Shkup, 19 tetor Zhurnal.mk – Rreth 12.000 fëmijë në Maqedoni të Veriut janë ekspozuar ndaj shfrytëzimit ose abuzimit seksual përmes teknologjive digjitale brenda një viti. Një hulumtim i UNICEF-it zbulon një hendek shqetësues mes fëmijëve që rrëfejnë përvojat e tyre dhe atyre, rastet e të cilëve arrijnë deri te institucionet. Ndërkohë, Maqedonia e Veriut shënon tregues veçanërisht të lartë të shantazhit seksual dhe keqpërdorimit të fotografive të krijuara me inteligjencë artificiale.
Pothuajse nëntë nga dhjetë fëmijë në Maqedoninë e Veriut, të cilët kanë përjetuar shfrytëzim ose abuzim seksual përmes teknologjisë, i kanë treguar dikujt për atë që u ka ndodhur. Megjithatë, më pak se një për qind kanë kërkuar ndihmë përmes kanaleve zyrtare të raportimit. Ky hendek i madh është një nga gjetjet më shqetësuese të hulumtimit “Disrupting Harm”, të publikuar nga UNICEF-i.
Të dhënat tregojnë se problemi nuk lidhet vetëm me gatishmërinë e fëmijëve për të folur për dhunën, por edhe me ekzistencën e një sistemi të cilit ata i besojnë dhe që mund t’u sigurojë mbrojtje në kohë.
Sipas hulumtimit, një në dhjetë fëmijë të moshës 12 deri në 17 vjeç, që përdorin internetin në Maqedoninë e Veriut, është ekspozuar ndaj të paktën një forme të shfrytëzimit ose abuzimit seksual të lidhur me teknologjitë digjitale brenda një viti. Vlerësohet se bëhet fjalë për rreth 12.000 fëmijë.
Në hulumtim janë përfshirë 1.039 fëmijë dhe po aq prindër e kujdestarë, si dhe janë zhvilluar intervista me profesionistë nga institucionet për mbrojtjen e fëmijëve, policia dhe sistemi i drejtësisë.
Gjetjet tregojnë se abuzimi seksual përmes teknologjisë nuk kufizohet vetëm te personat e panjohur që kontaktojnë fëmijët në internet. Në një pjesë të madhe të rasteve, autorët janë persona që fëmijët i njohin paraprakisht.
Rreziku më i madh shpesh vjen nga persona të njohur
Në 78 për qind të rasteve, fëmijët janë ekspozuar ndaj abuzimit nga persona që i njihnin më parë. Në 39 për qind të rasteve bëhej fjalë për partnerë aktualë ose ish-partnerë intimë, apo persona ndaj të cilëve fëmijët kishin ndjenja simpatie, ndërsa në 27 për qind të rasteve ishin të përfshirë anëtarë të familjes.
Këto shifra ndryshojnë perceptimin e zakonshëm për rreziqet në internet. Paralajmërimet e prindërve zakonisht përqendrohen te profilet e panjohura dhe mesazhet e dyshimta, por hulumtimi tregon se abuzimi shpesh buron nga marrëdhënie besimi që tashmë ekzistojnë.
Më shumë se gjysma e autorëve të identifikuar kanë qenë persona madhorë. Për më tepër, pothuajse gjysma e fëmijëve të prekur kanë përjetuar më shumë se një formë abuzimi gjatë vitit të përfshirë në hulumtim.
Kjo tregon se dhuna shpesh nuk përfundon me një incident të vetëm. Kërcënimet, presionet dhe shpërndarja e paautorizuar e përmbajtjeve intime mund të përsëriten, veçanërisht kur fëmija nuk merr mbrojtje në kohë.
Maqedonia e Veriut me tregues shqetësues për shantazhin seksual dhe abuzimin me inteligjencë artificiale
Analiza krahasuese shtesë e UNICEF-it, e publikuar në shtator të vitit 2026, tregon se Maqedonia e Veriut ka treguesit më të lartë ndër nëntë vendet e përfshira në fazën e dytë të hulumtimit për disa forma specifike të abuzimit digjital.
Plot 4,4 për qind e fëmijëve të anketuar kanë deklaruar se janë përballur me kërcënime ose shantazh për t’u përfshirë në aktivitete seksuale, krahasuar me mesataren prej 3 për qind në nëntë vendet e përfshira në krahasim.
Kërcënime për publikimin e fotografive ose videove të tyre seksuale kanë marrë 4,2 për qind e fëmijëve, dyfish më shumë se mesatarja e grupit krahasues.
Veçanërisht shqetësues është fakti se 4,3 për qind e fëmijëve kanë deklaruar se janë krijuar fotografi ose video të seksualizuara me inteligjencë artificiale, në të cilat ata paraqiten si subjekt. Mesatarja në nëntë vendet është 2 për qind.
Kjo do të thotë se abuzimi digjital nuk varet më vetëm nga fakti nëse fëmija ka dërguar vullnetarisht një fotografi intime. Mjetet moderne mundësojnë krijimin e përmbajtjeve të rreme të seksualizuara nga fotografi të zakonshme, pa dijeninë dhe pëlqimin e personit të paraqitur.
Përmbajtje të tilla mund të përdoren për kërcënime, poshtërim, zhvatje ose shpërndarje të materialeve mes bashkëmoshatarëve.
Pse rastet nuk raportohen në polici dhe shërbimet sociale?
Një nga problemet më serioze sistemike që zbulon hulumtimi është niveli i ulët i raportimit zyrtar.
Plot 88 për qind e fëmijëve që janë ekspozuar ndaj shfrytëzimit ose abuzimit seksual i kanë treguar dikujt për përvojën e tyre. Megjithatë, më pak se një për qind kanë kërkuar ndihmë përmes policisë, shërbimeve sociale ose linjave të specializuara të mbështetjes.
Si pengesa kryesore përmenden turpi, stigma, mungesa e besimit te institucionet dhe informimi i pamjaftueshëm për procedurat e raportimit.
Kjo ngre pikëpyetje për efikasitetin e mekanizmave për mbrojtjen e fëmijëve. Nëse fëmijët u besojnë përvojat e tyre prindërve, miqve ose mësuesve, por rastet nuk arrijnë deri te shërbimet kompetente, ekziston rreziku që abuzimi të vazhdojë pa një reagim të duhur institucional.
Njëkohësisht, kjo nuk do të thotë se institucionet i kanë injoruar të gjitha këto raste, pasi për shumicën dërrmuese të tyre nuk është paraqitur fare kallëzim zyrtar. Megjithatë, të dhënat tregojnë se mekanizmat ekzistues nuk arrijnë të krijojnë besim të mjaftueshëm te fëmijët dhe familjet e tyre.
Pikërisht për këtë arsye, UNICEF-i kërkon procedura më të thjeshta dhe më të qarta raportimi, koordinim më të mirë ndërmjet institucioneve dhe shërbime që mbrojnë fëmijët pa u shkaktuar trauma shtesë.
Pasojat mund të jenë shumë më të rënda sesa cenimi i privatësisë
Shfrytëzimi dhe abuzimi seksual i fëmijëve përmes teknologjisë nuk kufizohet vetëm te humbja e privatësisë ose dëmtimi i reputacionit.
Sipas UNICEF-it, fëmijët e ekspozuar ndaj abuzimit të tillë kishin 11 herë më shumë gjasa të raportonin vetëlëndim dhe 12 herë më shumë gjasa të përjetonin mendime ose sjellje vetëvrasëse, krahasuar me fëmijët që nuk kishin përjetuar abuzim të tillë.
Këto të dhëna tregojnë një lidhje të fortë mes abuzimit dhe vështirësive serioze psikologjike, por nuk nënkuptojnë se abuzimi është në çdo rast shkaku i vetëm i tyre.
Profesionistët e intervistuar në hulumtim theksojnë gjithashtu pasoja afatgjata, përfshirë çrregullimet e gjumit, stresin, ndjenjën e turpit, humbjen e kontrollit dhe frikën e vazhdueshme se materialet komprometuese mund të shfaqen sërish në internet.
Ligjet dhe institucionet duhet të përshtaten me zhvillimin e teknologjisë
Hulumtimi evidenton edhe mangësi në kuadrin ligjor, veçanërisht në mbrojtjen e fëmijëve të moshës 14 deri në 17 vjeç.
Zhvillimi i inteligjencës artificiale gjeneruese, shantazhi seksual dhe mënyrat e reja të shpërndarjes së përmbajtjeve intime po krijojnë forma abuzimi ndaj të cilave legjislacioni dhe praktikat ekzistuese nuk ofrojnë gjithmonë përgjigje të përshtatshme.
UNICEF-i rekomandon modernizimin e legjislacionit, forcimin e mekanizmave për hetimin dhe ndjekjen penale, përmirësimin e qasjes në mbështetje psikologjike dhe sociale, si dhe rritjen e përgjegjësisë së platformave digjitale.
Nevojiten gjithashtu trajnime shtesë për mësuesit, psikologët, punonjësit socialë dhe zyrtarët policorë, të cilët shpesh janë të parët që mund të identifikojnë rastet kur një fëmijë është ekspozuar ndaj abuzimit.
Sipas rekomandimeve të organizatës, mbrojtja e fëmijëve në internet nuk mund të jetë përgjegjësi vetëm e prindërve. Ajo kërkon një reagim të koordinuar nga sistemi arsimor, policia, drejtësia, shërbimet sociale dhe kompanitë teknologjike.
Shifra prej rreth 12.000 fëmijësh të prekur është një paralajmërim se dhuna seksuale digjitale në Maqedoninë e Veriut nuk është një problem margjinal.
Por edhe më shqetësues është fakti se fëmijët flasin për abuzimin që kanë përjetuar, ndërsa rastet pothuajse asnjëherë nuk arrijnë te institucionet.
