Jerevan, 4 maj, Zhurnal.mk – Liderët europianë deklaruan sot se vendimi i papritur i presidentit amerikan Donald Trump për të tërhequr mijëra trupa nga Gjermania erdhi si surprizë, por është një sinjal i ri se Evropa duhet të kujdeset vetë për sigurinë e saj, sipas AP.
Pentagoni njoftoi javën e kaluar se do të tërhiqte rreth 5 000 trupa nga Gjermania, por Trump u tha gazetarëve të shtunën se do ta ulte ndjeshëm numrin.
“Do të shkurtojmë shumë më tepër se 5 000 trupa”, tha Trump.
Ai nuk dha asnjë arsye për këtë veprim, i cili befasoi NATO-n, por vendimi i tij erdhi mes një përplasjeje në rritje me kancelarin gjerman Friedrich Merz lidhur me luftën SHBA-Izrael kundër Iranit, si dhe për shkak të zemërimit të Trump ndaj hezitimit të aleatëve evropianë për t’u përfshirë në konfliktin në Lindjen e Mesme.
Ushtria amerikane ka një prani të madhe në Evropë, Shërbimi i Kërkimeve i Kongresit (të SHBA-së) identifikoi të paktën 50 baza në kontinent në vitin 2024.
I pyetur për vendimin amerikan, kryeministri i Norvegjisë, Jonas Gahr Støre, tha: “Nuk do të doja ta ekzagjeroja, sepse besoj se ne presim që Evropa të marrë më shumë përgjegjësi për sigurinë e saj”.
“Nuk i shoh këto shifra si dramatike, por mendoj se ato duhet të trajtohen në mënyrë harmonike brenda kornizës së NATO-s”, shtoi ai për gazetarët në Jerevan, ku liderët evropianë zhvilluan një samit.
Kryeministri britanik, Keir Starmer tha se duhet të ketë një element më të fortë evropian në NATO.
Ai u tha partnerëve evropianë se ka “më shumë tension” në disa prej aleancave ndërkombëtare “sesa duhej” dhe se është shumë e rëndësishme që kjo të përballohet.
Shefja e politikës së jashtme të Bashkimit Evropian, Kaja Kallas, tha se “është folur prej kohësh për tërheqjen e trupave amerikane nga Evropa”.
“Por sigurisht, koha e këtij njoftimi erdhi si surprizë”, shtoi ajo.
“Mendoj se kjo tregon se duhet të forcojmë realisht shtyllën europiane në NATO”, tha Kallas.
E pyetur nëse beson se Trump po përpiqet të ndëshkojë Friedrich Merz, i cili ka deklaruar se SHBA-ja është “poshtëruar” nga Irani në bisedimet për t’i dhënë fund luftës, Kallas u përgjigj: “Nuk mund të hyj në mendjen e presidentit Trump, kështu që ai duhet ta shpjegojë vetë”.
Merz nuk mori pjesë në samitin e Komunitetit Politik Evropian me rreth 30 liderë, si dhe kryeministrin kanadez, Mark Carney, në Armeni.
Por zëdhënësi i tij, Stefan Kornelius, i pyetur në Berlin nëse SHBA-ja mund të mbetej një partner i besueshëm ushtarak, ai u përgjigj: “Absolutisht”.
Ai tha se aleanca transatlantike është ndërtuar gjatë dekadave dhe argumentoi se ekziston një marrëdhënie shumë e qëndrueshme dhe e gjerë.
”Por lidhur me njoftimin e Trump për shkurtimin e 5 000 trupave, Kornelius tha: “Duhet të pyesni qeverinë amerikane”.
Në përgjigje të kërcënimeve të Trump gjatë vitit të fundit, vendet evropiane dhe Kanadaja kanë rritur shpenzimet për mbrojtjen dhe përpjekjet për rekrutimin ushtarak.
NATO kërkon qartësi
Gjatë fundjavës, zëdhënësja e NATO, Allison Hart, tha se zyrtarët e aleancës me 32 vende po punojnë me SHBA-në për të kuptuar detajet e vendimit mbi pozicionimin e forcave në Gjermani.
Aleatët evropianë dhe Kanadaja e dinin që pas rikthimit të tij në detyrë vitin e kaluar, Trump do të tërhiqte trupat nga Evropa.
Disa prej tyre u larguan nga Rumania në tetor. Megjithatë, zyrtarët amerikanë kishin premtuar koordinim me aleatët e NATO-s për të shmangur krijimin e një vakumi sigurie.
Sekretari i përgjithshëm i NATO-s, Mark Rutte, e minimizoi lëvizjen, duke thënë se ka pasur një zhgënjim nga ana e SHBA-së për mbështetjen evropiane ndaj luftës me Iranin.
Në veçanti, Franca, Spanja dhe Britania e Madhe kanë refuzuar t’u japin forcave amerikane përdorim të plotë të bazave në territorin e tyre për sulme ndaj Iranit.
Spanja madje ka refuzuar përdorimin e hapësirës ajrore dhe bazave të saj për luftën.
Megjithatë, Rutte, i cili ka mbështetur lidershipin e Trump në NATO, pavarësisht kritikave të presidentit amerikan ndaj shumicës së aleatëve, tha: “Do të thosha se evropianët e kanë dëgjuar mesazhin. Ata po sigurohen që të gjitha marrëveshjet dypalëshe për bazat po zbatohen”.
Irani dhe tensionet tregtare
Rutte shtoi se vendet evropiane kanë vendosur të pozicionojnë paraprakisht mjete kyçe, pranë zonës së operacioneve për fazën e ardhshme.
Ai nuk dha detaje, por evropianët kanë këmbëngulur se nuk do të ndihmojnë në patrullimin e Ngushtica e Hormuzit, një rrugë kyçe për tregtinë e energjisë, derisa lufta të përfundojë.
Presidenti francez, Emmanuel Macron tha: “Nëse SHBA-ja është gati të rihapë Hormuzin, kjo është një gjë shumë e mirë. Kjo është ajo që kemi kërkuar që në fillim”.
Por ai theksoi se evropianët nuk janë të gatshëm të përfshihen në operacione që nuk duken të qarta.
Në një tjetër shenjë tensioni me kancelarin gjerman Friedrich Merz, u shfaq pasi Trump akuzoi Bashkimin Evropian për mosrespektim të marrëveshjes tregtare me SHBA-në dhe njoftoi plane për të rritur tarifat javën e ardhshme për makinat dhe kamionët e prodhuar në bllok në 25% — një masë që do të dëmtonte veçanërisht Gjermaninë, një prodhues i madh automobilistik.
Pa përmendur Trump apo SHBA-në, presidentja e Komisioni Evropian, Ursula von der Leyen, përmendi marrëveshjet e fundit tregtare që blloku ka arritur me Australinë dhe Indinë, si dhe ato që po negocion me Meksikën.
“Me partnerë me të njëjtat vlera kemi zinxhirë furnizimi të qëndrueshëm dhe të besueshëm, dhe Evropa ka rrjetin më të madh të marrëveshjeve të tregtisë së lirë”, tha Von der Leyen.
