Shkup, 14 shkurt – Prindërit jetojnë në një kohë alarmi të vazhdueshëm. Lajmet për predatorë online, dhunë kibernetike, sfida të rrezikshme në internet dhe varësi nga ekranet krijojnë ndjesinë se fëmijëria është e ekspozuar ndaj rreziqeve të reja, të padukshme. Në një atmosferë të tillë, aplikacionet për ndjekje duken si një zgjidhje racionale. Por a janë vërtet të tilla?
Në një familje mesatare urbane sot, prindi nuk ka më nevojë të telefonojë disa herë për të kontrolluar ku ndodhet fëmija. Mjafton të hapë telefonin. Një pikë e vogël në hartë tregon lëvizjen – nga shtëpia në shkollë, nga shkolla në stërvitje. Ndërkohë, një aplikacion njofton sa kohë është kaluar në rrjetet sociale, cilat faqe janë vizituar dhe nëse ka kontakte “të dyshimta”, transmeton Zhurnal.mk
Ajo që dikur do të quhej spiunim, sot quhet kontroll prindëror. Teknologjia digjitale e ka transformuar rolin e prindit: nga rojtar para derës në administrator të një universi të tërë online. Por, ku përfundon kujdesi dhe ku fillon cenimi i privatësisë?
Siguria si argumenti numër një i prindërve
Prindërit jetojnë në një kohë alarmi të vazhdueshëm. Lajmet për predatorë online, dhunë kibernetike, sfida të rrezikshme në internet dhe varësi nga ekranet krijojnë ndjesinë se fëmijëria është e ekspozuar ndaj rreziqeve të reja, të padukshme. Në një atmosferë të tillë, aplikacionet për ndjekje duken si një zgjidhje racionale.
– Aplikacionet për ndjekje ofrojnë gjurmim të vendndodhjes në kohë reale, njoftime kur fëmija mbërrin ose largohet nga një vend i caktuar, kufizim të kohës para ekranit, filtrimin e përmbajtjeve të papërshtatshme, si dhe qasje në komunikimin digjital – thotë një inxhinier IT, bashkëpunëtor i redaksisë, i cili ka dy fëmijë të mitur, por thekson se ai vetë nuk përdor aplikacione të tilla, transmeton Zhurnal.mk
Sipas disa prindërve me të cilët është biseduar për këtë temë, aplikacionet nuk janë çështje kontrolli, por përgjegjësie.
“Më mirë ta di ku është, sesa të pyes veten” është logjika e shumë prindërve të rinj që e miratojnë mbikëqyrjen digjitale. Ata shtojnë se zhvillimi i teknologjisë, në fakt, e zgjeron kujdesin tradicional prindëror edhe në sferën digjitale – aty ku fëmijët e sotëm kalojnë një pjesë të konsiderueshme të kohës.
Në cilin moment mbrojtja shndërrohet në mbikëqyrje?
Nga ana tjetër, kritikët paralajmërojnë se ekziston një vijë e hollë mes mbrojtjes dhe pushtimit të privatësisë. Disa aplikacione mundësojnë qasje në mesazhe, fotografi, historinë e kërkimeve, madje edhe ndjekje të fshehtë pa dijeninë e fëmijës se aplikacioni është aktiv. Në raste të caktuara, këto mjete funksionojnë pothuajse njësoj si programe spiunimi.
– Problemi nuk është vetëm moral, por edhe teknik. Disa prej këtyre aplikacioneve mbledhin sasi të mëdha të dhënash të ndjeshme. Nëse ato nuk mbrohen siç duhet, rreziku i keqpërdorimit ose i sulmeve nga hakerët bëhet real. Kështu, mjeti i menduar për siguri mund të krijojë rreziqe të reja sigurie – thotë inxhinieri i IT-së, transmeton Zhurnal.mk
Paralelisht me këtë, shtrohet edhe pyetja se çfarë mesazhi u dërgohet fëmijëve kur çdo hap i tyre potencialisht ndiqet.
Perspektiva e adoleshentëve: “Nuk më besojnë”
Studimet dhe debatet publike tregojnë se adoleshentët shpesh e përjetojnë mbikëqyrjen digjitale si shenjë mosbesimi. Në vend që të krijojë ndjenjë sigurie, ndjekja e vazhdueshme mund të shkaktojë frustrim, fshehje të aktiviteteve dhe përpjekje për t’i anashkaluar kontrollet.
Psikologët paralajmërojnë se adoleshenca është periudhë kyçe për zhvillimin e autonomisë dhe identitetit personal. Nëse çdo hapësirë – fizike dhe digjitale – është nën mbikëqyrje, shtrohet pyetja nëse të rinjtë kanë fare hapësirë për gabime, për të mësuar dhe për të marrë vendime në mënyrë të pavarur, transmeton Zhurnal.mk
Disa ekspertë madje theksojnë se mbikëqyrja e tepruar mund të dëmtojë besimin në familje. Në vend të komunikimit të hapur, krijohet një dinamikë “gjuetari dhe i arratisuri”, ku prindërit vendosin kufizime, ndërsa fëmijët kërkojnë mënyra për t’i shmangur ato.
Drejt një ekuilibri të ri: besim me rregulla
Gjithnjë e më shumë ekspertë propozojnë një qasje tjetër: transparencë në vend të ndjekjes së fshehtë, marrëveshje në vend të kontrollit të njëanshëm. Kjo nënkupton biseda të hapura për rreziqet në internet, vendosje të përbashkët të rregullave për përdorimin e pajisjeve, rritje graduale të autonomisë me moshën dhe përdorim të mjeteve si mbështetje, jo si zëvendësim i komunikimit.
Në një model të tillë, teknologjia nuk është mjet për spiunim, por për edukim dhe parandalim.
“Spiunimi” prindëror nuk është një çështje bardh e zi. Ai është pasqyrim i një transformimi më të gjerë shoqëror: fëmijëria zhvillohet edhe online, dhe prindërimi duhet ta ndjekë këtë proces. Pyetja nuk është nëse teknologjia do të përdoret, por si. Në një botë ku vendndodhja e fëmijës mund të shihet me një klikim, sfida e vërtetë ndoshta nuk është teknike, por etike: si të mbrohet fëmija pa i hequr ndjenjën se është një qenie e lirë dhe e besuar, transmeton Zhurnal.mk
Mes kujdesit dhe kontrollit, prindërit e sotëm ecin në një vijë të hollë. Dhe mënyra se si do ta kalojnë atë do të përcaktojë se çfarë raporti me privatësinë dhe besimin do të ndërtojë brezi i ardhshëm.
Ekspertët paralajmërojnë se mbikëqyrja e vazhdueshme mund të ketë efekt të kundërt
Terapisti martesor dhe familjar, dr. Met Bishp, thekson se vetëbesimi i shëndetshëm ndërtohet në privatësi, jo nën kontroll.
– Kur çdo hap ndiqet, personi nuk ka hapësirë të zhvillohet lirshëm. Në vend të sigurisë, te fëmijët dhe adoleshentët shfaqen ankth i shtuar, frikë nga gabimet dhe ndjenja se vazhdimisht po vlerësohen. Adoleshentët e sotëm jetojnë në një botë ku çdo vendndodhje, zgjedhje apo veprim mund të vërehet, të regjistrohet dhe të shpërndahet menjëherë nga prindërit, bashkëmoshatarët ose të panjohur – thotë ai.
Vetëdija se janë nën mbikëqyrje të vazhdueshme, sipas hulumtimeve, krijon presion psikologjik dhe çon në sjellje më të përmbajtura dhe jo të natyrshme. Ky fenomen në psikologji njihet si efekti Hawthorne – dukuri në të cilën njerëzit e ndryshojnë sjelljen e tyre sepse e dinë se po vëzhgohen, transmeton Zhurnal.mk
Edhe pse në doza të vogla mund të ketë efekt pozitiv, shkalla e sotme e mbikëqyrjes, veçanërisht përmes mjeteve digjitale, krijon presion të madh te të rinjtë për të qenë të përsosur dhe vazhdimisht të suksesshëm. Studiuesit paralajmërojnë se ky presion është një nga faktorët kyç për rritjen e ankthit social dhe problemeve të shëndetit mendor te të rinjtë.
Në vend të ndjekjes së vazhdueshme, ata këshillojnë që prindërit të tërhiqen gradualisht dhe t’u lejojnë fëmijëve të marrin përgjegjësi, të eksplorojnë dhe të mësojnë nga gabimet e tyre. Prindërit duhet të dinë se prindërimi i mirë nuk do të thotë mbikëqyrje e përhershme, por ndërtim besimi. Kontrolli i herëpashershëm, bisedat dhe komunikimi i hapur janë shumë më efektivë sesa ndjekja e çdo vendndodhjeje ose informacioni të menjëhershëm për çdo notë, transmeton Zhurnal.mk
