Shkup, 1 korrik – Ndërtimi i objekteve pa leje është bërë fenomen i çuditshëm në Maqedoninë e Veriut. Edhe pse kjo çështje u alarmua shumë, në vend se të ka ulje, në vitin 2025 regjistrohet ngritje e numrit të objekteve pa leje. Politika u jep forcë shumë grupeve që të ndërtojnë pa pasur frikën e ligjit, sepse e dinë se mbeten të mbrojtur. Kjo dukuri duhet të ndërpritet menjëherë, sepse i bën dëm shoqërisë dhe sistemit urbanistik, shkruan “Zhurnal.mk”.
Rritet numri i objekteve pa leje nga 757 në 911 ndërtime!
Sipas të dhënave të fundit nga Enti Shtetëror i Statistikave, numri i ndërtesave të paligjshme në Maqedoninë e Veriut vazhdon të rritet. Brenda një viti, u regjistruan 911 struktura të reja të ndërtuara ilegalisht, kryesisht shtëpi, shtëpi pushimi dhe ndërtesa, që përfaqëson një rritje prej 154 strukturash ose 20.3% krahasuar me vitin 2024.
Nga numri i përgjithshëm i ndërtesave të paligjshme të regjistruara vitin e kaluar në vend, 169 (18.6%) janë objekte banimi, 128 janë shtëpi banimi, 24 janë ndërtesa kryesisht banimi dhe 17 janë shtëpi pushimi dhe objekte pushimi. Plot 96.1% e ndërtesave të paligjshme janë në pronësi private, gjë që tregon se problemi vjen kryesisht nga individët dhe investitorët privatë.
Ndërkaq, në vitin 2024 u regjistruan 757 ndërtesa të ndërtuara pa leje. Sipas llojit të ndërtesës, u ndërtuan ilegalisht 151 ndërtesa banimi (19.9%), 99 zgjerime, mbistruktura dhe adaptime (13.1%), 77 ndërtesa biznesi (10.2%), 49 garazhe (6.5%) e kështu me radhë. Numri më i madh i ndërtesave të ndërtuara pa leje, 93.8%, janë në pronësi private.
Ohri mbetet zona më kritike!
Ohri mbetet një nga zonat më kritike. Sipas një raporti auditimi të publikuar në janar të këtij viti, janë regjistruar 4,847 ndërtime të paligjshme (përfshirë ndërtesa dhe hotele), janë marrë 456 vendime për prishjen e ndërtimeve të paligjshme dhe asnjë nuk është zbatuar.
Komuna nuk ka miratuar plane urbanistike për 20 vendbanime, nuk ka ndërmarrë masa për largimin e objekteve të ndërtuara pa leje, veçanërisht në zonat e mbrojtura, instalimi i pajisjeve urbane është pa leje dhe pa tarifa të paguara për shërbime komunale.
Në procedurat për përcaktimin e statusit juridik të objekteve të ndërtuara pa leje, nuk respektohen afatet e përcaktuara me ligj dhe pagesa e tarifës për rregullimin e statusit juridik të objekteve të ndërtuara pa leje, e cila është me pagesë të shtyrë (12 këste të barabarta mujore), nuk monitorohet, kështu që vendimet lëshohen vetëm me një pagesë të bërë.
Për ndërtesat pa leje që nuk plotësojnë kushtet për lëshimin e lejes urbanistike, janë lëshuar 4,847 vendime për refuzim, por nuk janë marrë masa për heqjen e tyre, megjithëse inspektorët e autorizuar të ndërtimit për periudhën 2019-2024 kanë lëshuar 456 akte administrative ligjërisht të detyrueshme për ndërtesat pa leje.
Ndryshime ligjore për zgjatje të afatit – duhet kontroll dhe zgjidhje!
Në shkurt, Parlamenti miratoi ndryshimet në Ligjin për Trajtimin e Strukturave të Ndërtuara Pa Leje, duke e zgjatur afatin e legalizimit deri në mars 2031. Ndryshimet e zgjasin afatin nga 15 në 20 vjet, nuk hapin një proces të ri legalizimi dhe procedura do të zbatohet vetëm për kërkesat që janë paraqitur tashmë.
Qëllimi është që procedurat për objektet e ndërtuara të përfundojnë deri në vitin 2011. Të dhënat nga Inspektorati Shtetëror për Ndërtim dhe Urbanizëm në shkurt të këtij viti, tregojnë se që nga viti 2011 janë paraqitur rreth 473,000 kërkesa dhe janë zgjidhur rreth 272,000 raste. Rreth 200,000 ndërtesa janë ende ndërtime të paligjshme.
Procedurat burokratike dhe proceset e ngadalta gjyqësore janë arsyeja kryesore pse qindra raste kanë mbetur pezull për vite me radhë. Rastet e pastra, ato që plotësojnë të gjitha kërkesat ligjore, janë zgjidhur shumë kohë më parë. Mbeten më të ndërlikuarat, pikërisht ato që kërkojnë kohë shtesë.
Zgjatja nuk vlen për objektet e ndërtuara rishtas, por vetëm për ato që kanë hyrë tashmë në procedurë brenda afatit ligjor të vitit 2011. Nëse dokumentacioni është i paplotë, kërkohen shtesa. Nëse nuk plotësohen kushtet, kërkesat refuzohen. Të paktën ky është shpjegimi.
Megjithatë do të ishte më e ndershme që shteti të ofronte mundësinë e legalizimit të ndërtesave të reja pa leje, por me një çmim dukshëm më të lartë. Në vend të çmimit simbolik prej një euro për metër katror, duhet të vendoset një tarifë që do të ketë edhe karakter sanksionues.
Fatkeqësisht shteti ka dërguar prej vitesh një mesazh se ndërtimet e paligjshme përfundimisht do të amnistohen. Zgjatja e afatit për herë të tretë ose të katërt, e relativizon idenë e sundimit të ligjit. Nëse një ligj që supozohej të ishte i përkohshëm dhe i jashtëzakonshëm është i vlefshëm për dy dekada, atëherë pyetja është nëse është përjashtim apo rregull.
Problemi me legalizimet nuk është vetëm problem ligjor, por edhe politik, social dhe madje moral. Dhe ndërsa institucionet kërkojnë një ekuilibër midis realitetit në terren dhe parimeve të sistemit, mijëra qytetarë vazhdojnë të presin për një copë letër që do të konfirmojë pronësinë e tyre, shkruan “Zhurnal.mk”.
