Maqedonisë së Veriut sot i duhet t’i përgjigjet një pyetjeje që nuk mund ta shtyjë më: Kush do ta punojë dhe krijojë turizmin në vitin 2030? Jo kush do t’i presë turistët vetëm në korrik dhe gusht. Jo kush do të angazhohet kur të mungojnë kamerierët, kuzhinierët apo recepsionistët. Por kush do ta krijojë, menaxhojë dhe zhvillojë produktin turistik të Maqedonisë në dekadën e ardhshme.
Sepse sfida tashmë nuk është vetëm nëse kemi turistë. Sfida është nëse kemi mjaftueshëm njerëz me njohuri, aftësi dhe motivim për të krijuar një produkt turistik cilësor dhe konkurrues.
Të dhënat janë mjaft të qarta. Në tremujorin e dytë të vitit 2026, sektori “Akomodimi dhe shërbimi i ushqimit” kishte normë të vendeve të lira të punës prej 6,23 për qind, më e larta ndër sektorët. Në të njëjtën kohë, turizmi vazhdon të rritet. Në korrik 2026 u regjistruan 223.711 turistë dhe 795.083 netqëndrime, ndërsa në periudhën janar–korrik numri i turistëve ishte 1,5 për qind më i lartë krahasuar me të njëjtën periudhë të vitit 2025.
Por çdo turist i ri nuk është vetëm një njësi e re statistikore. Ai nënkupton më shumë punë, më shumë recepsionistë, më shumë kuzhinierë, më shumë guida turistike, më shumë menaxherë, më shumë organizatorë, si dhe më shumë njerëz në marketing, shitje, platformat digjitale dhe menaxhimin e destinacioneve. Pikërisht këtu përplasen rritja e turizmit dhe realiteti i tregut të punës.
Për shumë kohë, problemin e burimeve njerëzore në turizëm e kemi parë përmes numrit të kamerierëve dhe kuzhinierëve që mungojnë gjatë sezonit. Por kjo është vetëm një simptomë. Problemi i vërtetë është shumë më i gjerë.
Turizmi në vitin 2030 do të kërkojë njerëz të cilët, përveç njohurive në hoteleri dhe gastronomi, do të kuptojnë marketingun digjital, shitjet online, analizën e të dhënave, menaxhimin e të ardhurave, qëndrueshmërinë, inteligjencën artificiale dhe menaxhimin e destinacioneve turistike.
Mysafiri tashmë nuk blen vetëm një dhomë. Ai blen një përvojë. Dhe përvojën e krijon njeriu.
Teknologjia mund ta lehtësojë rezervimin, të propozojë një itinerar, të analizojë tregun ose të komunikojë me mysafirin. Por ajo nuk mund ta zëvendësojë plotësisht ndërveprimin njerëzor, historinë lokale, mikpritjen dhe aftësinë për të kuptuar nevojat e vizitorit.
Prandaj, pyetja nuk duhet të jetë vetëm sa punëtorë na mungojnë, por çfarë lloj profesionistësh të turizmit na mungojnë.
Nëse sot përgatisim kuadro për tregun turistik të djeshëm, nesër do të kemi njerëz me diploma, por mungesë profesionistësh. Kjo është dallimi thelbësor.
Në vitin 2026 tashmë po ndërmerren aktivitete për njohjen më të madhe të të rinjve me profesionet në turizëm dhe hoteleri, si dhe me mundësitë për karrierë në këtë sektor. Kjo është e nevojshme, por nuk mjafton.
I riu dëshiron të dijë nëse profesioni në turizëm i siguron një karrierë dhe jo vetëm një punë sezonale. A mund të përparojë? A mund të paguhet mirë? A mund të bëhet menaxher? A mund të punojë në një kompani ndërkombëtare? A do të jetë konkurruese njohuria që fiton në Maqedoni edhe jashtë vendit?
Nëse përgjigjet janë të paqarta, do ta kemi të vështirë ta mbajmë kuadrin e ri.
Prandaj, bashkëpunimi ndërmjet universiteteve, shkollave të mesme profesionale dhe sektorit të turizmit duhet të bëhet thelbësor dhe jo vetëm deklarativ.
Mësimi praktik nuk duhet të jetë thjesht përmbushje formale e një detyrimi. Studenti duhet të hyjë në hotel, agjenci turistike, restorant, muze, park kombëtar ose organizatë të destinacionit dhe aty ta përjetojë procesin real turistik. Arsimi dhe industria duhet të takohen shumë më herët – para se studenti të diplomohet.
Dobësi tjetër është sezonaliteti. Nëse një punëtor i turizmit punon intensivisht për gjashtë muaj dhe më pas mbetet pa punë ose largohet nga industria, është e vështirë të ndërtohet një kuadër profesional. Kështu, çdo sezon fillojmë përsëri nga e para: njerëz të rinj, trajnim i ri, përvojë e re dhe përsëritje e të njëjtave gabime.
Prandaj, zgjatja e sezonit turistik nuk është vetëm çështje e të ardhurave më të mëdha. Është çështje e kapitalit njerëzor.
Ohri, Struga, Mavrova, Krusheva, Manastiri, Prespa, rajonet e verës dhe destinacionet rurale duhet të kenë më shumë arsye për t’u vizituar gjatë gjithë vitit.
Turizmi kulturor, i verës, gastronomik, rural, aktiv, kongresor dhe shëndetësor nuk duhet të mbeten vetëm kategori të renditura në strategji. Ato duhet të shndërrohen në produkte turistike reale dhe të qëndrueshme.
Vetëm në këtë mënyrë punëtori sezonal mund të shndërrohet gradualisht në profesionist turistik që punon gjatë gjithë vitit.
Ndryshimi i madh i radhës do të vijë nga digjitalizimi dhe inteligjenca artificiale. Por është e gabuar të shtrohet pyetja nëse inteligjenca artificiale do t’i zëvendësojë njerëzit në turizëm.
Pyetja më e mirë është: Cilët njerëz do të dinë të punojnë me inteligjencën artificiale?
Ata janë profesionistët e së ardhmes.
Do të na duhen njerëz që dinë të analizojnë të dhënat turistike, të krijojnë oferta të personalizuara, të menaxhojnë reputacionin digjital, të ndjekin tregjet dhe ta përdorin teknologjinë për ta kuptuar më mirë turistin.
Menaxheri i hotelit në vitin 2030 nuk do të jetë i njëjti menaxher i vitit 2010. Guida turistike nuk do të jetë vetëm personi që tregon fakte. Menaxheri i marketingut nuk do të kufizohet vetëm në publikimin e fotografive në rrjetet sociale. Ndërsa menaxhimi i destinacioneve nuk do të mund të bëhet pa të dhëna.
Teknologjia do t’i ndryshojë vendet e punës, por njohuria do të përcaktojë se kush do të mbetet konkurrues.
Dhe këtu vijmë te një tjetër ndryshim i rëndësishëm në mënyrën e të menduarit: nuk na duhen vetëm më shumë turistë, por më shumë vlerë.
Në turizëm shpesh gëzohemi për rritjen e numrit të turistëve. Dhe ky është një tregues i rëndësishëm. Por numri, në vetvete, nuk mjafton.
Në korrik 2026, turistët e huaj përbënin 57 për qind të numrit të përgjithshëm të turistëve, por realizuan 32,8 për qind të netqëndrimeve. Turistët vendas, me 43 për qind të numrit të përgjithshëm, realizuan 67,2 për qind të netqëndrimeve.
Këto shifra tregojnë se numri i turistëve dhe vlera turistike nuk janë e njëjta gjë.
E njëjta gjë vlen edhe për burimet njerëzore. Nuk mjafton të dimë sa njerëz punojnë në turizëm. Duhet të dimë sa prej tyre janë të trajnuar, sa gjatë qëndrojnë në sektor, sa përparojnë dhe çfarë produktiviteti krijojnë.
Prandaj, suksesi i ardhshëm i turizmit maqedonas nuk do të matet vetëm me numrin e ardhjeve dhe netqëndrimeve. Ai do të matet edhe me cilësinë e njerëzve që qëndrojnë pas këtyre shifrave.
Deri në vitin 2030, Maqedonia duhet të ketë një politikë më të qartë dhe afatgjatë për kapitalin njerëzor në turizëm.
Nevojitet një lidhje e fortë mes arsimit dhe sektorit të turizmit, mësim praktik që vërtet krijon aftësi pune, zhvillim i vazhdueshëm në teknologjitë digjitale, inteligjencën artificiale, gjuhët e huaja, shitjet, marketingun dhe qëndrueshmërinë, krijimi i rrugëve të qarta të karrierës për të rinjtë në turizëm, si dhe zgjatja e sezonit përmes zhvillimit të produkteve dhe destinacioneve të reja turistike.
Dhe edhe diçka që shpesh e harrojmë – profesioni duhet të vlerësohet.
Nuk mund të kërkojmë shërbim cilësor nëse punonjësin e turizmit e trajtojmë si fuqi punëtore të përkohshme dhe lehtësisht të zëvendësueshme. Nuk mund të flasim për turizëm konkurrues nëse burimi më i vlefshëm në sektorin turistik është njeriu.
Doc. dr. Ljupço Janevski
Autori është profesor universitar dhe ekspert i turizmit.
Redaksia distancohet nga qëndrimet e autorëve të shprehura në kolumnat e tyre.
https://www.vecer.press/kolumna-lupcho-janevski-bez-luge-nema-turizam-najvazhnata-investiczija-ne-e-hotelot-tuku-chovekot/
