Shkup, 4 nëntor, Zhurnal.mk – Shteti e heq fshehtësinë absolute të dosjeve të adoptimit. Një komision i posaçëm profesional do të vendosë për qasjen, duke balancuar mes të drejtës për njohjen e prejardhjes dhe privatësisë. Një grup deputetësh ka paraqitur propozim për ndryshimin e Ligjit për Familjen, me të cilin më në fund hapen dosjet e ruajtura me kujdes të rreptë për adoptimet. Ndryshimet vijnë pas vendimit të Gjykatës Evropiane për të Drejtat e Njeriut, e cila konstatoi se fshehtësia absolute e deritanishme shkel të drejtat e njeriut. Sipas propozimit të ri, të adoptuarit madhorë do të fitojnë të drejtën e një qasjeje të kufizuar në prejardhjen e tyre, ndërsa për çdo kërkesë do të vendosë individualisht një komision i ri profesional.
Për shumë vite, të dhënat për adoptimet e realizuara në vend paraqisnin sekret absolut zyrtar. Sistemi nuk lejonte asnjë përjashtim, madje as kur informacionet ishin të nevojshme për arsye serioze mjekësore. Kthesa ndodhi pasi Gjykata Evropiane për të Drejtat e Njeriut në vitin 2024 solli vendim në rastin “Mitrevska kundër Maqedonisë së Veriut”. Gjykata në Strasburg konstatoi se institucionet vendore e kishin shkelur të drejtën për jetë private (neni 8 i Konventës Evropiane), pasi kishin zbatuar verbërisht ndalimin ligjor pa i peshuar interesat e ndryshme.
Propozim-ligji i ri nuk nënkupton se dosjet bëhen publike për të gjithë. Fshehtësia mbetet rregulli bazë, por vendosen përjashtime të qarta. Ministri i Politikës Sociale duhet të formojë një Komision Profesional që do të veprojë mbi të gjitha kërkesat për qasje.
Ky organ do të bëjë vlerësim individual për çdo rast konkret. Komisioni do të duhet të gjejë ekuilibrin mes të drejtës së të adoptuarit për ta njohur identitetin e vet dhe të drejtës për privatësi të prindërve biologjikë dhe palëve të tjera të përfshira. Ky ndryshim është veçanërisht i rëndësishëm për njerëzit që prej dekadash përpiqen pa sukses t’i gjejnë rrënjët e tyre biologjike nëpër labirintet e institucioneve.
Ligji parashikon tri situata konkrete për hapjen e dosjeve. Së pari, i adoptuari madhor fiton të drejtën e një qasjeje të kufizuar në lëndën e tij. Së dyti, adoptuesit e një fëmije të mitur mund të kërkojnë qasje nëse ekzistojnë arsye të arsyeshme mjekësore që lidhen me shëndetin e fëmijës. Situata e tretë i përfshin të afërmit biologjikë. Të afërmit e gjakut të shkallës së parë dhe të dytë do të mund të marrin informacione nga dosja, por vetëm nëse më parë sigurojnë pëlqimin e shprehur të vetë të adoptuarit madhor.
Ministria kompetente ka afat prej gjashtë muajsh për të përcaktuar masat e sakta për mbrojtjen e të dhënave personale dhe mënyrën e funksionimit të komisionit. Për zbatimin e këtyre ndryshimeve nuk do të nevojiten mjete shtesë nga buxheti i shtetit.
