Kopenhagen, 23 maj Zhurnal.mk – Autoritetet daneze kanë lëshuar një sërë rekomandimesh për qytetarët dhe kompanitë që të përgatiten për kriza të mundshme të mëdha që mund të paralizojnë pagesat dixhitale dhe infrastrukturën kyçe. Siç raportohet nga media daneze, paralajmërimi vjen pas disa incidenteve serioze që kanë treguar se sa të varura janë shoqëritë moderne nga teknologjia dhe sa shpejt mund të lindë kaosi kur sistemet ndalojnë së funksionuari.
Drejtoresha e Bankës Kombëtare të Danimarkës, Ulrike Nødgaard, paralajmëroi se qytetarët nuk mund të mbështeten më ekskluzivisht në pagesat dixhitale dhe sistemet online.
“Jetojmë në një kohë kur popullsia duhet të përgatitet për dështime të mundshme të të gjitha llojeve”, tha Nodgard.
Sipas tij, problemet mund të lindin për shkak të dështimeve të mëdha teknologjike, por edhe për shkak të sulmeve të hakerëve që synojnë infrastrukturën kyçe shtetërore. Kjo është arsyeja pse Banka Kombëtare po i këshillon tani qytetarët të kenë disa metoda të ndryshme pagese në shtëpi – duke përfshirë edhe paratë e gatshme.
Rekomandim: të paktën 35 euro në para të gatshme për person
Banka Qendrore Daneze rekomandon që çdo familje të ketë të paktën 250 korona daneze për person, që është rreth 35 euro. Megjithatë, qytetarëve u këshillohet të vlerësojnë vetë nëse u nevojitet një shumë më e madhe, varësisht nga nevojat dhe rrethanat e tyre personale.
Rëndësia e kartëmonedhave dhe monedhave më të vogla theksohet veçanërisht në mënyrë që tregtarët të mund ta kthejnë më lehtë pjesën tjetër të parave në situata krize.
Përveç parave të gatshme, rekomandohet të keni të paktën dy karta të ndryshme pagese dhe të dini PIN-in. Nodgard paralajmëron se shumica e pagesave jashtë linje funksionojnë vetëm me një PIN të futur, gjë që mund t’i lërë qytetarët të paaftë të blejnë nevojat themelore pa këtë informacion.
Danimarkës i kujtohen veçanërisht ndërprerjet e mëdha të energjisë elektrike në Spanjë dhe Portugali që zgjatën pothuajse 20 orë këtë vit dhe paralizuan dyqanet, bankat dhe sistemet e pagesave.
Gjatë kësaj përçarjeje, paratë e gatshme kanë rezultuar thelbësore për funksionimin e përditshëm të qytetarëve.
“Dyqanet duhet të jenë të përgatitura mirë dhe të dinë si të trajtojnë pagesat jashtë linje”, paralajmëroi Nodgaard, duke shtuar se sot më pak se gjysma e danezëve mbajnë para në shtëpi.
“Përvojat nga Gadishulli Iberik tregojnë se paratë e gatshme dhe opsionet e tjera të pagesës mund të luajnë një rol kyç. Me kartat fizike, paratë e gatshme dhe pagesat me celular, qytetarët janë më të përgatitur”, përfundoi ai.
“Rusia po zhvillon një luftë hibride kundër Danimarkës”
Rekomandimet vijnë në një moment shumë të ndjeshëm sigurie për Danimarkën. Drejtori i Shërbimit të Inteligjencës Daneze, Thomas Arenkiel, kohët e fundit paralajmëroi publikisht se vendi është nën presion serioz nga kërcënimet hibride.
“Rusia po zhvillon një luftë hibride kundër Danimarkës”, tha Arenkiel.
Sulme të tilla, pretendon ai, synojnë një gamë të gjerë sistemesh – nga bankat te infrastruktura e ujit. Hakerët pro-rusë tashmë janë përpjekur të marrin kontrollin e furnizimit me ujë në ishullin danez të Zelandës, ndërsa bankat po përjetojnë një numër në rritje të përpjekjeve për sulme kibernetike.
Në një mjedis të tillë, rekomandimi që qytetarët të mbajnë para në shtëpi nuk duket më i vjetëruar, por më tepër një masë e nevojshme sigurie.
Dyqanet marrin rekomandime urgjente
Banka Kombëtare jo vetëm që i ka paralajmëruar qytetarët, por edhe sipërmarrësit. Shkak për alarm shtesë ishte ndërprerja e fundit tre-orëshe e sistemit të pagesave të kompanisë Nets, gjatë së cilës një pjesë e madhe e sektorit të biznesit danez praktikisht u bllokua.
Shumë dyqane atëherë nuk ishin në gjendje të pranonin as karta as para në dorë, gjë që tregonte se sa i cenueshëm ishte sistemi.
Kjo është arsyeja pse banka tani po rekomandon që dyqanet të zhvillojnë plane emergjence. Ajo thekson veçanërisht nevojën për t’u përgatitur për pagesat jashtë linje, duke përfshirë kartat dhe zgjidhjet mobile si MobilePay.
Kompanive u këshillohet gjithashtu që të edukojnë punonjësit se si të merren me ndërprerjet e internetit ose rrëzimet e sistemit, si dhe të zhvillojnë plane paraprakisht për situatat kur pagesat standarde nuk do të jenë të mundura.
Sipas TV2.dk, një analizë nga Banka Kombëtare tregoi se shumë dyqane nuk janë në gjendje të pranojnë Apple Pay ose Google Pay gjatë ndërprerjeve të sistemit, duke rritur më tej rrezikun në situata krize.
“Dyqanet duhet të jenë të përgatitura mirë dhe të dinë si të përpunojnë pagesat jashtë linje. Ne rekomandojmë një zbatim më të gjerë të zgjidhjeve që mbështesin edhe portofolet mobile”, tha Nodgard.
Paratë e gatshme nuk janë diçka e së kaluarës.
Ndërsa dronët fluturojnë mbi Danimarkë dhe bankat e infrastruktura bëhen gjithnjë e më shumë shënjestër e sulmeve kibernetike, banka qendrore daneze po u dërgon një mesazh të qartë qytetarëve: paratë e gatshme nuk janë më një relike e së kaluarës, por një rrjet sigurie i rëndësishëm në epokën dixhitale.
Në një botë ku një sulm i vetëm hakerash ose një problem teknik mund të paralizojë një vend të tërë, të kesh disa kartëmonedha në portofolin tënd po bëhet përsëri çështje sigurie, jo zakoni.
