Shkup, 24 shtator, Zhurnal.mk – Dy javët e fundit kemi qenë dëshmitarë të disa zhvillimeve që tregojnë për rrethana të reja lidhur me zgjerimin e Bashkimit Evropian. Konkretisht, Evropa po zgjerohet përsëri, por jo domosdoshmërisht vetëm me anëtarë të rinj, raporton DW, transmeton Zhurnal.
Gjatë vitit të fundit, nën presionin e antagonizmit të përshpejtuar mes BE-së dhe SHBA-së, Brukseli po eksperimenton gjithnjë e më hapur me shkallë të ndryshme integrimi, në përpjekje për t’iu kundërvënë politikës agresive ndërkombëtare të administratës aktuale në Uashington.
Kështu, në këtë proces:
1. Kanadaja po përfshihet në arkitekturën evropiane të sigurisë dhe mbrojtjes,
2. Australia po thellon lidhjet tregtare, teknologjike dhe të sigurisë me Unionin,
3. Islanda në referendum zgjodhi të mos kthehet në rrugën drejt anëtarësimit të plotë, por mbetet e integruar ngushtë përmes Zonës Ekonomike Evropiane dhe Shengenit.
Në një kohë kur SHBA-ja gjithnjë e më hapur e mat politikën e jashtme përmes interesit të vet, Kina krijon rrjete ekonomike globale, ndërsa Rusia e sfidon arkitekturën evropiane të sigurisë, BE-ja po përpiqet të krijojë një hapësirë më të gjerë të ndikimit ekonomik, politik dhe të sigurisë rreth vetes.
Zgjerimi po bëhet përsëri gjeopolitikë dhe vërehet se Unioni po kërkon mënyra të reja dhe kreative për të rritur ndikimin e tij global. Pyetja është nëse në këtë valë të re ka hapësirë edhe për depërtimin tonë.
Katalizator për Ballkanin
Kjo qasje e re pa dyshim ka efekt katalizues edhe për Ballkanin, megjithëse destinacioni përfundimtar për momentin mbetet amorf.
Mali i Zi i ka hapur të gjitha 33 kapitujt negociues, ndërsa 18 prej tyre janë mbyllur përkohësisht, kurse Komisioni Evropian tashmë po përgatit aranzhime financiare të lidhura me anëtarësimin e tij të ardhshëm.
Shqipëria, e cila deri vonë lëvizte në të njëjtin paketë me Maqedoninë e Veriut, i ka hapur të gjitha 33 kapitujt dhe në korrik mbylli tre të parët.
Më 14 korrik, BE-ja mbajti katër konferenca aderimi në një ditë: me Shqipërinë, Malin e Zi, Ukrainën dhe Moldavinë.
Në fund, vetë institucionet evropiane thonë se oreksi për zgjerim është më i forti në vitet e fundit. Ky është një ndryshim i rëndësishëm në mekanikën e procesit, sepse për shumë vite problemi kryesor i zgjerimit ishte pikërisht kredibiliteti. Brukseli kërkonte reforma të vështira dhe lëshime politike, ndërsa shpërblimi përfundimtar – anëtarësimi – mbetej i largët, i pasigurt dhe vazhdimisht i shtyrë.
Ideja e re për integrim gradual, përkatësisht me etapa, është një përpjekje pikërisht për ta korrigjuar këtë. Në vend të qasjes “gjithçka ose asgjë”, kandidatët do të duhej të merrnin më herët një pjesë të përfitimeve nga anëtarësimi: qasje në pjesë të tregut të përbashkët, SEPA, programe evropiane, fonde infrastrukturore, politika energjetike dhe digjitale.
Në versionin e saj më të mirë, kjo është një ide e shkëlqyer, veçanërisht për ne. Maqedonia e Veriut mund të integrohej më shpejt ekonomikisht dhe institucionalisht, të merrte përfitime konkrete dhe gradualisht të zvogëlonte dallimin mes statusit kandidat dhe statusit anëtar.
Rrezik i një salle pritjeje të përhershme
Por versioni më i mirë i planit nuk është i vetmi, dhe historia tregon se pothuajse kurrë nuk është edhe më i mundshmi.
Në formën e tij më pak ideale, integrimi me etapa mund të bëhet një çmim ngushëllues i përshtatshëm për vendet që politikisht nuk mund të arrijnë anëtarësimin e plotë: pak më shumë treg, pak më shumë fonde, qasje në ndonjë politikë tjetër, por pa vend në tryezën ku merren vendimet.
Për Maqedoninë e Veriut kjo nuk është teorike, por një rrezik real, veçanërisht sepse një çmim i tillë ngushëllues mund të jetë politikisht jashtëzakonisht tërheqës për elitat politike vendore, ndërsa pranimi i tij mund t’ia heqë karakterin transformues negociatave.
Kjo është ndoshta dilema më e rëndësishme në disa vitet e ardhshme: a do të jetë “Evropa me këste” një rrugë drejt anëtarësimit të përshpejtuar apo një sallë pritjeje e përhershme, veçanërisht në kontekstin tonë të bllokadës dypalëshe.
Nga kjo perspektivë, pyetja është nëse kjo qasje na përshtatet si shmangie e katarzës, por në mënyrë akute, tani, a ofron vërtet integrimi gradual një mënyrë për t’i anashkaluar ndryshimet kushtetuese.
Për momentin, jo: korniza aktuale e aderimit mbetet e pandryshuar, ndërsa ndryshimet kushtetuese mbeten pjesë e kushteve të dakorduara në vitin 2022 para se Maqedonia e Veriut të fillojë hapjen e klasterëve.
Në këtë kuptim, realisht nuk ka variant “Itar Pejo” (dinakëri për t’i shpëtuar kushteve). Përkundrazi, integrimi gradual funksionon paralelisht me procesin e aderimit, e jo si zëvendësim i tij.
Nuk ekziston ndonjë vendim evropian sipas të cilit qasja në më shumë segmente të Unionit e anulon kushtin për ndryshimet kushtetuese. Prandaj, nuk ka skenar në të cilin kjo pengesë mund të anashkalohet me qasjen e tipit “mbylli sytë dhe shtyje”.
Në fund të fundit, integrimi me etapa është një opsion për vendet që janë në proces, ndërsa ne, siç e merrni me mend, nuk jemi njëra prej tyre.
Dhe kështu, pasi kemi bërë një rreth të plotë, përsëri kthehemi në fillim, me atë ndryshim se ndërkohë jemi varrosur në llogoret tona, ndërsa qëllimi po bëhet gjithnjë e më i largët dhe më i paqartë.
Ashtu si pesë vjet më parë, kur për herë të parë u promovua korniza aktuale negociuese, ne ende shpresojmë se ajo që është shkruar është objekt i negociatave shtesë dhe jo qëndrim përfundimtar.
Pas pesë vitesh, jemi të habitur që BE-ja i qëndron fjalës së saj dhe kushtet mbeten.
Strategjinë e zëvendësuam me shpresë: shpresën se do t’i anashkalojmë kushtet, se BE-ja do ta ndryshojë mendimin, se bota do ta kuptojë padrejtësinë tonë.
Nga perspektiva strategjike, gjendemi përballë një dileme themelore: të presim në bregun e lumit duke shpresuar se ai do të thahet, apo të hidhemi dhe të notojmë, edhe pse ndoshta na presin rryma dhe vorbulla.
Pyetja është se cili opsion ka më shumë gjasa të na çojë në anën tjetër.
Për hir të së vërtetës, argumenti për parashikueshmërinë është i kuptueshëm, por në fund të fundit disi zemërvogël. Është si një student të thotë: “Derisa të marr garanci se nuk do të ngel në asnjë provim, nuk do të regjistrohem fare në fakultet”.
Detyra e politikanëve nuk është të garantojnë një botë pa probleme. Detyra e tyre është t’i zgjidhin problemet që janë sot në tryezë, t’i shfrytëzojnë përfitimet që janë të disponueshme dhe të sigurojnë një pozitë më të mirë për betejën e ardhshme.
Në këtë kuptim, “Evropa me këste” mund të jetë edhe kurth, por vetëm nëse Maqedonia e Veriut vendos se këstet i mjaftojnë.
