Shkup, 7 mars, Zhurnal.mk – Çmimi global i naftës po hyn në një zonë që rikthen frikën nga një krizë e re ekonomike. Fuçia e naftës Brent u rrit për më shumë se 9 për qind brenda një dite dhe kaloi mbi 93 dollarë, niveli më i lartë që nga vjeshta e vitit 2023. Paralajmërimet nga rajoni i Gjirit Persik sugjerojnë se nëse konflikti vazhdon, çmimi mund të arrijë edhe deri në 150 dollarë për fuçi.
Sipas analizave të tregut energjetik, rreziku kryesor nuk është vetëm rritja e çmimit, por edhe mundësia e ndërprerjes së prodhimit dhe eksportit të naftës. Në rajonin e Gjirit tashmë janë raportuar ndërprerje në prodhim dhe logjistikë, ndërsa në rast të përshkallëzimit të konfliktit eksportuesit mund të detyrohen të reduktojnë ose ndalin prodhimin.
Një rol kyç në këtë situatë luan Ngushtica e Hormuzit, përmes së cilës kalojnë rreth 20 milionë fuçi naftë në ditë, ose afro një e pesta e konsumit global të naftës. Çdo bllokim apo kufizim në këtë rrugë strategjike mund të shkaktojë tronditje të mëdha në tregjet botërore.
Rritja e çmimit të naftës zakonisht nuk prek vetëm karburantet. Ajo reflektohet edhe në koston e transportit, ngrohjes, ushqimit dhe mallrave të importuara, pasi nafta dhe dizeli janë pjesë e gjithë zinxhirit të furnizimit – nga bujqësia deri te tregtia.
Si një treg që varet nga importet, Maqedonia e Veriut pritet ta ndiejë krizën në disa faza. Së pari, përmes rritjes së çmimeve të karburanteve, të cilat zakonisht pasqyrojnë lëvizjet në tregjet botërore me disa ditë vonesë përmes mekanizmit rregullator të çmimeve.
Faza e dytë lidhet me logjistikën e furnizimit. Nëse zinxhirët rajonalë të furnizimit shtrëngohen, tregjet më të vogla dhe me kapacitete të kufizuara magazinimi janë më të ndjeshme ndaj ndërprerjeve.
Faza e tretë është psikologjike: frika për mungesë karburanti mund të krijojë panik te qytetarët, duke rritur kërkesën dhe duke shkaktuar mungesa të përkohshme edhe kur në sistem ka rezerva.
Një situatë e tillë u pa edhe ditët e fundit në disa pika karburanti në Shkup, ku në disa stacione nuk kishte dizel dhe u formuan radhë të gjata, gjë që ngriti dyshime për probleme në furnizim.
Nga ana tjetër, autoritetet shtetërore kanë deklaruar se nuk ka vend për panik dhe se rezervat e karburantit janë të qëndrueshme. Sipas tyre, inspektorët kanë kontrolluar më shumë se 100 pika karburanti brenda një dite, ndërsa në rast të rritjes së madhe të çmimeve, shteti ka në dispozicion mekanizma për ndërhyrje, përfshirë edhe ndryshime në akcizë.
Megjithatë, analistët paralajmërojnë se nëse çmimi i naftës kalon kufirin e 100 dollarëve për fuçi dhe i afrohet 150 dollarëve, ndikimi në ekonominë vendase do të jetë i dyfishtë: rritje e kostos së jetesës dhe nevoja për të ruajtur stabilitetin e furnizimit për të shmangur panikun në treg.
