Shkup, 1 tetor Zhurnal.mk – Qytetarët që prej dekadash jetojnë në banesa në pronësi të shtetit mund të kenë mundësi ta zgjidhin çështjen e tyre të banimit. Me ndryshimet dhe plotësimet e propozuara të Ligjit për Banim, shteti parasheh zgjatjen e afatit për paraqitjen e kërkesave për blerjen ose marrjen me qira të këtyre banesave deri më 31 dhjetor 2027. Rregullat e reja u referohen personave që i shfrytëzojnë banesat në bazë të kontratave të lidhura para 16 majit 1998, si dhe disa anëtarëve të familjeve të bartësve të ndjerë të së drejtës. Ndryshimet janë ende në fazën e propozimit dhe duhet të miratohen për të hyrë në fuqi.
Eksperti i ndërtimtarisë, Nikola Velkovski, deklaroi për gazetën “Veçer” se gjatë zbatimit të ndryshimeve ligjore duhet të kihet kujdes që banesat shtetërore të mos shndërrohen në mundësi për përfitime financiare përmes rishitjes së tyre. Sipas tij, këto banesa janë të destinuara kryesisht për familjet që, për shkak të të ardhurave të ulëta dhe gjendjes së vështirë financiare, nuk kanë mundësi të sigurojnë një shtëpi të tyre. Prandaj, duhet të vendosen rregulla të qarta për të parandaluar shfrytëzimin e tyre për qëllime biznesi.
“Nëse banesa jepet me pagesë me këste për 30 vjet, shfrytëzuesit nuk duhet t’i lejohet ta blejë atë më herët, në mënyrë që të mos e rishesë. Në kontratë duhet të përfshihet një klauzolë që kufizon të drejtën e shitjes për 15 vitet e ardhshme. Në këtë mënyrë do të parandalohet keqpërdorimi, përkatësisht shitja e banesës shtetërore me çmim më të lartë. Nëse shteti dëshiron t’i ndihmojë kategoritë e rrezikuara sociale përmes këtyre banesave, atëherë duhet të ketë rregulla të qarta që ato të mos mund të rishiten dhe të mos bëhet biznes me banesa të blera me kushte të privilegjuara”, thotë Velkovski.
Sipas tij, përveç kufizimit të rishitjes, një nga çështjet më të rëndësishme është edhe çmimi me të cilin shteti do t’ua ofrojë banesat shfrytëzuesve aktualë. Nëse çmimi i shitjes do të jetë i përafërt me atë të tregut, një pjesë e qytetarëve mund të heqin dorë nga blerja, pasi me të njëjtën shumë mund të blejnë një banesë tjetër. Për më tepër, një pjesë e madhe e këtyre banesave ndodhen në ndërtesa të vjetra, të ndërtuara gjatë viteve ’90, disa prej të cilave nuk kanë ashensor dhe kërkojnë investime shtesë për mirëmbajtje.
“Nëse banesa shitet me çmim të tregut, atëherë shfrytëzuesi mund të heqë dorë nga blerja, pasi me të njëjtat mjete financiare mund të blejë një banesë të re. Këto banesa që i ndërtoi shteti gjatë viteve ’90 ndodhen në ndërtesa të vjetra, pa ashensor. Megjithatë, mundësia që personat e rrezikuar socialisht t’i shfrytëzojnë këto banesa me qira shumë më të ulët se çmimi i tregut përbën një ndihmë të madhe për këto familje. Për shembull, nëse një banesë prej 60 metrash katrorë në pronësi shtetërore jepet me qira për rreth 200 euro, ndërsa në treg qiraja është 400 euro, kjo paraqet një dallim të konsiderueshëm për buxhetin familjar”, sqaron Velkovski.
Ai shton se për qytetarët që marrin ndihmë sociale, blerja e një banese mund të jetë veçanërisht e vështirë, pasi me të ardhurat e kufizuara mujore nuk mund të marrin përsipër detyrimin për shlyerjen e një kredie banesore apo pagesën e kësteve mujore për një periudhë të gjatë. Pikërisht për këtë arsye, siç thekson ai, është e rëndësishme të bëhet dallim ndërmjet të drejtës për blerjen e banesës dhe të drejtës për shfrytëzimin e saj, në mënyrë që kategoritë më të cenueshme të qytetarëve të mos mbeten pa strehë mbi kokë.
Edhe në ndryshimet e propozuara të Ligjit për Banim parashihet që personat që marrin ndihmë sociale ose ndihmë të përhershme financiare të mos kenë të drejtë ta blejnë banesën, por të mund ta shfrytëzojnë atë me qira. Për sa kohë që e kanë statusin e përfituesve të ndihmës sociale, ata nuk do të paguajnë qira. Në këtë mënyrë, zgjidhja e propozuar synon t’u sigurojë siguri banimi familjeve që nuk kanë mundësi financiare të bëhen pronare të banesave.
Për shfrytëzuesit e tjerë, mundësia e marrjes me qira ose e blerjes do të varet nga lartësia e të ardhurave të familjes. Propozimi parasheh tri kategori: familjet me të ardhura të ulëta, të ardhurat e përgjithshme të të cilave janë deri në një pagë e gjysmë mesatare neto; familjet me të ardhura mesatare, me të ardhura nga një pagë e gjysmë deri në dy paga e gjysmë mesatare neto; si dhe familjet me të ardhura të larta, përkatësisht ato që kanë të ardhura mbi dy paga e gjysmë mesatare neto.
Shfrytëzuesit e këtyre kategorive do të mund të zgjedhin ndërmjet marrjes me qira dhe blerjes së banesës, por vetëm nëse i plotësojnë kushtet e parapara. Ndër to përfshihen shtetësia e Maqedonisë së Veriut, vendbanimi i përhershëm në komunën ku ndodhet banesa, mospasja në shfrytëzim të një banese tjetër ose të një hapësire afariste në pronësi shtetërore, si dhe shfrytëzimi i banesës konkrete që para 13 gushtit 2009.
Lartësia e qirasë do të jetë e ndryshme për secilën kategori dhe do të varet nga të ardhurat e familjes dhe sipërfaqja e banesës. Për familjet me të ardhura të ulëta, qiraja do të ishte 25 ose 35 denarë për metër katror, për ato me të ardhura mesatare 62 ose 95 denarë, ndërsa për familjet me të ardhura të larta do të ishte 190 denarë për metër katror. Kjo do të thotë se për një banesë prej 60 metrash katrorë, qiraja për kategorinë me të ardhurat më të larta do të arrinte në 11.400 denarë në muaj. Shumat e parapara synojnë që qiraja të përshtatet me mundësitë financiare të shfrytëzuesve, ndërsa njëkohësisht të mundësohet rregullimi i statusit juridik të banesave.
Për ata që do t’i plotësojnë kushtet për blerje, shteti propozon që pagesa të mund të shtrihet në një periudhë deri në 30 vjet, përkatësisht në maksimum 360 këste të barabarta mujore, me normë fikse interesi prej 4 për qind në vit. Kështu, në vend që ta paguajnë të gjithë shumën menjëherë, shfrytëzuesit do të kenë mundësi ta shlyejnë çmimin e blerjes gradualisht. Megjithatë, vendimi përfundimtar për blerjen do të varet edhe nga çmimi i përcaktuar i shitjes, kushtet e pagesës dhe aftësia financiare e familjeve.
Sipas Velkovskit, çështja kryesore është që shteti të sigurojë një model përmes të cilit do t’i ndihmojë qytetarët ta zgjidhin çështjen e banimit, por njëkohësisht të parandalojë që banesat e destinuara për banim social të shfrytëzohen për përfitime personale. Prandaj, përveç kushteve të favorshme për marrjen me qira ose blerjen e tyre, është e domosdoshme të përcaktohen edhe rregulla të qarta për disponimin e mëtejshëm me banesat, veçanërisht në rastet kur ato blihen me çmim më të ulët se ai i tregut.
Projektligji parasheh edhe afate konkrete për rregullimin e statusit të shfrytëzuesve aktualë. Kërkesat për blerjen ose marrjen me qira të banesave do të duhet të dorëzohen më së voni deri më 31 dhjetor 2027, ndërsa për ata që nuk do ta bëjnë këtë brenda afatit të paraparë, është parashikuar edhe një mundësi shtesë deri më 31 mars 2028. Nëse shfrytëzuesit nuk paraqesin kërkesë as brenda afatit shtesë, mund të pasojë dëbimi i detyrueshëm. Një mundësi e tillë parashihet edhe në rastet kur kërkesa për marrjen me qira refuzohet dhe shfrytëzuesi nuk paraqet kërkesë të re për qira ose blerje brenda 30 ditëve.
Me ndryshimet e propozuara ligjore, shteti synon ta rregullojë statusin e qytetarëve që prej vitesh jetojnë në banesa në pronësi shtetërore dhe t’u mundësojë, në varësi të të ardhurave dhe plotësimit të kushteve, që të vazhdojnë t’i shfrytëzojnë ato ose të bëhen pronarë të tyre. Efekti përfundimtar i rregullave të reja do të varet nga miratimi i ligjit, përcaktimi i çmimeve të shitjes dhe mënyra se si do të zbatohen kushtet për qira, blerje dhe kufizimin e mundshëm të rishitjes.
