Shkup, 8 tetor Zhurnal.mk – Shteti mbledh mbi 200 milionë euro në vit nga taksat për mbrojtjen e mjedisit, por sipas të dhënave të fundit të Entit Shtetëror të Statistikave, pjesa më e madhe e këtyre të hyrave vjen nga detyrimet që lidhen me energjetikën dhe transportin, ndërsa pjesa më e vogël nga instrumentet e bazuara në parimin “ndotësi paguan”.
Për herë të parë në vitin 2018, shuma e taksave të mbledhura për mbrojtjen e mjedisit kaloi pragun prej 200 milionë eurosh, ndërsa në vitin 2024, për herë të parë u mblodhën mbi 250 milionë euro nga detyrimet për energjentët, transportin dhe ndotjen.
Edhe pse në këtë kategori taksash përfshihen edhe detyrimet për shfrytëzimin e burimeve natyrore, deri më tani nuk ka të dhëna për të hyrat tatimore nga burimet natyrore, shfrytëzimi i të cilave çon në konsumimin e tyre.
Në vitin 2024, pjesën më të madhe të taksave mjedisore e përbënin taksat për energjentët me 59.5 për qind, pasuar nga taksat për transportin me 39.6 për qind dhe taksat për ndotjen me vetëm 0.9 për qind.
Pjesëmarrja e taksave mjedisore në Prodhimin e Brendshëm Bruto në vitin 2024 ishte 0.9 për qind.
Sipas të dhënave të Ministrisë së Mjedisit Jetësor dhe Planifikimit Hapësinor, taksat e lidhura me mjedisin kanë një pjesëmarrje të vogël, por relativisht të qëndrueshme prej 6 deri në 7 për qind në të hyrat e përgjithshme tatimore të vendit dhe janë në kuadër të mesatares evropiane, e cila është rreth 6.25 për qind.
Analiza e strukturës së taksave mjedisore tregon se bartësit kryesorë të të hyrave janë taksat për energjentët dhe transportin, ndërsa taksat për ndotjen dhe shfrytëzimin e burimeve natyrore kanë një pjesëmarrje pothuajse të papërfillshme.
Brenda kategorive kryesore, të hyrat nga energjentët vazhdimisht janë pothuajse 50 për qind më të larta krahasuar me të hyrat nga sektori i transportit.
Nëse analizohet dekada e fundit, vërehet rritje e të hyrave të përgjithshme nga taksat që lidhen me mbrojtjen e mjedisit, në total prej 55.28 për qind. Një pjesë e këtyre të hyrave tatimore duhet të përdoret për zhvillim të qëndrueshëm, tranzicion të gjelbër dhe zbatimin e parimit “ndotësi paguan”.
Pikërisht bazat për detyrimet që lidhen me ndotjen e shkaktuar duhet të zhvillohen më tej, për mbrojtje më të madhe të mjedisit dhe rritje të përgjegjësisë së ndotësve, si dhe për ndërmarrjen e masave sistematike për monitorim, analiza dhe sanksione.
Pjesa më e madhe e këtyre mjeteve, rreth 95 për qind e shumës së përgjithshme, që vijnë nga taksat për energjentët, përkatësisht akcizat e karburanteve, dhe taksat e transportit, si regjistrimi i automjeteve dhe pagesat e autostradave, kanë karakter të theksuar fiskal.
Këto mjete derdhen në buxhetin qendror dhe përdoren për financimin e nevojave të përgjithshme buxhetore, si pagat në administratën publike, pensionet, transferet sociale dhe shpenzimet administrative, njësoj si TVSH-ja apo tatimi personal.
Raportet kombëtare dhe ndërkombëtare, përfshirë gjetjet e Entit Shtetëror të Revizionit dhe raportet e Bashkimit Evropian për përparimin e vendit, vazhdimisht konstatojnë se politikat shtetërore për mbrojtjen e mjedisit vuajnë nga mungesa e planifikimit strategjik dhe treguesve të matshëm të suksesit.
Vetë “tranzicioni i gjelbër dhe i drejtë” në vend kryesisht mbështetet në donacione të huaja, fondet IPA të BE-së, kreditë ndërkombëtare dhe huatë e favorshme nga bankat zhvillimore, si BERZH-i apo Banka Botërore dhe institucione të tjera financiare për mbështetjen e rritjes së qëndrueshme, ndërsa shumë më pak në rishpërndarjen e të hyrave të veta të mbledhura përmes taksave mjedisore.
Gjithashtu, nuk janë realizuar as iniciativat për krijimin e të ashtuquajturit Fond i Gjelbër, i cili do të financohej drejtpërdrejt përmes këtyre detyrimeve dhe do të përdorej për zhvillim të qëndrueshëm socio-ekonomik.
Për këtë arsye, është e vështirë të “matet” se cilat janë efektet dhe përmirësimet e drejtpërdrejta në mbrojtjen e mjedisit, uljen e ndotjes dhe forcimin e tranzicionit të drejtë.
