Shkup, 17 shtator Zhurnal.mk – Pavarësisht rritjes së vazhdueshme të çmimeve të ushqimit, karburanteve dhe energjisë, kompensimet që punëtorët marrin për ushqim dhe transport në shumë raste mbeten në nivel relativisht të ulët. Për të punësuarit që marrin pagë minimale, këto shpenzime përbëjnë një pjesë të konsiderueshme të të ardhurave mujore dhe e ulin më tej shumën që u mbetet për nevojat e tjera të jetesës.
Sipas përllogaritjeve, te punëtorët me pagë minimale, rreth një e treta e të ardhurave mujore mund të shkojë vetëm për ushqim dhe transport. Bëhet fjalë për shpenzime që vështirë se mund të shmangen – punëtori duhet të shkojë në vendin e punës, ndërsa gjatë ditës së punës duhet të sigurojë edhe një vakt.
Kompanitë që paguajnë kompensime për këto shpenzime, ndërkaq, japin shuma të ndryshme. Në disa kompani, kompensimi për transport varion nga 1.200 deri në 1.400 denarë në muaj, ndërsa për ushqim punëtorët marrin nga 120 deri në 200 denarë në ditë.
Megjithatë, shpenzimet reale janë dukshëm më të larta, veçanërisht për ata që udhëtojnë çdo ditë drejt vendit të punës. Punëtorët nga Tetova, Kumanova, Velesi dhe qytete të tjera, të cilët punojnë jashtë vendbanimit të tyre, çdo muaj shpenzojnë për bileta autobusi, karburant ose mirëmbajtjen e automjetit personal.
“Një punëtori, vetëm për ushqim dhe transport, në muaj i nevojiten nga 5.000 deri në 6.000 denarë. Në këtë përllogaritje është marrë shpenzimi minimal ditor prej 100 denarësh për ushqim, si dhe rreth 100 denarë për biletën e autobusit vajtje-ardhje. Këto janë shpenzime bazë që punëtori duhet t’i bëjë për të mundur shkuarjen në punë. Në këtë shumë nuk janë përfshirë fare shpenzimet për kafe, cigare, ushqim të lehtë dhe nevoja të tjera të përditshme. Kur mblidhen edhe këto shpenzime, kostoja reale mujore është dukshëm më e lartë. Për punëtorin që merr pagë minimale, ky është një shpenzim serioz dhe e zvogëlon më tej shumën që i mbetet për nevojat e tjera bazë”, deklaroi për “Veçer” Ivan Peshevski, kryetar për sektorin privat i Lidhjes së Sindikatave të Maqedonisë.
Për pjesën më të madhe të punëtorëve, kompensimet për transport dhe ushqim u hoqën si zëra të veçantë dhe u përfshinë në pagën bruto nga 1 janari i vitit 2009. Megjithatë, përmes marrëveshjeve kolektive dhe marrëveshjeve kolektive të sektorëve, një pjesë e punëtorëve e kanë të garantuar të drejtën për kompensim për ushqim dhe transport.
Për shkak të mënyrës se si janë rregulluar këto kompensime, nuk ekziston një evidencë e unifikuar se sa konkretisht ndan secila kompani për këto shpenzime. Në praktikë, shuma e kompensimeve ndryshon nga një kompani në tjetrën, ndërsa sipas Sindikatës, ka edhe kompani që nuk paguajnë kompensim të veçantë për ushqim dhe transport.
“Në kushtet kur rriten çmimet e ushqimit, karburanteve dhe transportit, ky problem bëhet edhe më i theksuar. Punëtori nuk mund ta shmangë shpenzimin e transportit nëse duhet të udhëtojë çdo ditë drejt vendit të punës, dhe as nuk mund të mos ushqehet gjatë ditës së punës. Prandaj është e nevojshme që sërish të hapet çështja e kompensimeve për ushqim dhe transport dhe të gjendet një zgjidhje me të cilën këto shpenzime reale nuk do të bien tërësisht mbi punëtorin”, thotë Peshevski.
Shpenzim shtesë janë edhe paratë që shpenzohen çdo ditë gjatë pushimit në punë: kafe, burek ose sanduiç, ujë ose lëng, ndërsa për duhanpirësit edhe cigaret. Veçmas këto shuma mund të duken të vogla, por në nivel mujor mund të shndërrohen në një pjesë të konsiderueshme të të ardhurave.
Nëse një punëtor shpenzon mesatarisht nga 300 denarë gjatë ditës së punës, për 20 ditë pune kjo arrin në rreth 6.000 denarë në muaj. Me një shpenzim ditor prej 500 denarësh, shuma arrin deri në 10.000 denarë.
Kjo është një kosto shtesë mbi shpenzimet për transport dhe ushqim, ndërsa për një punëtor me të ardhura të ulëta mund të rëndojë seriozisht buxhetin familjar.
Pikërisht për këtë arsye, shpenzimet e vogla të përditshme gradualisht shndërrohen në një shumë të madhe mujore. Një pjesë e të punësuarve tashmë përpiqen të kursejnë duke marrë ushqim dhe kafe nga shtëpia, por kjo nuk është gjithmonë e mundur, veçanërisht për ata që punojnë në terren ose nuk kanë kushte të përshtatshme për ruajtjen dhe konsumimin e ushqimit në vendin e punës.
Në fund, për punëtorin me të ardhura të ulëta, çdo ditë pune bëhet një llogari më vete: sa do të shpenzojë për të shkuar në punë, sa do t’i kushtojë vakti dhe sa do t’i mbetet për nevojat e tjera. Kur mblidhen transporti, ushqimi dhe shpenzimet e përditshme, një pjesë e konsiderueshme e pagës shpenzohet ende pa u kthyer punëtori në shtëpi.
Në kushtet e rritjes së kostos së jetesës, çështja nuk është vetëm sa është paga, por edhe sa prej saj i mbetet realisht punëtorit pasi të ketë mbuluar shpenzimet bazë që lidhen me vetë shkuarjen dhe qëndrimin në vendin e punës.
