Bruksel, 10 shtator Zhurnal.mk – Aleatët e NATO-s zbuluan këtë pranverë, në ujërat e Arktikut pranë arkipelagut të largët Svalbard, nëndetëse ruse që po stërviteshin për përdorimin e një arme sekrete të projektuar për të çaktivizuar kabllot kritike nënujore pa lënë gjurmë të qarta për autorësinë e sulmit.
Operacioni i fshehtë rus, të cilin dy zyrtarë perëndimorë ia përshkruan Reuters, u zhvillua nga Drejtoria Kryesore e Kërkimeve në Det të Thellë e Rusisë, e njohur me akronimin GUGI. Sipas zyrtarëve, kjo strukturë përdori nëndetëse të afta të operojnë në thellësi të mëdha për të simuluar vendosjen e një teknologjie të sofistikuar dhe shkatërruese.
Një operacion i përbashkët i Britanisë, Norvegjisë dhe Shteteve të Bashkuara gjurmoi anijet ruse dhe ndërhyri ndaj tyre në det, thanë dy zyrtarët, të cilët folën në kushte anonimiteti. Sipas tyre, ndërhyrja i pengoi anijet ruse të përfundonin stërvitjen dhe ato u larguan më pas nga zona.
Britania dhe Norvegjia kishin bërë të ditur në prill se kishin zbuluar një operacion të fshehtë rus në ujërat e Arktikut. Megjithatë, deri tani nuk ishin raportuar zbulimi i armës së re, vendndodhja e saktë e operacionit dhe përfshirja e Shteteve të Bashkuara.
Përballja në det të thellë zhvillohet në një periudhë kur disa zyrtarë të inteligjencës perëndimore shprehin shqetësim se Kremlini po intensifikon operacionet e sabotimit në Evropë dhe po përgatitet për mundësinë e një konflikti me NATO-n.
Tre zyrtarë amerikanë thanë se disa analistë të inteligjencës në SHBA janë gjithnjë e më të shqetësuar se Rusia mund të përpiqet të vërë në provë angazhimin e NATO-s për mbrojtjen e ndërsjellë, të parashikuar në Nenin 5 të Traktatit të Atlantikut të Veriut. Në një skenar të tillë, sipas zyrtarëve perëndimorë, dëmtimi ose shkatërrimi i kabllove nënujore mund të përbënte një pjesë të rëndësishme të operacionit.
Kabllot nënujore, disa prej të cilave nuk janë më të trasha se një zorrë uji për kopsht, shtrihen mbi shtratin e detit ose varrosen pak nën të. Ato kanë rëndësi thelbësore për lidhjen globale të internetit dhe për transaksionet financiare ndërkombëtare.
Rëndësia e tyre ekonomike dhe strategjike i ka kthyer këto kabllo në objektiva edhe gjatë konflikteve të mëparshme. Në Luftën e Parë dhe Luftën e Dytë Botërore, infrastruktura e komunikimit nënujor ishte veçanërisht e rëndësishme për transmetimin e mesazheve me telegraf dhe telefon.
Dy kabllo nënujore me fibra optike, secila rreth 1,400 kilometra e gjatë, lidhin Svalbardin me Norvegjinë kontinentale dhe kalojnë në thellësi që arrijnë deri në 2,700 metra nën sipërfaqen e detit.
Nëpërmjet tyre transmetohen sasi të mëdha të dhënash satelitore të shkarkuara në stacionin tokësor satelitor SvalSat, stacioni më i madh i këtij lloji në botë dhe pjesë e Rrjetit të Hapësirës së Afërt të NASA-s.
Ministria ruse e Mbrojtjes nuk iu përgjigj kërkesës së Reuters për koment mbi incidentin. Kremlini ka mohuar vazhdimisht se zhvillon operacione sabotimi në vendet e NATO-s ose se planifikon një konfrontim me Aleancën.
Disa zyrtarë perëndimorë argumentojnë se aktivitetet ruse kundër vendeve evropiane janë shtuar gjatë muajve të fundit, në një kohë kur vijat e frontit në Ukrainë kanë mbetur kryesisht statike.
Polonia, Lituania dhe Rumania kanë konfirmuar incidente të ndryshme që lidhen me shkelje të sigurisë. Në gusht, një përpjekje për sulm me dron në aeroportin Leipzig/Halle në Gjermani shkaktoi një sërë reagimesh nga Berlini, mes tyre mbylljen e një konsullate ruse në Bon dhe të një qendre kulturore ruse në Berlin.
Po në gusht, drejtori i Agjencisë Qendrore të Inteligjencës amerikane, CIA, John Ratcliffe, zhvilloi një vizitë në Moskë dhe u takua me drejtues të shërbimeve ruse të inteligjencës.
Dy persona të njohur me çështjen thanë se një nga qëllimet e vizitës ishte paralajmërimi i Rusisë kundër përshkallëzimit të operacioneve të sabotimit në Evropë.
Reuters nuk arriti të përcaktonte nëse Ratcliffe diskutoi gjatë vizitës edhe operacionet e fshehta të nëndetëseve ruse. Kremlini nuk pranoi të tregonte se çfarë ishte diskutuar në takime dhe nuk dha hollësi të tjera.
Në të njëjtën kohë me përballjen në det, zyrtarët britanikë dhe norvegjezë ia paraqitën Moskës gjetjet e tyre për t’i treguar se kishin dijeni për teknologjinë e re.
Sipas dy zyrtarëve perëndimorë, Londra dhe Oslo shpresonin se demonstrimi i njohurive të tyre mbi teknologjinë mund ta bënte Rusinë të hezitonte përpara se ta përdorte atë në një operacion real.
Gjatë stërvitjes nuk u dëmtua asnjë kabllo.
Zyrtarët thanë se operacioni rus ishte përqendruar në simulimin e vendosjes së teknologjisë në rast të një konflikti me NATO-n. Ata nuk pranuan të jepnin hollësi mbi mënyrën se si funksionon teknologjia.
E pyetur nga Reuters për incidentin, NATO e drejtoi agjencinë te autoritetet norvegjeze dhe britanike.
“Përmes operacionit tonë të përbashkët, ne i dërguam Rusisë një mesazh të qartë se nuk mund të veprojë në fshehtësi”, deklaroi ministri norvegjez i Mbrojtjes, Tore Sandvik.
“Ua kemi bërë të qartë dhe pa mëdyshje autoriteteve ruse se çdo përpjekje për të goditur infrastrukturën tonë kritike do të zbulohet dhe do të përballet me pasoja”, shtoi ai.
Sandvik theksoi gjithashtu se “nuk është në interesin e askujt që tensionet në Veriun e Lartë të përshkallëzohen”.
Ministria britanike e Mbrojtjes iu referua deklaratave të saj të 9 prillit, në të cilat kishte konfirmuar përpjekjet për aktivitete të fshehta brenda dhe pranë ujërave norvegjeze dhe britanike nga Drejtoria Kryesore ruse e Kërkimeve në Det të Thellë, GUGI.
Uashingtoni dhe Londra kanë vendosur sanksione ndaj kësaj drejtorie sekrete ruse.
Shtëpia e Bardhë nuk iu përgjigj kërkesës së Reuters për koment, ndërsa CIA refuzoi të komentonte.
Një nga zyrtarët perëndimorë tha se çdo përshkallëzim i mundshëm mes Rusisë dhe NATO-s mund të nxjerrë shpejt në pah rëndësinë strategjike të një hapësire ujore të akullt midis skajit jugor të arkipelagut Svalbard dhe Norvegjisë kontinentale, të njohur si Bear Gap, ose Hendeku i Ariut.
Për të arritur në Atlantik, nëndetëset bërthamore ruse me bazë në Gadishullin Kola do të duhej të përshkonin një hapësirë ujore prej rreth 640 kilometrash përpara se të kalonin pranë Jan Mayen, ishullit të largët vullkanik që i përket Norvegjisë.
Britania njoftoi këtë javë se në gusht kishte dislokuar forca në Jan Mayen së bashku me aleatët norvegjezë dhe amerikanë, në kuadër të një stërvitjeje që synonte të demonstronte aftësinë e vendeve të NATO-s për të vepruar së bashku në Veriun e Lartë.
Norvegjia planifikon gjithashtu të ndërtojë një kabllo të re me fibra optike që do të lidhë Svalbardin dhe Jan Mayen me territorin kontinental. Sipas planeve aktuale, kablloja duhet të jetë funksionale deri në vitin 2028.
Shqetësimet për kërcënimet nënujore
Aleatët e NATO-s e kanë shtuar vëmendjen ndaj sigurisë së infrastrukturës nënujore që prej vitit 2022, kur shpërthimet shkatërruan tre nga katër linjat e gazsjellësve Nord Stream, të ndërtuar për të transportuar gaz rus drejt Gjermanisë.
Prokurorët gjermanë kanë ngritur akuzë ndaj një shtetasi ukrainas, i cili në kohën e sulmit ishte oficer i forcave speciale. Ukraina mohon çdo përfshirje në sabotimin e Nord Stream.
Që nga viti 2023, autoritetet kanë vërejtur gjithashtu më shumë anije që lëvizin ngadalë mbi ose pranë infrastrukturës së ndjeshme nënujore, duke përfshirë tubacionet, kabllot e energjisë dhe kabllot e telekomunikacionit, në atë që ekspertët e konsiderojnë aktivitet për hartëzimin e vendndodhjes së tyre.
Vitin e kaluar, ky lloj aktiviteti në Detin e Veriut u rrit me 52%, duke arritur në 13,079 raste të regjistruara, sipas të dhënave të kompanisë së analizës së rrezikut detar Windward.
Në të njëjtën periudhë, aktiviteti në rajonin e Detit të Kinës Jugore u rrit me 88%, duke arritur në 18,401 raste.
Vëzhgimi i infrastrukturës në ujërat ndërkombëtare nuk është në vetvete i paligjshëm. Megjithatë, ekspertët e sigurisë e konsiderojnë një hartëzim të tillë në shkallë të gjerë si një aktivitet që mund të shërbejë për përgatitjen e operacioneve të sabotimit.
Aktivitetet e shtuara dhe ndërhyrjet e dyshuara ndaj disa kabllove nxitën NATO-n dhe vendet evropiane të krijonin iniciativa të reja sigurie në janar të vitit të kaluar.
Mes tyre janë sistemi i monitorimit “Baltic Sentry” i NATO-s dhe iniciativa “Nordic Warden”, e udhëhequr nga Mbretëria e Bashkuar. Këto mekanizma bashkojnë kapacitetet e marinave të vendeve aleate për të shtuar patrullimet dhe monitorimin e infrastrukturës kritike nënujore.
Në Detin Baltik, një nga zonat kryesore të monitorimit, aktiviteti i këtij lloji ra me 5% gjatë vitit 2025, në 526 raste krahasuar me një vit më parë, sipas të dhënave të Windward.
Kompania tha se të paktën 11 kabllo nënujore në Detin Baltik u dëmtuan ose u prenë nga tetori i vitit 2023 deri në fund të vitit të kaluar.
“Vlerësimi aktual është se Rusia dhe Kina janë ndoshta kërcënimet më aktive dhe më të rëndësishme në mjedisin nënujor”, deklaroi drejtoresha ekzekutive e Windward, Ami Daniel.
Ndërkohë, rrjeti global i kabllove të energjisë dhe telekomunikacionit që kalojnë përgjatë shtratit të detit vazhdon të zgjerohet çdo vit.
Ky zgjerim mbështetet nga rritja e kërkesës globale për transmetimin e të dhënave dhe energjisë elektrike, një kërkesë që po nxitet pjesërisht edhe nga zhvillimi i inteligjencës artificiale. Disa analistë vlerësojnë se, pavarësisht masave të ndërmarra vitet e fundit, Evropa vazhdon të jetë e cenueshme ndaj sulmeve mbi këtë infrastrukturë.
“Në 25 vitet e fundit, Evropa bëri dy gjëra njëkohësisht. Ajo rriti në mënyrë dramatike shkallën e varësisë nga infrastruktura në shtratin e detit dhe, njëkohësisht, uli ndjeshëm kapacitetin për ta mbrojtur atë”, tha Bruce Jones, bashkëpunëtor i lartë në Institutin Brookings.
“Tani ky kapacitet po rindërtohet me vonesë, përballë një kërcënimi rus në rritje”, shtoi ai.
