerikës, të cilat përmes presidentit Donald Trump paralajmëruan se e ashtuquajtura „BE-Kanadania” përbën kërcënim për interesat amerikane.
Përgjigjja e parë kundërvepruese e Uashingtonit mund të jetë vendosja e tarifave doganore si për Kanadanë, ashtu edhe për BE-në. As Kina nuk do të qëndrojë duarkryq. Është plotësisht e mundur që në samitin e APEC-ut, i cili do të mbahet në qytetin kinez Shenzhen më 18 dhe 19 nëntor të këtij viti, ku është paralajmëruar pjesëmarrja e Putinit, Xi Jinpingut dhe Trumpit, të diskutohet edhe për këtë bashkim transatlantik. Në prapavijë shihen edhe konturat e Australisë, e cila është identifikuar si një bazë serioze për sigurimin e mineraleve të rralla nga kompanitë e BE-së.
Bota nuk është Perëndim i egër
Ky është njëri prej problemeve që mund ta rrëzojë planin e Brukselit, por ka edhe shumë të tjerë. Problemin e dytë e pamë pikërisht në Montreal dhe, siç thotë populli, goditja erdhi nga afër.
Kryeministri i Kebekut u dërgoi një letër të hapur liderëve të BE-së dhe Komisionit Evropian, duke u kërkuar që, para se të nisin aventurën me autoritetet kanadeze, të kenë parasysh se, sipas Kushtetutës së Kanadasë, provincat kanë të drejtë të shprehin qëndrimin e tyre. Kjo do të thotë se janë të nevojshme konsultimet edhe me to.
Kryeministri i Kebekut, provincës së dytë më të madhe të Kanadasë, Paul St-Pierre Plamondon, vendosi t’u drejtohet publikisht përmes rrjeteve sociale, pasi nuk iu lejua të mbante një fjalim zyrtar në samit, ndonëse ai po mbahej pikërisht në Kebek.
Arsyeja mund të jetë edhe përpjekja për të shmangur ndonjë skandal politik, pasi pikërisht ai udhëheq fushatën për shkëputjen e Kebekut nga Kanadaja, çka do të thotë se është separatist. Kjo është një çështje serioze e brendshme në marrëdhëniet mes Otavës dhe Montrealit, ndërsa një problem shtesë paraqesin edhe klauzolat ndërkombëtare, të cilat në këtë rast nuk mund të anashkalohen.
Për shembull, në kuadër të BRICS-it ekzistojnë ide për projekte të mëdha ekonomike, të cilat kërkojnë bashkimin e ekonomive të fuqishme, si India apo Kina. Por edhe këto nisma përballen me pengesa ligjore, sepse bota nuk është Perëndim i Egër, por funksionon mbi bazën e konventave dhe rregullave ndërkombëtare. Në këtë rast bëhet fjalë për normat që janë nën ombrellën e Organizatës Botërore të Tregtisë.
Dhe kështu, BE-ja ngeci me Ballkanin dhe u pengua edhe me Kanadanë. Standardet e dyfishta po i kthehen si bumerang.
Zëvendëso pretendimet me formulime të kujdesshme.
