Shkup, 1 qershor Zhurnal.mk – Një parti politike për çdo 27 mijë banorë në vend, me tendencë për krijimin e subjekteve të reja. Kjo është panorama aktuale në Maqedoninë e Veriut, ku gjatë viteve të fundit tregu politik ka pësuar lëvizje të dukshme sa i përket numrit të partive politike.
Nëse në fund të vitit 2023 në vend ishin të regjistruara 62 parti politike, në fund të vitit 2024 numri i tyre arriti në 64, ndërsa deri në fund të majit 2026 ai ka shkuar në 69. Megjithatë, kjo shifër pritet të rritet më tej, pasi ditëve të fundit po mbahen kuvende themeluese për parti të reja dhe po paralajmërohen iniciativa të tjera politike.
Kjo ngre pyetjen nëse bëhet fjalë për zgjerim të ofertës ideologjike apo për motive pragmatike që synojnë pjesëmarrjen në pushtet dhe përfitimet që ai sjell. Një gjë është e sigurt: zgjedhjet po afrohen.
Më shumë parti, më shumë zgjedhje për qytetarët
Sociologët dhe analistët politikë nuk e shohin si problem rritjen e numrit të partive. Përkundrazi, ata vlerësojnë se kjo u jep qytetarëve më shumë alternativa në ditën e votimit. Mbijetesa e partive të reja, sipas tyre, do të varet nga angazhimi, programi dhe rezultatet konkrete që arrijnë të ofrojnë.
Nga Gjykata Themelore Civile e Shkupit konfirmojnë trendin në rritje.
“Deri në këtë moment, në Regjistrin Unik të Partive Politike të udhëhequr nga gjykata janë regjistruar gjithsej 69 parti politike. Aktualisht nuk ka ndonjë procedurë aktive për regjistrimin e një partie të re. Në fund të vitit 2024 ishin të regjistruara 64 parti, ndërsa në fund të vitit 2023 numri ishte 62”, bëjnë të ditur nga gjykata.
Hapësirë për energji të re politike
Para pak ditësh në Tetovë u mbajt kuvendi themelues i partisë së re “Lidhja Shqiptare”, e formuar nga krahu i ish-Aleancës për Shqiptarët i udhëhequr nga Ziadin Sela. Ai u detyrua të krijojë subjekt të ri politik pasi humbi betejën gjyqësore me Arben Taravarin për trashëgiminë juridike të Aleancës për Shqiptarët.
Ndërkohë, sonte në Shkup do të hapet selia qendrore e Partisë së Kroatëve në Maqedoni, e regjistruar gjatë gjysmës së dytë të vitit të kaluar. Kryetari i saj, Nenad Nemet, vlerëson se formimi i partive të reja sjell cilësi në politikë.
“Mënyra më e mirë për të arritur qëllime politike është përmes krijimit të një partie. Pothuajse çdo komunitet etnik në vend ka disa parti – turqit, serbët, romët, vllehët. Tani edhe kroatët kanë partinë e tyre të parë. Nëse duam ndryshime përmes rrugës demokratike, atëherë rruga kalon përmes partive politike”, thotë Nemet.
Edhe ish-kryetari i Shkupit, Trifun Kostovski, ka paralajmëruar formimin e një partie të re, e cila sipas tij nuk do të ketë karakter kombëtar apo fetar, por do të mbështetet në patriotizëm dhe në ndërtimin e së ardhmes së vendit.
“Ka hapësirë për parti të reja. Partitë ekzistuese nuk realizuan premtimet e tyre. Më e rëndësishmja është vizioni. Ne duam të sjellim energji të re, të mobilizojmë qytetarët, të largojmë urrejtjen nga shoqëria dhe të ofrojmë një drejtim të ri”, deklaroi Kostovski.
Po ashtu, ish-kryetari i Komunës Qendër, Sasho Bogdanoviq, ka paralajmëruar formimin e “Lidhjes Demokratike Serbe”, ndërsa organizatat qytetare “Qytet i Gjelbër Human” dhe “Shans për Qendrën” po mbledhin 1.000 nënshkrimet e nevojshme për regjistrim si parti politike.
Nga 150 parti në 69
Gjatë 35 viteve të pluralizmit në Maqedoni, numri i partive ka ndryshuar ndjeshëm. Në zgjedhjet e para parlamentare të vitit 1990 morën pjesë 18 parti, ndërsa në periudha të ndryshme numri i tyre arriti nga 120 deri në 150.
Reduktimi në rreth 60 parti ndodhi pasi u vendos detyrimi për riregjistrim dhe kushti për 1.000 nënshkrime të anëtarëve të verifikuara te noteri.
Sipas një studimi të vitit të kaluar të Institutit për Hulumtime Sociologjike dhe Politiko-Juridike pranë UKIM-it, IDSCS dhe IFES, 13,3 për qind e qytetarëve deklaruan se janë anëtarë të ndonjë partie politike. Praktikisht, çdo i shtati qytetar posedon një librezë partie.
Më shumë konkurrencë, jo domosdoshmërisht fragmentim
Sociologu Gjorgji Tonovski vlerëson se shtimi i partive është pasqyrim i pasurimit të jetës shoqërore dhe politike.
“Sa më shumë zhvillohet jeta shoqërore, aq më shumë pasurohet edhe jeta politike. Shfaqen ide dhe ideologji të reja. Në vend të partive të mëdha me anëtarësi masive, gjithnjë e më shumë po fitojnë terren grupime të vogla dhe të reja politike. Le të ketë më shumë ofertë politike. Atomizimi i partive nuk është proces negativ, por një formë e zgjimit të cilësisë”, thotë ai.
Një mendim të ngjashëm ndan edhe analisti politik Vladimir Bozhinovski.
“Mobilizimi politik nënkupton edhe konkurrencë politike. Ashtu si konkurrenca është e dobishme në ekonomi, ajo është e dobishme edhe në politikë. Sa më shumë oferta të ketë, aq më i madh është zgjedhja për qytetarët”, thekson Bozhinovski.
Një njësi zgjedhore dhe prag elektoral
Sipas ekspertëve, sistemi aktual me gjashtë njësi zgjedhore e vështirëson hyrjen e partive të vogla në Parlament. Për këtë arsye ata propozojnë kalimin në një njësi të vetme zgjedhore dhe lista të hapura.
Tonovski propozon gjithashtu kufizimin e mandateve të deputetëve në maksimum dy mandate.
Bozhinovski, nga ana tjetër, mbështet vendosjen e një pragu zgjedhor prej 2 për qind, për të shmangur fragmentimin e tepërt të Kuvendit.
“Një njësi zgjedhore do të hapte hapësirë për aktorë të rinj politikë, ndërsa pragu zgjedhor do të pengonte atomizimin e Parlamentit”, vlerëson ai.
Tetë nga dhjetë qytetarë nuk do t’i shisnin bindjet e tyre politike
Sipas rezultateve të projektit evropian kërkimor ENCODE, të prezantuara sot në Shkup nga Instituti për Demokraci “Societas Civilis” (IDSCS), tetë nga dhjetë qytetarë në Maqedoninë e Veriut nuk do të pranonin para për të nënshkruar një peticion që bie ndesh me bindjet e tyre politike.
Studimi u realizua në gjashtë vende evropiane – Austri, Bosnjë dhe Hercegovinë, Bullgari, Danimarkë, Poloni dhe Maqedoni të Veriut – dhe përfshiu 4.550 të anketuar, prej të cilëve 581 ishin nga Maqedonia e Veriut.
Rezultatet tregojnë se 79 për qind e qytetarëve nuk do të ndryshonin qëndrimet e tyre politike për përfitime financiare. Po ashtu, 78 për qind e të anketuarve refuzuan madje edhe të shqyrtonin mundësinë e marrjes së parave në këmbim të mosdaljes në votime.
Megjithatë, analiza e komunikimit politik në rrjetet sociale paraqet një tablo shqetësuese. Sipas kompanisë “Predict By”, e cila analizoi rreth 120 mijë postime dhe komente në platformën X nga Maqedonia e Veriut, 98 për qind e komenteve drejtuar politikanëve përmbajnë elemente të gjuhës së urrejtjes, ndërsa 82 për qind shfaqin shenja zemërimi.
