Bruksel, 28 shtator Zhurnal.mk – Dokumenti i ri i Komisionit Evropian mund të hapë mundësinë për integrim gradual ekonomik në Bashkimin Evropian edhe para anëtarësimit të plotë, raporton Demostat.
Miratimi i dokumentit, i cili përmban analizë sektoriale dhe një paketë rekomandimesh për institucionet dhe vendet anëtare, është planifikuar për 30 shtator në mbledhjen e Kolegjiumit të Komisionit Evropian, pas së cilës pritet diskutimi në samitin e Këshillit Evropian më 15 tetor. Më pas, vendet anëtare duhet të japin njëzëri pëlqimin politik që reformat e propozuara të hyjnë në procedurë ligjore.
Pikërisht këtu hapet edhe debati politik, pasi vendet anëtare nuk kanë qëndrime plotësisht të harmonizuara për të gjitha propozimet, jo vetëm për zgjerimin, por edhe për reformat e brendshme të vetë Bashkimit Evropian.
Një nga propozimet kryesore është një model i ngjashëm me Zonën Ekonomike Evropiane (EEA), përmes të cilit vendet e rajonit do të mund të fitojnë gradualisht qasje në pjesë të tregut të vetëm evropian dhe të shfrytëzojnë liritë kryesore ekonomike – lëvizjen e lirë të mallrave, shërbimeve dhe kapitalit.
Sipas Demostatit, një qasje e tillë mund të krijojë një kornizë më të qëndrueshme dhe më të parashikueshme për forcimin ekonomik të vendeve të rajonit edhe para anëtarësimit të tyre të plotë në BE.
Në dokument propozohet që procesi i zgjerimit t’i përshtatet realitetit të ri gjeopolitik dhe ekonomik. Në vend të parimit të deritanishëm “gjithçka ose asgjë”, hapet mundësia për integrim gradual, i cili do të mundësonte shfrytëzimin më të hershëm të përfitimeve nga tregu i vetëm evropian.
Paralelisht me zgjerimin, Komisioni Evropian propozon edhe ndryshime në funksionimin e BE-së.
Presidentja e Komisionit Evropian, Ursula von der Leyen, në disa raste ka theksuar nevojën për reformim të brendshëm të Unionit para pranimit të anëtarëve të rinj, por paralelisht me procesin e zgjerimit.
Një nga propozimet kryesore është përdorimi më i madh i shumicës së kualifikuar gjatë marrjes së vendimeve, në vend të unanimitetit, veçanërisht në fusha të caktuara ku e drejta e vetos mund ta ngadalësojë procesin.
Komisionerja për Zgjerim, Marta Kos, ka elaboruar edhe aspektet teknike të ndryshimeve të tilla.
Ndër opsionet që po shqyrtohen janë zvogëlimi i numrit të fushave në të cilat një shtet mund të bllokojë vendimet e të gjithë Unionit, si dhe optimizimi i institucioneve të BE-së për të shmangur bllokimet në kushtet e një Unioni me më shumë se 35 vende anëtare.
Sipas propozimit, fazat teknike dhe kalimtare të negociatave të anëtarësimit, si hapja dhe mbyllja e klasterëve dhe kapitujve, mund të miratohen me shumicë të kualifikuar.
Unanimiteti, përkatësisht mundësia e vetos, do të mbetej për hapin përfundimtar – nënshkrimin e Traktatit të Anëtarësimit në Bashkimin Evropian.
Kjo qasje synon të zvogëlojë mundësinë që një shtet anëtar të bllokojë përparimin e një vendi kandidat për shkak të mosmarrëveshjeve dypalëshe, siç ka ndodhur në të kaluarën me çështje historike, gjuhësore ose kufitare.
Megjithatë, dokumenti nuk parashikon anashkalimin e kushteve për anëtarësim.
Përparimi do të vazhdonte të bazohej në meritat individuale të secilit vend dhe në përmbushjen e kritereve të Kopenhagës, veçanërisht në fushën e sundimit të ligjit.
Standardet demokratike dhe vlerat themelore evropiane mbeten bazë e procesit.
Modeli i propozuar parashikon gjithashtu mundësinë e kthimit prapa në rast se një vend kandidat fillon të ketë regres në reformat e tij. Në një rast të tillë, vendi mund të humbasë përfitimet që ka fituar më parë nga procesi i integrimit.
Sipas dokumentit, mekanizma të tillë mund t’i mundësojnë BE-së që përkohësisht të kufizojë fondet financiare ose të drejta të caktuara nëse, pas anëtarësimit, do të ketë regres në demokraci dhe në sundimin e ligjit.
Për vendet e Ballkanit Perëndimor, thelbi i modelit të propozuar qëndron në mundësinë që ato të integrohen gradualisht në hapësirën ekonomike evropiane dhe të përfitojnë një pjesë të avantazheve të tregut të vetëm edhe para anëtarësimit të plotë, ndërsa reformat dhe përmbushja e standardeve evropiane mbeten kusht për përparimin e mëtejshëm.
