Shkup, 8 shtator Zhurnal.mk – Në Maqedoninë e Veriut, numri i martesave të përziera etnike përbën një përqindje relativisht të vogël të numrit të përgjithshëm të martesave të lidhura gjatë një viti, zakonisht nga 6 deri në 10 për qind, sipas të dhënave të Entit Shtetëror të Statistikave (ESHS).
Pjesa më e madhe e martesave në vend lidhen brenda së njëjtës bashkësi etnike, tregojnë të dhënat zyrtare të ESHS-së, përkatësisht portalit MakStat.
Në vitin 2025, në vend janë lidhur gjithsej 10.507 martesa. Por, le të shohim se kush kë ka zgjedhur.
Në 2.623 raste, një maqedonas është martuar me një maqedonase. Më pas, vijnë 29 martesa në të cilat një maqedonas është martuar me një serbe. Maqedonasit kanë zgjedhur 24 shqiptare për nuse, ndërsa vetëm në 4 raste dhëndri ka qenë maqedonas dhe nusja turke. I njëjti numër, 4 martesa, është regjistruar edhe mes maqedonasve dhe romeve. Vitin e kaluar është regjistruar vetëm një martesë mes një maqedonasi dhe një vllahe.
Raporti dhe numrat sipas përkatësisë etnike duhet të shihen edhe në kontekstin e përqindjes së komunitetit etnik që, në rastin e parë, paraqitet si nuse, ndërsa në shembullin tjetër si dhëndër. Sa më i vogël të jetë komuniteti, aq më e vogël është edhe mundësia që një maqedonas të ketë zgjedhje nga ajo bashkësi më e vogël etnike.
Sipas Regjistrimit të Popullsisë të vitit 2021, në Maqedoninë e Veriut jetojnë 58,44 për qind maqedonas, 24,3 për qind shqiptarë, 3,86 për qind turq, 2,53 për qind romë, 1,30 për qind serbë, 0,87 për qind boshnjakë dhe 0,47 për qind vllehë. Nga popullsia e përgjithshme, 50,4 për qind janë gra dhe 49,6 për qind burra.
Nga të dhënat e mësipërme rezulton se, nga komunitetet e tjera etnike, maqedonasit më së shumti zgjedhin serbe për nuse, edhe pse serbët përbëjnë vetëm 1,30 për qind të popullsisë së vendit.
Marrëdhënia mes maqedonasve dhe shqiptareve, kur dhëndri është maqedonas dhe nusja shqiptare, kërkon një shpjegim më të detajuar. Aktualisht, rreth 20 martesa të tilla regjistrohen çdo vit, ndërsa në të kaluarën numri ka qenë më i lartë, deri në rreth 50 raste në vit. Bëhet fjalë për raste të martesave të organizuara mes maqedonasve dhe vajzave ose grave nga Shqipëria.
Kur shikohet ana tjetër e martesave sipas përkatësisë etnike, pra se cilën përkatësi etnike zgjedh nusja për bashkëshort, dallimet janë të dukshme, veçanërisht te maqedonaset në raport me shqiptarët dhe turqit.
Logjikisht, me të dhënat e mëparshme për dhëndurët maqedonas dhe nuset maqedonase, numri është i njëjtë: në vitin 2025, janë lidhur 2.623 martesa mes maqedonasve dhe maqedonaseve.
Në vitin 2025, 16 maqedonase janë martuar me serbë. Me 36 shqiptarë si bashkëshortë janë martuar maqedonase, ndërsa në 19 raste ato kanë zgjedhur një turk për bashkëshort. Vetëm në një rast dhëndri ka qenë rom, ndërsa në vitin 2025 nuk është regjistruar asnjë martesë mes një maqedonaseje dhe një vllahu.
Maqedonaset kanë më shumë martesa të përziera sesa maqedonasit.
Si është situata te komunitetet më të vogla?
Te disa prej komuniteteve më të vogla, situata është mjaft konservatore, me një numër të vogël martesash të përziera, si në aspektin etnik ashtu edhe në atë fetar, sipas të dhënave të MakStat.
Te shqiptarët, shqiptarët kanë zgjedhur një maqedonase për martesë në 38 raste. Në 7 raste nusja ka qenë turke dhe në 7 raste boshnjake, ndërsa në 4 raste shqiptari është martuar me një serbe dhe në 3 raste me një rome. Në vitin 2025 nuk është regjistruar asnjë martesë mes një shqiptari dhe një vllahe.
Me një shqiptare janë martuar 2.301 shqiptarë në atë vit.
Edhe pse maqedonasit janë rreth dy herë më shumë se shqiptarët në vend, të dy komunitetet kanë afërsisht numër të ngjashëm martesash të lidhura në vitin 2025. Kjo tregon se te maqedonasit është dukshëm më e ulët gatishmëria për martesë dhe krijimin e familjes sesa te shqiptarët.
Nëse shqiptarët në vitin 2025 janë martuar me 69 gra nga komunitete të tjera etnike, shumë më konservatore, me zgjedhje kryesisht “nga oborri i tyre”, kanë qenë shqiptaret, ndryshe nga maqedonaset.
Shqiptaret kanë zgjedhur vetëm 36 burra nga komunitete të tjera etnike si bashkëshortë dhe pothuajse të gjithë janë shqiptarë.
Pra, në 2.301 raste shqiptaret kanë zgjedhur një shqiptar për bashkëshort. Në 24 raste bashkëshorti ka qenë maqedonas, në 9 raste turk, në dy raste boshnjak dhe në një rast rom. Në vitin 2025, asnjë shqiptare nuk është martuar me serb apo vllah.
Martesat te komuniteti serb
Te serbët shfaqet një fenomen mjaft i pazakontë.
Në vitin 2025, në Maqedoninë e Veriut është regjistruar vetëm një martesë mes një serbi dhe një serbeje.
Megjithatë, serbët kanë zgjedhur 16 herë maqedonase për nuse. Asnjë serb vitin e kaluar nuk është martuar me shqiptare, turke, rome, boshnjake apo vllahe.
Nga gjithsej 18 martesa të lidhura në vitin 2025 me dhëndër serb, 16 kanë qenë me maqedonase, një me serbe dhe një me një grua me përkatësi etnike të panjohur.
Me serbet situata është ndryshe. Ato kanë pasur një zgjedhje më të gjerë dhe kanë lidhur më shumë martesa të përziera.
Vetëm një serbe nga Maqedonia e Veriut ka zgjedhur një serb për bashkëshort. Ndërkaq, serbet kanë zgjedhur 29 maqedonas për bashkëshortë, ndërsa në 4 raste bashkëshorti ka qenë shqiptar.
Në vitin 2025 nuk është regjistruar asnjë rast kur një serbe është martuar me turk, rom, boshnjak apo vllah, sipas të dhënave zyrtare të MakStat.
Po te vllehtë?
Vitin e kaluar, asnjë vllah nuk është martuar me një vllahe.
Sipas burimit të përmendur, në vitin 2025 nuk është regjistruar asnjë martesë mes një vllahu dhe një vllahe.
Martesa gjithnjë e më pak, divorcet gjithnjë e më shumë
Martesat, veçanërisht te maqedonasit, serbët dhe vllehët, po bëhen gjithnjë e më të rralla, ndërsa divorcet po shtohen.
Vitin e kaluar janë divorcuar 1.036 çifte maqedonase, shifër që është afër gjysmës së martesave të reja të regjistruara mes maqedonasve dhe maqedonaseve, të cilat ishin 2.623.
Janë divorcuar edhe 14 çifte maqedonas-serbe, pak më pak se gjysma e 29 martesave të reja mes maqedonasve dhe serbeve.
Ndërkaq, janë divorcuar 10 çifte maqedonas-shqiptare, ndërsa janë lidhur 24 martesa të reja të këtij kombinimi.
Në pesë vjet, më pak martesa dhe më shumë divorce
Përfundimi nga analiza e të dhënave për një periudhë pesëvjeçare është se numri i martesave të reja ka rënë në mënyrë drastike.
Në vitin 2020 janë lidhur 4.701 martesa mes maqedonasve dhe maqedonaseve, ndërsa në vitin 2025 vetëm 2.623.
Në vitin 2020 janë regjistruar 981 divorce mes maqedonasve dhe maqedonaseve, ndërsa në vitin 2025 numri është rritur në 1.036.
Një rënie e ngjashme e martesave dhe rritje e divorceve është vërejtur edhe në kombinime të tjera martesore, ku njëri partner është maqedonas dhe tjetri i përket një komuniteti tjetër etnik.
Te shqiptarët, në vitin 2020 janë lidhur 3.829 martesa mes shqiptarëve dhe shqiptareve, ndërsa atë vit janë regjistruar vetëm 260 divorce.
Në vitin 2025 janë lidhur 2.301 martesa mes shqiptarëve dhe shqiptareve, ndërsa janë regjistruar 341 divorce.
Martesat e përziera dhe ndikimi në gjuhë e identitet
Martesat e përziera më shpesh ndodhin mes komuniteteve etnike që kanë të njëjtën përkatësi fetare ose lidhje të ngjashme kulturore.
Për shembull, ka më shumë raste të regjistruara të martesave mes maqedonasve dhe serbëve ose vllehëve, ndërsa te shqiptarët ka raste më të shpeshta të martesave me turq dhe romë.
Në këtë kontekst duhet parë edhe fakti se, në Regjistrimin e Popullsisë, më shumë njerëz janë deklaruar se maqedonishtja është gjuha e tyre amtare (61,38 për qind), sesa janë deklaruar si maqedonas (58,44 për qind).
Kjo mund të lidhet edhe me asimilimin gjuhësor që ndodh përmes martesave të përziera, ku serbët dhe vllehët në martesat e përziera me maqedonasit e pranojnë maqedonishten si gjuhë amtare.
Vetëm rreth gjysma e personave që janë deklaruar si serbë e konsiderojnë serbishten si gjuhë amtare (0,61 për qind), ndërsa pjesa tjetër e konsiderojnë maqedonishten gjuhën e tyre amtare. Një situatë e ngjashme vërehet edhe te vllehët.
Te shqiptarët, në Regjistrim, numri i personave që janë deklaruar shqiptarë (24,3 për qind) dhe atyre që kanë deklaruar shqipen si gjuhë amtare (24,34 për qind) është pothuajse i njëjtë.
Kjo tregon se nuk ka një proces të dukshëm të asimilimit të shqiptarëve drejt gjuhës dhe kulturës maqedonase, pavarësisht martesave të përziera.
Një situatë e ngjashme është edhe te turqit. Në Regjistrim ata përbëjnë 3,86 për qind të popullsisë, ndërsa 3,41 për qind e deklarojnë turqishten si gjuhë amtare.
Martesat e përziera etnike dhe fetare kanë potencial për të avancuar kulturën sociale dhe personale. Megjithatë, në Ballkan, ku luftërat nuk kanë përfunduar plotësisht, por vetëm janë ndarë nga periudha të gjata armëpushimi, martesat e përziera në të kaluarën e afërt kanë përjetuar trauma serioze si pasojë e kësaj tradite konfliktesh.
Radio Evropa e Lirë, në një artikull me titullin “Ballkani i ikën martesave të përziera, ‘vetëm të jetë i yni’…”, publikoi:
“Në vitin 2018, 23 vjet pas luftës, agjencia Prime Communication publikoi një anketë mbi qëndrimet e qytetarëve të Bosnjë e Hercegovinës ndaj martesave të përziera. Sipas asaj ankete, gjithsej 38,7 për qind e qytetarëve ishin kundër këtij lloji martese. Kundër ishin 55 për qind e serbëve, 43 për qind e kroatëve, 33 për qind e boshnjakëve dhe 12 për qind e atyre që identifikohen si boshnjakë.”
